II SA/Sz 167/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. O. w przedmiocie stwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nieważności aktu nadania własności ziemi p o s t a n a w i a: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy W przedmiotowej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2010 r. wydanym na podstawie 247 ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił wniosek J. O. o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że J. O. złożył skargę na Wójta Gminy [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu nadania własności ziemi. Sąd ocenił, że treść skargi dotyczy decyzji Powiatowej Rady Narodowej, wydanej na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250, ze. zm.), w przedmiocie nadania A. K. gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,51 ha wraz z zabudowaniami. Sąd podkreślił również, że na podstawie treści art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81, ze zm.), uchylona została ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. W przepisie tym zastrzeżono, że w mocy pozostała nabyta na podstawie powołanej ustawy własność nieruchomości oraz związane z tym nabyciem skutki prawne określone w art. 5, 6 i 8 -11 uchylonej ustawy. Ponadto uregulowano, że rozpoznawanie spraw o stwierdzenie nabycia na podstawie tej ustawy własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego oraz o odroczenie terminu zapłaty należności z tytułu nabycia własności tych nieruchomości przekazane zostało sądom powszechnym. Sad wyjaśnił dalej, że konsekwencją powyższej regulacji ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych jest okoliczność, że od dnia jej wejścia w życie sprawy dotyczące regulowania własności gospodarstw rolnych przestały być sprawami załatwianymi w postępowaniu administracyjnym i stały się sprawami cywilnymi. Sprawy tego rodzaju, stosownie do treści art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podlegają zatem wyłączeniu z zakresu właściwości sądów administracyjnych. W świetle powyższego Sąd przyjął, że skarga J. O. jest oczywiście bezzasadna, co oznacza, że spełniona została również przesłanka z art. 247 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uzasadniająca oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, o czym Sąd orzekł wymienionym postanowieniem. J. O. na powyższe postanowienie złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 czerwca 2010 r., sygn. akt II OZ 612/10 uchylił zaskarżone postanowienie, albowiem uznał, że w okolicznościach zaistniałych w niniejszej sprawie brak było podstaw do stwierdzenia, że złożona przez J. O. skarga jest oczywiście bezzasadna. Zdaniem Sądu II instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] wydał zaskarżone postanowienie bez dokładnego określenia przedmiotu sprawy i bez ustalenia o co dokładnie wnosił skarżący. Sąd wskazał następnie, że w aktach sprawy brak jest akt administracyjnych, jak również nie można stwierdzić, czy w sprawie wydane zostało przez organy administracyjne jakiekolwiek orzeczenie, a jeżeli tak to jakie dokładnie orzeczenie lub czynność organu zostały zaskarżone. Brak jest również informacji, czy skarżący złożył wniosek do organu, co było treścią takiego wniosku oraz w jakim czasie i w jaki sposób został on rozpatrzony przez organ. W ocenie Sądu, zaistniała możliwość, iż przedmiotowa skarga stanowi skargę na bezczynność organu, a nie jest skargą "na czynność Wójta Gminy Zwierzyn w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu nadania własności ziemi". Sąd wyjaśnił, że w przypadku gdyby organ nie był władny zgodnie z art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1700 ze zm.) stwierdzić nieważności decyzji Powiatowej Rady Narodowej, to był on zobowiązany do załatwienia złożonego wniosku w sposób procesowy, wydając stosowne orzeczenie. Jednakże brak akt administracyjnych oraz informacji o czynnościach podejmowanych przez skarżącego oraz organ w niniejszej sprawie uniemożliwia wykluczenie, czy w sprawie nie miała miejsca np. bezczynność organu. Podsumowując rozważania, Sąd II instancji wskazał, że Sąd I instancji przed zajęciem stanowiska w kwestii prawa pomocy, winien był wyjaśnić jaki dokładnie jest przedmiot zaskarżenia. W związku z powyższym postanowieniem, Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] zarządzeniem z dnia [...] r. wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez dokładne określenie przedmiotu skargi i wskazanie, czy skarga z dnia 30 grudnia 2009 r. jest skargą w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu nadania własności ziemi, czy też jest to skarga na bezczynność organu, w jakim przedmiocie oraz zobowiązał do podania, czy skarżący złożył w tym przedmiocie wniosek i do nadesłania odpisu tego wniosku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, J. O. złożył pismo procesowe z dnia 21 lipca 2010 r., w którym oświadczył, że wniesiona skarga z dnia 30 grudnia 2009 r. jest jednoznacznie skargą w przedmiocie nieważności aktu nadania własności dla A.K. z roku [...] r. i wniósł o unieważnienie przez Sąd przedmiotowego aktu nadania własności oraz przywrócenie skarżącemu własności nieruchomości rolnej o powierzchni 3.51 ha wraz z zabudowaniami, położonej we wsi [...] o gmina[...] , a w przypadku braku takiej możliwości o zasądzenie odszkodowania za utratę gospodarstwa rolnego. Skarżący podniósł dodatkowo, w tym piśmie, zarzuty względem działalności pracowników organów administracji, w szczególności bezczynności organu i pracowników w zakresie kontroli czynności administracyjnych polegających na weryfikacji zapisów księgi wieczystej spornej nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje : W związku z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2010 r. Sąd ponownie rozpoznał wniosek J. O. z dnia [...]r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd, będąc związany – na podstawie art. 153 ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a. – oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu Sądu II instancji, wezwał skarżącego do określenia przedmiotu skargi poprzez wskazanie, czy skarga z dnia 30 grudnia 2009 r. jest skargą w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu nadania własności ziemi, czy też jest to skarga na bezczynność organu, w jakim przedmiocie oraz zobowiązał do podania, czy skarżący złożył w tym przedmiocie wniosek i do nadesłania odpisu tego wniosku. Jak wynika z akt sprawy skarżący sprecyzował skargę podając, że jest to jednoznacznie skarga w przedmiocie nieważności aktu nadania własności dla A. K. z roku r. Jednocześnie skarżący, tak jak w skardze z dnia 30 grudnia 2009 r., wniósł o unieważnienie przez Sąd przedmiotowego aktu nadania własności oraz przywrócenie skarżącemu własności nieruchomości rolnej o powierzchni 3,51 ha wraz z zabudowaniami, położonej we wsi gmina[...] , a w przypadku braku takiej możliwości o zasądzenie odszkodowania za utratę gospodarstwa rolnego. Dodatkowo, J. O. podniósł zarzuty względem działalności organów administracji zarówno ówczesnych organów gminy [...] jak i Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w[...] , w szczególności wskazał na bezczynność organu i pracowników organów gminy w zakresie kontroli czynności administracyjnych polegających na weryfikacji zapisów księgi wieczystej spornej nieruchomości. Sąd stwierdził, że z treści pisma skarżącego z dnia .[..] r. nie wynika, aby skarżący składał do organu administracji wniosek o wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu z [...] r. Mając na względzie przedmiot skargi J. O. określony w piśmie z dnia [...] r., a następnie sprecyzowany w dniu 21 lipca 2010 r. Sąd uznał, że skarga ta jest oczywiście bezzasadna, albowiem przedmiot żądania wykracza poza kognicję sądu administracyjnego. Wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81), uchylona została ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 ze zm.). W przepisie tym zastrzeżono, że w mocy pozostała nabyta na podstawie powołanej ustawy własność nieruchomości oraz związane z tym nabyciem skutki prawne określone w art. 5, 6 i 8 -11 uchylonej ustawy. Rozpoznawanie spraw o stwierdzenie nabycia na podstawie tej ustawy własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego oraz o odroczenie terminu zapłaty należności z tytułu nabycia własności tych nieruchomości przekazane zostało sądom powszechnym. Oznacza to, że od dnia jej wejścia w życie sprawy dotyczące regulowania własności gospodarstw rolnych przestały być sprawami załatwianymi w postępowaniu administracyjnym i stały się sprawami cywilnymi, podlegającymi kognicji sądów powszechnych. Dodatkowo, zwrócić należy uwagę na przepis art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustawy (Dz.U. Nr 107, poz. 464) zgodnie z którym od dnia 1 stycznia 1992 r. wszystkie organy administracji państwowej mają obowiązek umorzenia postępowania w każdej sprawie administracyjnej, która dotyczyć może wzruszenia aktu własności ziemi wydanego na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Umorzenie jest obowiązkowe bez względu na to czy wniosek jest uzasadniony czy nie, a także bez względu na to czy akt własności ziemi wydano prawidłowo czy też z naruszeniem prawa (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 1998 r., sygn. akt II SA 515/98, Lex nr 41764). Konsekwencją powyższego uregulowania jest wyłączenie spod merytorycznej kontroli organów administracji publicznej i następnie sądów administracyjnych spraw dotyczących wzruszenia aktu własności ziemi wydanego na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Odnosząc się do treści zarzutów skargi, wyjaśnić także należy, że skargi na nienależyte wykonywanie zadań przez organy gminy i ich pracowników nie podlegają rozpoznaniu przez sąd administracyjny, albowiem sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania skarg powszechnych w rozumieniu działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego, a więc skarg związanych z krytyką nienależytego wykonywania zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników (art. 227 i następne k.p.a.). Stosownie do art. 247 P.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Zgodnie z utrwalonym w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, oczywista bezzasadność skargi zachodzi wtedy, gdy bez konieczności dokonywania głębszej analizy stanu faktycznego i prawnego jest oczywiste, że skarga nie może zostać uwzględniona. Przedstawione powyżej przepisy jednoznacznie określają kwestię właściwości w sprawach będących przedmiotem skargi J. O.. Niewątpliwe, niniejsza sprawa nie jest sprawą sądowoadministracyjną i nie podlega rozpoznaniu przez sądy administracyjne, stąd też skarga jest oczywiście bezzasadna. Z tych względów, na podstawie art. 247 powoływanej ustawy, Sąd orzekł jak na wstępie.