II SA/Sz 160/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Emilia Szeliga-Rydzewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 20 grudnia 2024 r. nr SO-1.621.76.2024.KS w przedmiocie odmowy wymeldowania oddala skargę. Decyzją z 12 listopada 2024 r. nr SO.5343.7.2024.3 Burmistrz [...] orzekł o wymeldowaniu B. L. z pobytu stałego z lokalu położonego w M. przy ul. [...]. Organ I instancji uznał, że B. L. trawle opuściła lokal, którego dotyczyła decyzja. Od powyższej decyzji odwołała się B. L.. Wojewoda, decyzją z 20 grudnia 2024 r. nr [...] uchylił w całości decyzję organu I instancji i orzekł o odmowie wymeldowania B. L. z pobytu stałego. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęty został pogląd, że opuszczenie lokalu musi mieć trwały charakter, musi zostać bezspornie udowodnione i musi być dobrowolne. Rezygnacja z lokalu winna przy tym nastąpić w sposób wyraźny zarówno poprzez złożenie stosownego oświadczenia przez osobę opuszczającą lokal, również poprzez odpowiednie jej zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę tej osoby zerwania wszelkich związków z dotychczasowym miejsca zamieszkania. W realiach badanej sprawy oznacza to, że do wydania decyzji o wymeldowaniu B. L. konieczne jest ustalenie, że opuściła ona przedmiotowy lokal w sposób trwały i dobrowolny, a zatem, że definitywnie zerwała więź z tym lokalem i nie traktuje go już jako miejsca swojego pobytu stałego, nie chce w nim mieszkać, skupiać swoich spraw życiowych, albowiem zlokalizowała je w innym miejscu. Jak ustalił organ z akt sprawy wynika, że B. L. nie mieszka w lokalu w M. . Odwołująca się opuściła ten lokal w październiku 2023 r. i zamieszkała w K., najpierw w wynajętym lokalu, a następnie u swojej córki. Odwołująca podnosiła jednak, że nie opuściła dobrowolnie przedmiotowego lokalu tylko została do tego zmuszona przez męża i obecnie nie ma dostępu do lokalu, ponieważ zostały wymienione zamki w drzwiach do tej nieruchomości. Odwołująca oświadczyła, że zamierza powrócić do lokalu, gdy tylko będzie mogła tam bezpiecznie przebywać, czyli wówczas, gdy sąd cywilny ustali sposób korzystania przez strony z tej nieruchomości. Wojewoda ustalił, iż B. L. złożyła w Sądzie pozew przeciwko B. L. o ustalenie sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości. W tym pozwie odwołująca się wniosła o zasądzenie jej prawa do korzystania z określonej części domu. Ustalono, że ta sprawa została zarejestrowana w Sądzie Okręgowym I Wydział Cywilny w K. w lutym 2023 r. i jest ona w toku. Ponieważ B. L. powyższy pozew złożyła w Sądzie zanim B. L. zainicjował postępowanie o wymeldowanie, organ odwoławczy uznał, że B. L. nie tego zrobiła jednie w celu uniknięcia wymeldowania jej z miejsca pobytu stałego. Według Wojewody obiektywna ocena powyższych faktów, na gruncie przytoczonego stanowiska sądów administracyjnych, nakazuje stwierdzić, że w chwili obecnej istnieją okoliczności, które wykluczają możliwość uznania, że B. L. spełnia przesłankę opuszczenia przedmiotowego lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. B. L. nie zerwała bowiem w sposób definitywny więzi z przedmiotowym lokalem i nadal traktuje ten lokal jako miejsce pobytu stałego. Obecnie B. L. nie ma dostępu do przedmiotowego lokalu i zamierza w nim zamieszkać, jeżeli tylko Sąd ustali sposób korzystania z tej nieruchomości. Orzekanie wymeldowaniu byłoby aktualnie przedwczesne. Decyzję Wojewody zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. B. L. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: 1. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego a w konsekwencji błędne przyjęcie, że B. L. nie opuściła domu położonego w M. dobrowolnie, podczas gdy: a) z zeznań świadków wynika, że B. L. nie zamieszkuje od jesieni 2023 roku w przedmiotowej nieruchomości, a nieruchomość opuściła dobrowolnie; b) korespondencja kierowana do B. L. kierowana na adres w K., jest skutecznie dostarczana, zaś korespondencja kierowana na adres w M. nie jest odbierana od 9 maja 2024 roku; c) w domu B. L. nie ma osobistych rzeczy B. L., które zabrała w związku ze swoją wyprowadzką jesienią 2023 roku i wniesieniem przez B. L. pozwu o rozwód z dnia [...] roku; 2. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwe ocenienie - faktyczne i merytoryczne - argumentów podnoszonych przez B. L. dotyczących sprawy zawisłej przed Sądem Okręgowym w K. i przyjęcie, że w ramach tego procesu B. L. miała wnieść o ustalenie sposobu korzystania z nieruchomości ergo zamierza tam wrócić ergo opuszczenie lokalu ma nie mieć charakteru trwałego, podczas gdy wskazana przez organ sygnatura akt dotyczy sprawy rozwodowej, a zgodnie z art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd w wyroku rozwodowym orzeka o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania małżonków, jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, a małżonkowie (strony postępowania administracyjnego) nie zajmują wspólnego mieszkania od października 2023 roku i Sąd Okręgowy w K. nie może orzec o prawie B. L. do korzystania przedmiotowego lokalu mieszkalnego; 3. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że B. L. nie opuściła miejsca stałego pobytu w sposób trwały i dobrowolny, wskutek czego nie zachodzi przesłanka uprawniająca organ do wydania decyzji o wymeldowaniu, w sytuacji gdy B. L. osobiście zdecydowała o wyprowadzeniu się z domu w M. , szykowała się do tej wyprowadzki, wywoziła kilka razy swoje rzeczy osobiste do nowego miejsca zamieszkania, podjęła czynności cywilno-prawne w celu nabycia lokalu mieszkalnego w S. - zawarła umowę rezerwacyjną z dnia [...] roku (w tajemnicy przed mężem), a następnie zawarła umowę ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego i przeniesienia w wykonaniu umowy deweloperskiej. Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z dnia 20 grudnia 2024 r. Wojewody względnie o uchylenie decyzji administracyjnych organów administracji publicznej I i II instancji oraz zobowiązanie organu I instancji do wydania w określonym terminie decyzji, wskazując sposób załatwienia sprawy i wytyczne w zakresie wykładni przepisów, jak w podniesionych zarzutach, w zakresie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Jednocześnie, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., pełnomocnik skarżącej wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: a) kopii aktu notarialnego z 1 września 2023 roku - umowa ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego i przeniesienia w wykonaniu umowy deweloperskiej; b) kopii umowy rezerwacyjnej z dnia [...] roku zawartej pomiędzy U. Sp. z o.o. a A. L. i B. L.; c) pisma B. L. z dnia 15 stycznia 2024 roku do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K., w którym podaje swój adres zamieszkania w K. a jako poprzednie miejsce zamieszkania wskazuje M. . W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Stanowisko w sprawie zajęła także uczestnik postępowania B. L. wnosząc w dniu 2 maja 2025 r. o oddalenie skargi podkreślając, iż zamierza powrócić do lokalu w M. . Nadto uczestniczka postępowania przedłożyła kopię pisma procesowego z 4 marca 2024 r. skierowanego do Sądu Okręgowego w K., w którym, wniesiono o uregulowanie sposobu korzystania z domu jednorodzinnego położnego w M. poprzez przyznanie skarżącej prawa do użytkowania wszystkich pomieszczeń znajdujących się na drugiej kondygnacji oraz współużytkowania kuchni, korytarzy, piwnicy oraz ogrodu. Na rozprawie w dniu 5 czerwca 2025 r. skarżący i uczestniczka postępowania podtrzymali swoje stanowiska. Ponadto uczestniczka postępowania oświadczyła, iż sprawa rozwodowa nie zakończyła się prawomocnym wyrokiem, nadal jest w toku a kolejną rozprawę wyznaczono na 20 czerwca 2025 r. Nie została również prawomocnie rozpoznana sprawa o uregulowanie sposobu korzystania z domu jednorodzinnego położnego w M. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 274 z późn. zm., dalej: "u.e.l."), zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Problematyka wymeldowania osób wielokrotnie była przedmiotem orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W orzecznictwie tym trafnie podkreślano, że zasadniczo, aby można było stwierdzić opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 35 u.e.l. konieczne jest ustalenie, że osoba podlegająca wymeldowaniu opuściła go w sposób dobrowolny, a nie wskutek bezprawnych działań innych podmiotów. Należy jednak zauważyć, że dobrowolność opuszczenia miejsca stałego zameldowania nie jest przesłanką ustawową orzeczenia o wymeldowaniu, dlatego nie w każdym przypadku okoliczność ta ma znaczenie (wyrok NSA z 6 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 2246/22). Zaznaczano przy tym, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany podejmuje próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania. Z kolei przez trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć przebywanie, poza tym miejscem z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym (wyrok NSA z 30 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 1134/21). W sytuacji, w której niezamieszkiwanie pod danym adresem jest wynikiem zastosowania przemocy, istotne jest również to, czy strona podjęła niezwłocznie skuteczne działania prawne zmierzające do przywrócenia jej utraconego posiadania (wyrok NSA z 15 maja 2024 r., sygn. akt II OSK 2053/21). Dla ustalenia przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego niezbędne jest albo ustalenie, że opuszczenie nastąpiło z własnej woli strony, albo też dobrowolność można ustalić w sytuacji, gdy niezależnie od okoliczności opuszczenia w sposób wyraźny nastąpiła rezygnacja z przebywania w danym miejscu, tzn., gdy strona nie podejmuje prób powrotu do niego dostępnymi jej prawnie środkami i akceptuje stan niezamieszkiwania w danym miejscu na stałe. Brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania (wyrok NSA z 15 kwietnia 2024 r., sygn. akt II OSK 511/21). W rozpatrywanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o wymeldowanie żony pismem z 7 maja 2024 r. Nie budzi też wątpliwości, iż przed powyższą datą, bo [...] r., uczestniczka postępowania wystąpiła do Sądu Okręgowego w K. najpierw z pozwem o rozwód a następnie, pismem z 4 marca 2024 r., o uregulowanie sposobu korzystania z domu jednorodzinnego położnego w M. poprzez przyznanie do użytkowania wszystkich pomieszczeń znajdujących się na drugiej kondygnacji oraz współużytkowanie kuchni, korytarzy, piwnicy oraz ogrodu. Powyższe postepowanie cywilne nie zostało rozstrzygnięte do daty rozstrzygania przez organ odwoławczy oraz do daty orzekania przez tutejszy sąd administracyjny. W świetle powyższego organ odwoławczy trafnie stwierdził, iż nie zaistniały przesłanki do wymeldowania uczestniczki postępowania z adresu w M. bowiem podejmuje ona próby przywrócenia zamieszkiwania i likwidacji stanu niezgodnego z jej wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Dopiero prawomocne rozstrzygnięcie przez sąd powszechny w zawisłych przed nim spraw umożliwi ocenę czy w istocie niesporną wyprowadzkę z lokalu mieszkalnego położnego w M. można uznać za uzasadniającą wymeldowanie uczestniczki postępowania. Odnosząc się wprost do zarzutów skargi należy stwierdzić, iż nie mogło odnieść skutku twierdzenie strony skarżącej, iż zgodnie z art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Sąd Okręgowy w K. nie może orzec o prawie uczestniczki postępowania do korzystania z lokalu mieszkalnego w M. . Zarówno orzeczenie w przedmiocie rozwodu jak i w przedmiocie określenia sposobu korzystania z domu jednorodzinnego nie należy do właściwości sądu administracyjnego i podlega rozpatrzeniu przez sąd powszechny we właściwym trybie. Zatem dla potwierdzenia racji w tym zakresie skarżący winien legitymować się stosownym rozstrzygnięciem sądu powszechnego. Nie mógł odnieść skutki zarzuty skargi oparte na faktycznym niezamieszkiwaniu od jesieni 2023 r. uczestniczki postępowania w M. oraz braku odbioru korespondencji pod adresem w M. i jej odbioru pod innym adresem. Jak już wskazano powyżej, sam fakt braku pobytu uczestniczki postępowania pod adresem pod którym jest zameldowana nie jest wystarczający do uznania, iż zaistniały przesłanki określone w art. 35 u.e.l. Braku faktycznej możliwości korzystania z lokalu mieszkalnego w M. nie budzi w rozpatrywanej sprawie wątpliwości choćby z tej przyczyny, iż uczestniczka postępowania nie dysponuje kluczami do lokalu, wobec zmiany zamków dokonanej przez skarżącego. Jeśli chodzi o przedkładane przez skarżącego dowody w postaci aktu notarialnego z 1 września 2023 roku oraz kopii umowy rezerwacyjnej z dnia [...] roku, wobec opisanej powyżej sporności uprawnień do korzystania z lokalu mieszkalnego w M. , nie miały one znaczenia dla rozpatrywanej sprawy. Natomiast wskazanie przez uczestniczkę w piśmie z dnia 15 stycznia 2024 r., skierowanym do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie adresu w K. i "poprzedniego miejsca zamieszkania" w M. , nie może być oceniane w oderwaniu od pozostałej treści pisma, z którego wynika, iż w 2024 r. uczestniczka postępowania zabiegała o kopie dokumentów dotyczących poradnictwa psychologicznego z lipca i sierpnia 2021 r., celem ich przedłożenia Sądowi Okręgowemu w K.. Jest oczywistym, że w tego rodzaju wnioskach zainteresowany podmiot wskazuje taki adres do korespondencji pod którym może pisma faktycznie odbierać. Eksponowane przez stronę skarżącą wskazanie przez uczestniczkę "poprzedniego miejsca zamieszkania" miało zatem niewątpliwie umożliwić organowi administracji odnalezienie potrzebnych dokumentów i identyfikację wnioskodawcy. W żadnej mierze tego rodzaju zapis w nagłówku pisma nie daje się zakwalifikować jako pozwalający na pominięcie okoliczności, iż przed sądem powszechnym zawisł pomiędzy skarżącym i uczestniczką postępowania spór dotyczący sposobu korzystania z lokalu mieszkalnego położnego w M. . Pismo z 15 stycznia 2024 r. w żadnej mierze zatem nie potwierdza, że uczestniczka postępowania dobrowolnie opuściła lokal w M. . Jego zestawienie z innymi okolicznościami sprawy potwierdza natomiast, że uczestniczka postępowania podejmuje działania mające przywrócić jej możliwość korzystania z przedmiotowego mieszkania w M. . Stąd też organ odwoławczy zasadnie uchylił decyzję organu I instancji o wymeldowaniu uczestniczki postępowania i orzekł w to miejsce o odmowie jej wymeldowania. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi. Przywołane w uzasadnieniu wyroki dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa gov.pl.