II SA/Sz 189/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. oddala skargę Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] zmienionym przez orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia [...], S.W. zaliczony został od [...] na czas nieokreślony do lekkiego stopnia niepełnosprawności, która stwierdzona została od wczesnego dzieciństwa. W ramach wskazań dotyczących odpowiedniego zatrudnienia zaznaczono - otwarty rynek pracy. Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. [...], Sąd Rejonowy na skutek odwołania S.W. od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] r. zmienił zaskarżone orzeczenie i zaliczył S.W. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od [...] r. na stałe oraz ustalił, iż nie dotyczy go wskazanie odnośnie odpowiedniego zatrudnienia. W związku z powyższym wyrokiem w dniu [...] r. S.W. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 107 § 4, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071, ze zm.), art. 16, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992, ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U z 2006 r. Nr 130, poz. 903, ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 czerwca 2007 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 114, poz.783, ze zm.), Burmistrz przyznał S.W., jako osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej [...] roku życia, legitymującej się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności, której niepełnosprawność powstała przed ukończeniem [...] roku życia, zasiłek pielęgnacyjny, w kwocie [...] zł miesięcznie, bezterminowo, od dnia [...] Od powyższej decyzji S.W. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu złożonego środka zaskarżenia S.W. podniósł, że wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...] r. otrzymał prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Odpis wyroku po uprawomocnieniu się został mu doręczony w dniu [...] r. Od tego terminu do dnia złożenia wniosku w MGOPS, tj. [...] r., stosownie do treści art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie minęły [...] miesiące warunkujące możliwość ubiegania się o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. W związku z powyższym S.W. wniósł o uznanie terminu otrzymania odpisu wyroku Sądu Rejonowego, jako terminu wydania orzeczenia, uprawniającego do wyrównania kwoty zasiłku od chwili złożenia wniosku w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, tj. od dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 6 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 16 ust. 1, 2 i 3, art. 24 ust. 2, 2a i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż kwestią sporną w sprawie jest data początkowa od której przyznano wnioskodawcy zasiłek pielęgnacyjny. S.W. złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w dniu [...] r., zatem już po upływie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, tj. od dnia [...] r., kiedy to wydany został wyrok Sądu Rejonowego, stanowiący wynik zaskarżenia przez S.W. orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium, nie jest możliwe przyjęcie za datę wydania orzeczenia o niepełnosprawności daty otrzymania przez odwołującego się odpisu wyroku sądowego, tj. dnia [...] r. Byłoby to sprzeczne z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, które są wyraźne i nie pozostawiają żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Organ odwoławczy podkreślił, że niedotrzymanie terminu trzymiesięcznego, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, było wynikiem braku staranności odwołującego się w prowadzeniu swoich spraw. Po otrzymaniu odpisu wyroku sądowego miał on bowiem ponad miesiąc, tj. do dnia [...] r., na złożenie stosownego wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, by można było w jego przypadku zastosować powyższy przepis. Na decyzję organu odwoławczego S.W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi S.W. podniósł, że odpis wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...] r. który był orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie, otrzymał listem poleconym w dniu [...] r. i dopiero wówczas mógł się zapoznać z jego treścią. W ocenie skarżącego, z dniem doręczenia wyrok stał się dlań prawomocny, a fakt, że wniosku o przyznanie świadczenia nie złożył zaraz po otrzymaniu wyroku nie był wynikiem niestaranności, lecz stanem zdrowia i późniejszym leczeniem. Skarżący wskazał, że dopiero [...] r. mógł przygotować stosowne dokumenty i złożyć wniosek w MGOPS. Zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ma zatem prawo do ubiegania się o wyrównanie kwoty zasiłku pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności Zaznaczył także, że ww. wyrokiem Sądu Rejonowego prawo do zasiłku pielęgnacyjnego otrzymał na stałe, a błędna ocena niepełnosprawności pozbawiła go świadczenia należnego od prawie [...] lat. Do skargi S.W. dołączył kserokopię pisma w przedmiocie skierowania go do szpitala – SP ZOZ, w którym wskazany został uzgodniony termin przyjęcia do szpitala na dzień [...] r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze potrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem. Ponadto, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola zaskarżonego aktu dokonana według wskazanego wyżej kryterium oraz w granicach rozstrzygania sądu zakreślonych przez art. 134 § 1 ww. ustawy doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że zarzuty skargi są nieuzasadnione bowiem decyzja ta odpowiada prawu. W rozpatrywanej sprawie niekwestionowana jest okoliczność, że skarżący kwalifikuje się do przyznania mu na czas nieokreślony zasiłku pielęgnacyjnego w związku z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Istota sporu sprowadza się do tego w jakiej dacie orzeczenie w przedmiocie stwierdzenia stopnia niepełnosprawności na rzecz skarżącego zostało wydane. Data ta ma istotne znaczenie dla ustalenia okresu początkowego od którego skarżącemu przysługuje zasiłek pielęgnacyjny. Dla jego określenia w pierwszej kolejności niezbędne jest odwołanie się do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej zwanej "u.ś.r."), zawierających przesłanki warunkujące uzyskanie zasiłku pielęgnacyjnego oraz tryb jego uzyskania. W myśl art. 16 ust. 1 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek tego rodzaju przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz 3) osobie, która ukończyła 75 lat (art. 16 ust. 2 u.ś.r.). Zgodnie z art. 16 ust. 3 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przysługuje ponadto osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Stosownie do art. 24 ust. 1 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9 i art. 14-17 tej ustawy. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 16 ust. 2 u.ś.r.). W myśl art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Zgodnie z ust. 4 powołanego art. 24 u.ś.r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Na tle przywołanych przepisów, w okolicznościach faktycznych sprawy wskazać należy, że skarżący wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego złożył w dniu [...] r., w związku z uzyskaniem wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...]. W wyroku tym dokonano zmiany wydanego wcześniej w stosunku do skarżącego orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] i orzeczono o zaliczeniu skarżącego na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od [...] r. Podstawowe pytanie na jakie w rozpatrywanej sprawie należy udzielić odpowiedzi, w kontekście wspomnianego wyroku z dnia [...], brzmi, jak należy rozumieć użyte w art. 24 ust. 2a u.ś.r. sformułowanie "w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia". Według skarżącego, początek biegu terminu trzymiesięcznego, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., liczony powinien być od dnia doręczenia mu uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] r., tj. od [...] r., w której to dacie wyrok ten dla niego się uprawomocnił. W ocenie organów obu instancji, niniejszy termin liczyć należy od daty wydania przez Sąd w stosunku do skarżącego orzeczenia o ustaleniu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, tj. od dnia [...] r. Skład Sądu orzekający w przedmiotowej sprawie podziela w tym zakresie stanowiska prezentowane przez organy administracji w kwestionowanych rozstrzygnięciach. W ocenie Sądu, za uznaniem za prawidłowego stanowiska skarżącego nie pozwala przede wszystkim wykładnia językowa art. 24 ust. 2a u.ś.r. W treści powołanego przepisu ustawodawca, jak już wyżej wskazano, początek biegu terminu trzymiesięcznego nakazał liczyć "od dnia wydania orzeczenia". Nie można zatem na podstawie tak sformułowanej treści przepisu przyjąć, że datą wydania orzeczenie jest dzień doręczenia skarżącemu wyroku sądu powszechnego z jego uzasadnieniem. Powołany przepis, art. 24 ust. 2a u.ś.r., nie zawiera stwierdzeń odwołujących się do kwestii "prawomocności" orzeczenia, czy też "doręczenia orzeczenia" (wyroku), czy to z uzasadnieniem lub bez niego. Zaznaczyć należy również, że takie czynności procesowe, jak "wydanie orzeczenia", "doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem", "prawomocność orzeczenia", "doręczenie prawomocnego orzeczenia" mają zróżnicowany charakter procesowy i odnoszą się do odmiennych etapów w prowadzonym postępowaniu sądowym. Należy także podkreślić, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w ramach zawartych w niej unormowań wprost zastrzega w niektórych przypadkach warunek uzyskania przez orzeczenie sądu powszechnego przymiotu prawomocności. Powołać można dla przykładu art. 23 ust. 4 pkt 4 u.ś.r., w myśl którego, do wniosku w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych dołączyć należy, jako zaświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do tych świadczeń, m.in. "prawomocny wyrok sądu rodzinnego stwierdzający przysposobienie", czy też "prawomocny wyrok sądu rodzinnego orzekający rozwód lub separację". Ustawodawca w sposób wyraźny dokonuje zatem rozróżnienia pomiędzy "wydaniem" orzeczenia , a jego "uprawomocnieniem". Z uwagi na zastosowany przez ustawodawcę sposób regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegający na bezpośrednim i dokładnym określeniu charakteru aktu lub czynności, z którą wiąże on określone skutki prawne, należy przyjąć, że tak samo jak w przypadku wymogu przedłożenia prawomocnego orzeczenia, ustawodawca zastrzegłby wprost, że termin na dokonanie czynności liczony powinien być od dnia doręczenia odpisu orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem. Wobec braku takiego zastrzeżenia, termin "wydać" interpretowany powinien być zgodnie z powszechnie przyjmowanym w języku polskim jego rozumieniem, jako "uchwalić coś lub ogłosić". W związku z powyższym zawarte w art. 24 ust. 2a u.ś.r. sformułowanie "od dnia wydania orzeczenia" rozumieć należy jako dzień wydania przez właściwy organ lub sąd orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności. Celem analizowanego art. 24 ust. 2a u.ś.r. jest przede wszystkim skoncentrowanie działań stron związanych ze złożeniem wniosku i dokumentów w przedmiocie uzyskania świadczenia bądź zasiłku pielęgnacyjnego, z zastosowaniem przy tym jednolitego trybu względem wszystkim podmiotów zainteresowanych. Gdyby przyjąć, że bieg terminu trzymiesięcznego należy liczyć od momentu doręczenia stronie wyroku wraz z uzasadnieniem, czy też uzyskania przez dany wyrok cechy prawomocności to termin określony w powołanym przepisie mógłby być różny dla poszczególnych stron i to niezależnie od ich woli, co w konsekwencji mogłoby stawiać niektóre osoby w mniej korzystnej sytuacji względem innych. W realiach rozpatrywanej sprawy powyższe oznacza, że termin trzymiesięczny na złożenie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego rozpoczął bieg od dnia [...] r., tj. dnia w którym Sąd Rejonowy orzekł o ustaleniu względem skarżącego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W związku z powyższym koniec terminu na złożenie wniosku przypadał na dzień [...] r. Skarżący wniosek o zasiłek pielęgnacyjny złożył w dniu [...] r., przez co, jak prawidłowo rozstrzygnęły organy obu instancji, art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie znajdował zastosowania i należało za podstawę wydanych decyzji przyjąć art. 24 ust. 2 u.ś.r. Dla oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów obu instancji bez znaczenia pozostaje przy tym podniesiona dopiero w skardze okoliczność, że z uwagi na stan zdrowia skarżący komplet dokumentów w przedmiocie wniosku o przyznanie świadczenia złożyć mógł dopiero w [...] r. Określony w art. 24 ust. 2a u.ś.r. termin trzymiesięczny jest terminem materialnoprawnym, co oznacza, że uchybienie temu terminowi powoduje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, a organy administracji publicznej nie mają możliwości przywrócenia tego rodzaju uchybionego terminu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. II SA/Gl 66/11, źródło: orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanym przypadku, z upływem terminu trzymiesięcznego od dnia wydania orzeczenia organy orzekające utraciły możliwość ustalania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, przez co zastosowanie znajdować mogło wyłącznie rozwiązanie przyjęte we wskazanym wyżej art. 24 ust. 2 u.ś.r. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegając w zaskarżonej decyzji uchybień obowiązującym w dniu jej wydania przepisom prawa, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.