II SA/Sz 187/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Mysiak po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. F. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 listopada 2016 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z Jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości stanu technicznego obiektów budowlanych postanawia : utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnymi w Szczecinie z dnia 24 listopada 2016 r. B. F. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieprawidłowości stanu technicznego obiektów budowlanych. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego wskazując na brak wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązana była wnioskodawczyni, aby przeprowadzić dogłębną analizę jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z dnia [...] r. oddalił skargę B. F. na wskazaną decyzję. W przewidzianym terminie skarżąca złożyła w tut. Sądzie skargę kasacyjną od tego wyroku wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że choruje na nowotwór, przeszła już chemioterapię oraz transplantację komórek macierzystych i jest na chemii podtrzymującej. Posiadany majątek, zgodnie z załączoną decyzją w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na rok[...] , to: budynek mieszkalny o powierzchni [...] m2, budynek o powierzchni [...] m2, budynek o powierzchni [...] m2 oraz grunty o powierzchni: [...] m2. Ponadto skarżąca oświadczyła, że jest właścicielem ha nieużytków oraz mieszkania lokatorskiego o powierzchni [...] m2, które jest zadłużone na ok. [...] zł, zaś dochód strony stanowi emerytura w wysokości [...] zł. Z załączonego do wniosku wyciągu bankowego wynika, że na dzień [...] r. strona dysponowała kwotą ok. [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w S., oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku skarżącej, a tym samym zmianę wydanego postanowienia z dnia [...] r., gdyż sytuacja majątkowa wnioskodawczyni od czasu rozpoznania wcześniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie uległa zmianie. Skarżąca nie wykazała żadnych nowych okoliczności istotnych dla sprawy. Utrzymuje się bowiem z tego samego źródła, posiada oszczędności w wysokości ok. [...] zł oraz majątek w postaci domu, mieszkania i licznych gruntów, z którego może uzyskiwać dochód. Strona nie należy do osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe, a w związku z tym pozyskanie przez nią środków na pokrycie kosztów sądowych jest obiektywnie możliwe. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw wnosząc o jego zmianę poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Podniosła, że prawo do ustanowienia adwokata ma ten kto uzyskał zwolnienie z kosztów sądowych, zaś Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt I CZ 119/14 przesądził, iż przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest uwarunkowane od wykazania, że ubiegający się o to jest osobą ubogą. Natomiast w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka problematyka opłat sądowych jest pojmowana wyłącznie przez pryzmat prawa jednostki do sądu w ramach prawa do rzetelnego procesu sądowego, w tym jego wszczęcia i kontynuowania. Strona podkreśliła, że jest osobą ciężko chorą i obecnie przebywa w Niemczech na leczeniu, zatem nie ma możliwości poszukiwania obrońcy. Nadmieniła również, że to pracownicy organu dopuścili się zniszczenia nieruchomości skarżącej przy ul. Ł., zaś trudno oczekiwać, że skarżąca w chorobie będzie spieniężać posiadane przez nią nieruchomości w celu uiszczenia kosztów sądowych i opłacenia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym i orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 i § 3 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie przedmiotem sprzeciwu jest postanowienie referendarza sądowego oddalające wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego przepisu wynika wprost, że prawo pomocy, polegające na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, ma na celu umożliwienie stronie dochodzenia swoich praw przed sądem, gdy jej sytuacja finansowa nie pozwala w pełni korzystać z przysługujących uprawnień. Przy czym, przyznanie adwokata z urzędu nie jest uzależnione od uprzedniego zwolnienia strony z kosztów sądowych. W doktrynie i orzecznictwie wyrażony jest pogląd, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i stosowana jest tylko co do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe obiektywnie niezbędne. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek w tym przedmiocie, zaś sąd poddaje ocenie wszystkie przedłożone dowody, w tym także oświadczenia strony. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych oraz zastępstwa procesowego. Sąd badając sytuację materialną wnioskodawczyni wziął pod uwagę zarówno wskazaną przez referendarza kwotę uzyskiwanej comiesięcznie emerytury, stan konta bankowego, zadłużenia ale również i posiadany majątek. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca dysponuje stałym dochodem w postaci emerytury uzyskiwanej w wysokości [..] zł netto. Ponadto posiada znaczne zadłużenie z tytułu opłat za mieszkanie, choć jest właścicielką kilku nieruchomości budynkowych oraz gruntowych o powierzchni: [...] ha. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu podzielić należy stanowisko referendarza sądowego, że posiadanie wskazanego majątku wyklucza przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że strona będąca osobą fizyczną, powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia z dnia 17 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OZ 294/15, z dnia 12 marca 2014r. sygn. akt II OZ 274/14, z dnia 10 lutego 2014r. sygn. akt II FZ 51/14 czy z dnia 14 stycznia 2014r. sygn. akt II FZ 1517/13, dostępne w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powołanie się jednak przez referendarza na okoliczność posiadania nieruchomości, nie oznacza automatycznie, że skarżąca jest zmuszona do ich sprzedaży, skoro mogą one być przedmiotem np. dzierżawy, czy ostatecznie też służyć jako zabezpieczenie pożyczki. Brak takich działań oznacza, że skarżąca zmniejsza możliwy do uzyskania dochód z posiadanego majątku wskutek jego niepełnego wykorzystywania, a pozbawiając się w ten sposób świadomie środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, musi liczyć się z odmową przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. akt II OZ 1120/13, dostępne w Internecie). Pamiętać bowiem należy, że prawo pomocy przyznawane jest wyłącznie w sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na pokrycie tych kosztów jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, a z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Wprawdzie skarżąca jest osobą chorą i w związku z tą chorobą leczy się w Niemczech, ale również przebywa w Polsce (o czym świadczy fakt osobistego udziału w rozprawie, czy też brak zmiany adresu do doręczeń oraz nadanie pism w polskim urzędzie pocztowym), co pozwala jej na zajęcie się osobiście lub z pomocą rodziny, kwestią uzyskania potencjalnych dochodów z nieruchomości, czy też ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Na zakończenie dodać należy, że obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (por. postanowienia NSA z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1517/13, LEX nr 1420190). Również Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 13 marca 2007 r. nr 77765/01 Laskowska przeciwko Polsce uznał, że "prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych ograniczeń. W przypadku, gdy ograniczenie dostępu jednostki do sądu wynika ze stosowania prawa bądź jest to ono faktyczne, ograniczenie nie będzie niezgodne z artykułem 6 Konwencji, gdy nie osłabia istoty prawa i gdy zmierza do osiągnięcia uzasadnionego celu, a także gdy występuje rozsądny związek proporcjonalności między środkami powziętymi a celem, który ma być osiągnięty (zob. Ashingdane p. Wielkiej Brytanii, wyrok z 28 maja 1985 r., Seria A nr 93, s. 24-25, § 57). Dlatego też możliwe jest uzależnienie pomocy prawnej od pewnych warunków np.: od sytuacji finansowej skarżącego lub widoków na odniesienie sukcesu w postępowaniu (Steel i Morris p. Wielkiej Brytanii, nr 68416/01, § 62, ECHR 2005 II)". Podniesiono również, że niezbędnym elementem systemu wymiaru sprawiedliwości, a to ze względu na ograniczone środki publiczne dostępne dla spraw cywilnych, jest procedura selekcji. Z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 P.p.s.a. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie.