II SA/Sz 157/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adw. Ł. Ł. kwotę [...] ([...]) złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Burmistrz decyzją z dnia [...] r., nr[...] , w oparciu o przepis art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) w związku z art. 3,art.4, art. 5,art. 6 ust.1, art. 8, art.11a, art. 24, art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.), odmówił przyznania M. J. zasiłku rodzinnego na dziecko Z. C. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego, tj. dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Organ ten podał, że w dniu [...] r. M. J. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na córkę Z. C. Następnie w dniu [...] wnioskodawczyni oświadczyła, że od dwóch lat jest matką samotnie wychowującą dziecko, nie ma kontaktu z ojcem dziecka, który nie łoży na jego utrzymanie, ani się nim nie interesuje. Oświadczyła ponadto, że złożyła pozew o alimenty, ale nie został jeszcze rozpatrzony. Burmistrz wyjaśnił, że M. J. nie spełnia przesłanek do utrzymania pomocy, bowiem nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica. Od powyższej decyzji M. J. złożyła odwołanie, wnosząc o przyznanie jej zasiłku rodzinnego. Wskazała, że sprawa o alimenty zawisła przed sądem, a ona nie ma wpływu na przebieg postępowania. Miejsce pobytu ojca dziecka nie jest jej znane, dlatego nie może go wskazać. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uznało, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało ją w mocy. Kolegium wskazało, że z podstawy materialnoprawnej zaskarżonej decyzji, a także z jej uzasadnienia wynika, że organ I instancji dokonał oceny wniosku strony o przyznanie zasiłku rodzinnego w kontekście art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że: a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, b) ojciec dziecka jest nieznany, c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, d) sąd zobowiązał jednego rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Organ odwoławczy podkreślił, że ww. przepis stanowi swoistego rodzaju katalog przesłanek, których zaistnienie bez względu na inne okoliczności wyłącza prawo do zasiłku rodzinnego. Kolegium podało dalej, że warunkiem przyznania prawa do zasiłku rodzinnego jest spełnienie łącznie wszystkich przesłanek pozytywnych wskazanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Pojawienie się natomiast co najmniej jednej z przesłanek negatywnych, określonych w art. 7 tej ustawy, jest równoznaczne z powstaniem przeszkody prawnej w nabyciu prawa do świadczenia i zwalnia organ od dalszego badania, czy wystąpiły wymagane prawem przesłanki pozytywne. Organ odwoławczy zauważył, że strona nie neguje, że nie posiada orzeczonych na córkę alimentów, natomiast kryterium określone w art. 7 ustawy jest niezbędną przesłanką do uzyskania wnioskowanej pomocy. To strona ma mieć potrzebę uzyskania świadczenia alimentacyjnego w pierwszej kolejności od ojca dziecka. Końcowo organ ten wskazał, że stosownie do art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59 ze zm.), to rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Natomiast przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przewidują, że zasiłek rodzinny, stanowiący wsparcie finansowe państwa dla rodziny powinien zostać przyznany uprawnionemu wówczas, gdy brak jest innej możliwości zaspokojenia potrzeb rodziny. W przypadku, gdy jeden z rodziców samodzielnie wychowuje dziecko, to zanim zwróci się o pomoc państwa poprzez przyznanie zasiłku rodzinnego, powinien wykorzystać prawne środki zmierzające do uzyskania świadczenia alimentacyjnego od drugiego rodzica w celu powiększenia dochodów rodziny. W ocenie Kolegium, skoro M. J. wcześniej nie wystąpiła o alimenty, to należy uznać, że sama chciała udźwignąć ciężar utrzymania córki. Niespełnienie wymogu określonego w art. 7 pkt 5 ustawy, tj. braku zasądzenia alimentów od ojca dziecka, niezależnie od motywów, który legły u podstaw zaniechania ich dochodzenia stoi na przeszkodzie uwzględnienia wniosku strony. Zatem dopiero po uzyskaniu wyroku orzekającego o alimentach odwołująca będzie mogła ubiegać się o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [..] r. M. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., wnosząc o zmianę decyzji poprzez przyznanie jej świadczeń rodzinnych oraz o zwolnienie z kosztów postępowania i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Postanowieniem z dnia 6 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 157/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W dniu [...] r. pełnomocnik skarżącej złożył w Sądzie postanowienie Sądu Rejonowego w Ś. z dnia [...] r. sygn. akt [...] w przedmiocie zabezpieczenia, zobowiązujące ojca małoletniej córki skarżącej do łożenia na jej rzecz na czas trwania postępowania o alimenty. Na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Nadto wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w żadnej części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm. zwanej dalej: "P.p.s.a". Nadto zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 ww. ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli skarżoną decyzję nie stwierdził takich wad, czy uchybień w prowadzonym postępowaniu, a wobec tego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli: 1) dziecko lub osoba ucząca się pozostają w związku małżeńskim; 2) dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej; 3) osoba ucząca się została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie; 4) pełnoletnie dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko; 5) osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że: a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, b) ojciec dziecka jest nieznany, c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka; 6) członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a zatem w myśl § 2 ust. 2 pkt 5 lit. h rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, do wniosku o zasiłek rodzinny powinna dołączyć odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty na rzecz osób w rodzinie lub poza rodziną lub odpis protokołu posiedzenia zawierającego treść ugody sądowej, lub odpis zatwierdzonej przez sąd ugody zawartej przed mediatorem, zobowiązujących do alimentów na rzecz osób w rodzinie lub poza rodziną. Z akt administracyjnych sprawy załączonych do skargi wynika, że M. J. wprawdzie w dniu [...] r. (data na prezentacie), przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych wystąpiła do Sądu Rejonowego w Ś. z pozwem o alimenty i ustalenie kuratora dla pozwanego nieznanego z miejsca pobytu, jednakże w tej sprawie nie zapadło jeszcze orzeczenie. Wprawdzie ustanowiony w ramach prawa pomocy profesjonalny pełnomocnik skarżącej złożył przed rozprawą postanowienie Sądu Rejonowego w Ś. z dnia [...] r., sygn. akt III RC 19/15 o zobowiązaniu ojca małoletniej córki skarżącej do łożenia na jej rzecz, w trybie zabezpieczenia, na czas trwania postępowania kwoty po [...] zł miesięcznie poczynając od dnia 1 września 2015 r., jednakże orzeczenie to nie jest tożsame z wymaganym, w powołanym wyżej § 2 ust. 2 pkt 5 lit. h cyt. rozporządzenia, podlegającym wykonaniu orzeczeniem sądu zasądzającego alimenty. Zgodnie z art. 753 § 1 K.p.c. w sprawach o alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu obowiązanego do zapłaty uprawnionemu jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej. W sprawach tych podstawą zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia. Celem zabezpieczenia w tym przypadku nie jest zapewnienie egzekucyjnego wykonania przyszłego wyroku, lecz natychmiastowe dostarczanie uprawnionemu środków utrzymania. Nie jest to zaspokojenie definitywne, lecz prowizoryczne i warunkowe. Gdyby bowiem powództwo wierzyciela o alimenty nie zostało ostatecznie uwzględnione, obowiązanemu (pozwanemu) przysługiwać będzie roszczenie o zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia. Taka konstrukcja zabezpieczenia roszczenia w postępowaniu o alimenty nie może być zatem identyfikowana z nadającym się do wykonania orzeczeniem sądu zasądzającym alimenty. Nie budzi wątpliwości Sądu, że wymienione w powołanym wyżej przepisie § 2 ust. 2 pkt 5 lit. h dokumenty niezbędne są do ustalenia, czy ziściła się któraś z przesłanek określonych w art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc, czy osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba, że: a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, b) ojciec dziecka jest nieznany, c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Założeniem przepisu art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest to, by zasiłek rodzinny przyznawany był dopiero po wyczerpaniu drogi sądowej o zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców. Ustawodawca przyjął, że to rodzice w pierwszej kolejności powinni łożyć na utrzymanie dziecka i tylko wtedy, gdy sąd rodzinny ustali prawomocnym wyrokiem, że z jakichś powodów nie jest uzasadnione zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców i powództwo o alimenty oddali, można ubiegać się o zasiłek rodzinny na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zważywszy na to, że sąd administracyjny powołany jest do badania zgodności z prawem decyzji wydanych w sprawie, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sadów administracyjnych, stwierdzić należy, że organy I i II instancji odmawiając skarżącej zasiłku rodzinnego na córkę Z. C. nie dopuściły się naruszenia art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że ustawodawca dał prymat sądowemu ustaleniu świadczeń alimentacyjnych i tylko spełnienie tego wymogu otwiera drogę postępowaniu o przyznanie świadczeń rodzinnych w kontekście art. 7 pkt 5 powołanej wyżej ustawy. Przyznanie zasiłku rodzinnego w rozumieniu tego przepisu uzależnione jest zatem od wykazania minimum aktywności przez rodzica dziecka, dla którego ubiega się o pomoc finansową. Złożenie pozwu o alimenty niemalże równocześnie ze złożeniem wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego, zważywszy na treść przepisu art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie mogło odnieść spodziewanego przez skarżącą rezultatu. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę wniesioną w niniejszej sprawie. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a.