II SA/Sz 17/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski,, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 lutego 2011r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę D. B. wnioskiem z dnia [...] r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoim szwagrem – C. B., który z powodu choroby zamieszkuje razem z nią oraz jej mężem Z. B. Ponadto wnioskodawczyni podała, że sama jest osobą bezrobotną i nie posiada prawa do zasiłku, a jej szwagier jest osobą niepełnosprawną wymagającą codziennego wsparcia, stałej opieki i pomocy innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jest osobą samotną, po rozwodzie. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1a, art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992) Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta B. odmówił przyznania D. B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad osobą niepełnosprawną – C. B. Uzasadniając swoje stanowisko organ pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych - świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. W ocenie organu D. B. nie spełniła przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie D. B. złożyła odwołanie, w którym wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podała, że brat jej męża – C B. jest osobą samotną, po rozwodzie, bezdzietną nie mającą żadnej innej rodziny, zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z odwołującą oraz jej mężem. Dodatkowo podniosło, że aktualnie zarówno ona, jak i jej mąż są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że ze znajdujących się w sprawie dokumentów, wynika iż C. B. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności określonym do dnia [...] roku. D. B. jest od dnia [...] r. zarejestrowana w Urzędzie Pracy w B., jako osoba bezrobotna, od dnia [...] r., nie posiada prawa do zasiłku i jest jedyną osoba sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym szwagrem. Jednocześnie Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu, a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo organ drugiej instancji podał, że obowiązek alimentacyjny stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kolegium stwierdziło, że skoro wnioskodawczyni D. B. nie jest krewną w linii prostej, ani siostrą osoby wymagającej opieki, czyli C. B. – tym samym w myśl przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zgadzając się z powyższą decyzją D. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego , wnosząc o jej uchylenie w całości, jako niezgodnej z obowiązującymi przepisami, a także przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, z potraktowaniem C. B. , jako członka rodziny skarżącej i ustalenia, czy skarżący spełnia pozostałe przesłanki ustawowe uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podniosła, że w uzasadnieniu, swojego rozstrzygnięcia, organ powołał się na przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, które w dniu wydania decyzji obowiązywały w innej treści niż te przytoczone w decyzji. Przepisy powyższej ustawy zostały zmienione w dniu 1 stycznia 2010 r. poprzez dodanie po art. 17 ust. 1 – kolejnego art. 17 ust. 1a w myśl którego – osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że brat C. B., czyli jej mąż, nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym, gdyż jako jedyny żywiciel rodziny jest osobą poszukującą pracy, a siostra C. B. nie zamieszkuje na terytorium Polski. W tej sytuacji zdaniem skarżącej, zgodnie z art. 17 ust. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że obowiązek alimentacyjny ciąży na Z. B., to prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno przysługiwać D. B., jako osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu. Ponadto w ocenie skarżącej C. B. powinien zostać potraktowany jako członek rodziny z racji wspólnego zamieszkiwania z D. B. oraz jej mężem Z., będącym jego bratem. W tych okolicznościach skarżąca podniosła, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i ją poprzedzająca naruszyły przepis art. 17 ust. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodatkowo do skargi zostało dołączone oświadczenie C. B., że jego bratowa – D. B. sprawuje nad nim faktyczną opiekę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi oraz podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Wskazana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 w/w ustawy). Przeprowadzone pod tym kątem badanie zaskarżonego orzeczenia doprowadziło do uznania przez Sąd, iż skarga nie jest zasadna. Matarialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym (art. 17 ust. 1 ) - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W dniu 1 stycznia 2010 r., wszedł w życie przepis art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodany przez art. 13 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. z 2009 r., Nr 219, poz. 1706), zgodnie z którym - osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z treści powołanych przepisów wynika, że przedmiotowe świadczenie przysługuje osobom najbliższym takim jak: ojciec, matka, a także osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Pojęcie "obowiązku alimentacyjnego" zostało uregulowane w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59 ze zm.) zwanej dalej "K.r.io.". W myśl art. 128 powołanego aktu prawnego – obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W myśl art. 617 K.r.io. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a stopień pokrewieństwa określa się według liczy urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie oraz linię zstępną do której należą dzieci, wnuki, prawnuki. Ponadto, jak wynika z art. 618 K.r.io. z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Powinowatym jest więc teść, szwagier, bratowa itd. Powstały stosunek powinowactwa oznacza wprawdzie przynależność do rodziny, jednakże osoby te nie są ze sobą spokrewnione, czyli nie łączą je więzy krwi. Przechodząc od powyższych rozważań na grunt przedmiotowej sprawy w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła D. B., będąca bratową C. B. nad którym sprawuje opiekę. Bezsporny w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżącą oraz C. B. łączą więzy powinowactwa. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, organy administracji publicznej prawidłowo uznały, że skarżąca nie należy do kręgu osób uprawnionych do uzyskania przedmiotowego świadczenia w związku ze sprawowaną opieką nad bratem swojego męża. Podkreślenia wymaga, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem stwierdzenie przynależności, osoby ubiegającej o to świadczenie, do kręgu najbliższych krewnych, do których zaliczamy np. matkę, ojca, dzieci, a także dalszych krewnych, z tym jednak zastrzeżeniem, że musi na nich ciążyć obowiązek alimentacyjny, który dotyczy krewnych w linii prostej (np. dziadek – ojciec – syn – wnuk), a także rodzeństwa. Na marginesie należy wskazać, że prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje natomiast krewnym w linii bocznej, do których zaliczyć można np. kuzynów, rodzeństwa rodziców itp. Odnosząc się do zarzutu skargi polegającego na nie zastosowaniu przez Kolegium obowiązującego od dnia 1 stycznia 2010 r. przepisu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie zasadniczą kwestią było określenie, czy osoba występująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego należy do kręgu osób uprawnionych do tego świadczenia. W tym miejscu należy podnieść, że nie wskazanie przez organ odwoławczy powołanego przepisu nie stanowiło o wadliwości decyzji, bowiem organ odwoławczy trafnie stwierdził brak możliwości przyznania dochodzonego świadczenia, w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, osobie spoza ustawowego kręgu osób uprawnionych. Bezspornie do takich osób nie należy bratowa, związana stosunkiem powinowactwa z osobą nad którą sprawuje faktyczną opiekę. Wobec powyższego należało stwierdzić, że zarówno decyzja Kolegium, jak i ją poprzedzająca decyzja organu pierwszej instancji nie naruszały prawa. Fakt posiadania przez brata męża skarżącej wymaganego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jak również brak możliwości sprawowania opieki przez najbliższego krewnego nie mogły w świetle obowiązujących przepisów prawa skutkować przyznaniem skarżącej wnioskowanego świadczenia. W tym stanie rzeczy należało, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec jak w sentencji.