II SA/Sz 156/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata P. K. wynagrodzenie w kwocie [...] złote obejmujące podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej. U Z A S A D N I E N I E: W dniu [...] M. H. wystąpiła z wnioskiem do Wójta Gminy w B., reprezentowanego przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., o przyznanie na troje dzieci świadczeń rodzinnych. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. Nr [...], odmówił stronie przyznania na okres zasiłkowy [...]: - zasiłku rodzinnego na dzieci: B. H., M. H., T. H., - jednorazowego dodatku z tyt. rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci: B. H., M. H., T. H., - dodatku na pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku możliwości dojazdu z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły na M. H. i T. H., - dodatku z tyt. Wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na T. H. Jako przyczynę odmowy organ podał dochód rodziny przekraczający obowiązujące kryterium. Od decyzji tej odwołała się wnioskodawczyni podnosząc, iż w związku z wypadkiem mąż utracił dochód z tytułu zatrudnienia i uzyskuje jedynie świadczenie rehabilitacyjne, a pracodawca grozi rozwiązaniem stosunku pracy. Zdaniem odwołującej się dochód męża winien być traktowany jako dochód utracony. Ponadto M. H. w odwołaniu przedstawiła bardzo trudną sytuację finansową i zdrowotną swojej rodziny, a także załączyła zaświadczenie, z którego wynika, iż dzierżawi od Agencji Nieruchomości Rolnych grunt rolny, o czym nie napisała we wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. numer [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn.zm ), zwanego dalej "Kpa", oraz art. 5 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz.992. z późn. zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium stwierdziło, iż zgodnie z art. 4 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Zasiłek ten przysługuje, jeżeli dochód rodziny, uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] zł, a gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne kwoty [...] zł. M. H. wspólnie z mężem wychowuje troje uczących się dzieci. Jak wynika z akt sprawy odwołująca się posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha fizycznych ([...] ha przeliczeniowych). Mąż odwołującej zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę, aktualnie przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym. Na podstawie przedłożonych dokumentów, organ pierwszej instancji ustalił, iż dochód pięcioosobowej rodziny M. H. w roku poprzedzającym okres zasiłkowy tj. [...] - wyniósł [...]zł. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł więc [...] zł. Na marginesie Kolegium wyjaśniło, iż zgodnie z art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, e) (uchylona), f) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej, g) (uchylona). Jak wynika z akt, mąż strony nie utracił zatrudnienia, przebywa jedynie na świadczeniu rehabilitacyjnym. Fakt przebywania na świadczeniu rehabilitacyjnym nie może być traktowany w kategorii dochodu utraconego. Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dochód rodziny został ustalony prawidłowo. Kryterium uprawniające do otrzymania zasiłku rodzinnego jest przekroczone, a fakt przekroczenia kryterium powoduje, że zasiłek rodzinny oraz dodatki do tego zasiłku stronie nie przysługują. Kolegium także podkreśliło, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, jest związany obowiązującymi przepisami i zobowiązany jest orzekać zgodnie z tymi przepisami. Powyższa decyzja została zaskarżona przez M. H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skargę umotywowała tym, że przedstawiła, iż pobory jej męża drastycznie spadły, nie z jego winy, tylko z powodu nieszczęśliwego wypadku. Pobory męża wahały się w granicach [...] zł brutto przed wypadkiem, a świadczenie rehabilitacyjne, na którym jest do [...]r. wynosi do [...] zł brutto. W czasie składania dokumentów odwoławczych do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu [...] r. skarżąca nie wiedziała, iż mąż dnia [...] r. zostanie przez zakład pracy PKS w K. zwolniony na podstawie art.53 Kodeksu pracy (odpis oświadczenia pracodawcy w załączeniu ).W tym stanie rzeczy, zgodnie z art.3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych z utratą zatrudnienia, skarżąca nabywa prawo do ww. świadczeń rodzinnych. M. H. podniosła także, iż jej choroba spowodowała duże wydatki. Zwróciła uwagę, że do odwołania dołączyła zaświadczenie o opłacie za dzierżawę ziemi w kwocie [...] zł, czego wcześniej nie dołączyła z niewiedzy, a co odlicza się od dochodu - czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie przeliczyło i nie ustosunkowało się co do tej kwoty, tylko oparło się na wyliczeniu GOPS w B. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty przytoczone w zaskarżonej decyzji i dodając, iż skarżąca dopiero wraz ze skargą przedłożyła dokument potwierdzający utratę przez męża zatrudnienia z dniem [...] r., więc "z uwagi natomiast na zmianę od dnia [...] r. sytuacji finansowej rodziny, zdaniem Kolegium, strona winna złożyć nowy wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku". Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.). Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga M. H. zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie sądowym na tle art.138 Kpa utrwalił się pogląd, że organ odwoławczy jest obowiązany uwzględniać zmiany stanu prawnego i faktycznego sprawy zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji, a przed wydaniem decyzji własnej (np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 1988 r., SA/Lu 151/88, ONSA 1988, nr 2, poz. 72 ). Z kolei, z art. 9 Kpa wynika zasada informowania stron postępowania przez organ administracji publicznej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy mają również obowiązek czuwania nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest także zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażona w art. 10 Kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zasady te obligują organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie swoich interesów. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, miało miejsce naruszenie przez organ odwoławczy tych zasad, a przede wszystkim zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, a także o konieczności poparcia twierdzeń strony właściwymi dowodami, co uniemożliwiło stronie przedstawienie organowi, w toku postępowania odwoławczego, dokumentu potwierdzającego rozwiązanie stosunku pracy z mężem, czyli podjęcie właściwej czynności procesowej w sferze postępowania dowodowego. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem jak sam organ wskazał w odpowiedzi na skargę, dokument potwierdzający utratę przez męża skarżącej zatrudnienia z dniem [...] r., a więc zmiana od dnia [...] r. wysokości dochodu, daje skarżącej możliwość wystąpienia z nowym wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego na dzieci. Należy podkreślić, że zaskarżona decyzja została wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu [...] r., zaś zmiana sytuacji finansowej strony nastąpiła z dniem [...] r., a więc po wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, a przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy. Tak więc przedłożenie tego dowodu w postępowaniu odwoławczym, w razie spełnienia kryterium dochodowego, mogłoby w efekcie dać skarżącej możliwość wcześniejszego uzyskania zasiłku rodzinnego na dzieci i dodatków do tego zasiłku (art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Fakt nieuwzględnienia utraty dochodu w dochodzie rodziny ubiegającej się o zasiłek stanowi także naruszenie art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 5 ust. 4. W przypadku utraty dochodu prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na wniosek osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, na podstawie dochodu rodziny lub dochodu osoby uczącej się pomniejszonego o utracony dochód). Należy także zauważyć, że do odwołania strona załączyła zaświadczenie o fakcie dzierżawienia od Agencji Nieruchomości Rolnych gruntów rolnych. Nieuwzględnienie w postępowaniu odwoławczym powyższego dowodu przy ustalaniu dochodu rodziny stanowi naruszenie nie tylko art. 78 § 1 Kpa, ale także art. 5 ust. 8c ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 5 ust. 8c. Ustalając dochód rodziny uzyskany z wydzierżawionego od Agencji Nieruchomości Rolnych gospodarstwa rolnego, dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy). Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. winno, uwzględniając ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku, uzupełnić postępowanie dowodowe, ustalić w sposób właściwy dochód rodziny skarżącej, a następnie podjąć stosowne rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji. O wynagrodzeniu przyznanym pełnomocnikowi tytułem nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 ww. ustawy oraz § 19 w zw. z § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz.1348 z późn.zm. ).