II SA/Sz 237/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 listopada 2008 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę II. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata M. G. kwotę [...] stanowiącą wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu powiększoną o należny podatek od towarów i usług. P. L. podaniem z dnia (...( wniósł o wymeldowanie J. S. i P. S. z lokalu mieszkalnego położonego w B., oświadczając, że osoby te w dniu (...(, to jest w dacie nabycia przezeń tego lokalu na własność, nie mieszkały ani nie posiadały w nim żadnych rzeczy osobistych oraz nie partycypowały w kosztach utrzymania mieszkania. Burmistrz D. decyzją z dnia (...(, wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł o wymeldowaniu P. S. z pobytu stałego w B. nr (...( gm. D. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na oświadczenie P. L. zawarte we wniosku oraz ustalił, opierając się na zeznaniach świadków i wyniku kontroli meldunkowej, że P. S. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od wielu lat. Od (...( jest pozbawiony wolności i przebywa w zakładzie karnym. Ponadto burmistrz wskazał, że P. S. nie zgadzając się na wymeldowanie, wyjaśnił, że w (...( był pozbawiony wolności i wówczas mieszkaniem opiekowali się jego brat C. i siostra K. Nie posiada kluczy i nie partycypuje w kosztach utrzymania tego lokalu. Według dalszych ustaleń, rodzeństwo strony wymeldowało się z lokalu - brat w (...(, a siostra w (...( natomiast wszczęte postępowanie o wymeldowanie J. S. stało się bezprzedmiotowe (organ wydał w tym przedmiocie odrębną decyzję). Burmistrz ustalił również, że w (...( P. S. zwracał się do organu o wyjaśnienie sprawy sprzedaży lokalu i w kwestii tej otrzymał odpowiedź w dniu (...(. Następnie P.S. złożył wniosek w dniu (...( o najem lokalu mieszkalnego argumentując, że opuścił zakład karny, a lokal w B., w którym jest zameldowany na pobyt stały wynajęty został obcej rodzinie. Burmistrz D. przyznał stronie lokal w miejscowości (...(, P.S. w dniu (...( pokwitował odbiór skierowania do zawarcia umowy najmu, lecz z możliwości tej nie skorzystał. Zdaniem organu, P. S. nie przebywa w miejscu swego stałego zameldowania od (...( nie posiada tam rzeczy osobistych ani innych przedmiotów, a czyni jedynie starania o utrzymanie zameldowania oraz starania powrotu do lokalu, gdy przebywa w zakładzie karnym, a po wyjściu na wolność starań takich nie czyni. W związku z powyższym, po przytoczeniu treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz rozumienia pojęcia prawnego "zamieszkiwanie" jako łączącego w sobie stan fizycznego przebywania i woli stałego pobytu Burmistrz uznał, że przesłanki te nie zostały spełnione, oraz że nastąpiło trwałe opuszczenie przez P. S. przedmiotowego lokalu, co uzasadniało jego wymeldowanie. P. S. nie zgadzając się z tą decyzją wniósł odwołanie, domagając się jej uchylenia. W odwołaniu wyjaśnił, że najemcami lokalu nr (...( w B., w którym jest zameldowany na stałe, byli jego rodzice. Po śmierci matki rodzina się rozpadła, jego rodzeństwo trafiło do rodzin zastępczych i do domu dziecka. On sam przebywał w zakładzie karnym w czasie, gdy do lokalu wprowadził się pan L. Proponowany mu lokal zastępczy w K. nie nadawał się do zamieszkiwania. Po opuszczeniu zakładu karnego zamierza powrócić do miejsca stałego zameldowania. Wojewoda decyzją z dnia (...( wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Wojewoda wyjaśnił, że art. 15 ust. 2 wskazanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi, iż organ gminy, na wniosek strony lub z urzędu wydaje decyzję o wymeldowaniu osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z brzmienia tego przepisu, zdaniem organu II instancji, wynika zatem, że jedyną przesłankę wymeldowania stanowi opuszczenie lokalu. Wojewoda stwierdził, że odbywanie przez stronę kary pozbawienia wolności nie pozwala na zakwalifikowanie jego nieobecności w przedmiotowym lokalu jako opuszczenia – w rozumieniu art. 15 ust. 2 przywołanej ustawy – dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Organ odwoławczy ustalił, że P. S. przebywał w zakładzie karnym w okresach od (...( do (...( i od (...( przebywa tam nadal. Wobec tego Wojewoda uznał, że dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe znaczenie ma ustalenie czy od (...( do momentu aresztowania P. S. mieszkał i koncentrował interesy życiowe w przedmiotowym lokalu. Zdaniem organu II instancji z akt sprawy wynika bezspornie, że odwołujący się opuścił miejsce stałego zameldowania jeszcze przed osadzeniem w zakładzie karnym, które nastąpiło w (...(. Fakt nie przebywania strony w przedmiotowym lokalu potwierdził wnioskodawca oraz świadkowie D.T. i W.Ł. Taki też wniosek organ wyprowadził z treści pism strony znajdujących się w aktach sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, że P.S. opuścił przedmiotowy lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, wskazując na wyłącznie rejestracyjny charakter zameldowania, że kwestie zameldowania nie mają żadnego znaczenia dla zakresu praw cywilnoprawnych w stosunku do lokalu, jakie przysługują osobie wymeldowanej z takiego lokalu. Decyzja o wymeldowaniu nie czyni wymeldowanego osobą bezdomną. P. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na wyżej opisaną decyzję ostateczną zarzucając jej niezgodność z prawem. Z treści skargi i pisma z dnia (...( stanowiącego jej uzupełnienie wynika, że zarzut ten skarżący opiera na tezie, że obecny właściciel nabył przedmiotowy lokal w niewłaściwy sposób, a przesłuchani świadkowie, to osoby, które w tym P.L. pomogły. Nadto, skarżący podniósł, że z powodu obecnego pobytu w zakładzie karnym, nie ma możliwości wykazania, że w okresie od (...( do (...( koncentrował interesy życiowe w przedmiotowym lokalu. Wojewoda odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym: "Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Jak wynika to z cytowanego przepisu, do przesłanek prawnych wymeldowania ustawodawca nie zaliczył tytułu prawnego do lokalu, co oznacza, że wymeldowaniu w drodze decyzji podjętej na podstawie art. 15 ust. 2 wyżej wskazanej ustawy – w razie opuszczenia miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się – podlega osoba niezależnie od tego czy posiada tytuł prawny do lokalu czy też takiego tytułu nie posiada. Innymi słowy rzecz ujmując, wymeldowanie nie pozbawia osoby posiadającej tytuł prawny do lokalu tego tytułu, podobnie jak samo zameldowanie nie rodzi po stronie zameldowanego tytułu prawnego do lokalu, ponieważ zameldowanie ma wyłącznie rejestracyjny charakter. Istota zameldowania wynika wprost z art. 1 ust. 2 ustawy, który stanowi, że: "ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, o urodzeniach, dotyczących obowiązku wojskowego, zmianach stanu cywilnego, obywatelstwa, imion i nazwisk oraz o zgonach". Z tego między innymi powodu, bezprzedmiotowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są zarzuty skargi (podnoszone wcześniej w odwołaniu), że obecny właściciel lokalu wszedł w jego posiadanie niezgodnie z prawem. Badanie podstawy tytułu prawnego do lokalu jego właściciela, nie należy do postępowania administracyjnego wszczętego w przedmiocie wymeldowania, skoro nie należy do przesłanek ustawowych wymeldowania. Zaznaczyć przy tym trzeba, że skarżący nie był ani właścicielem ani najemcą lokalu, w którym był zameldowany na stałe, gdyż – jak sam wyjaśnił – najemcami byli jego rodzice. Okolicznością istotną jest natomiast opuszczenie miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie definiuje pojęcia "opuszczenia". Interpretacji tego pojęcia należy dokonać w kontekście art. 6 ust. 1 ustawy, w myśl którego "pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania". Skoro do ustalenia pobytu stałego istotny jest zamiar z jakim następuje zamieszkanie pod określonym adresem, to również przy ustalaniu czy nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu stałego należy brać pod uwagę zamiar. Tak też wykładane jest pojęcie "opuszczenia miejsca pobytu stałego" w rozumieniu art. 15 ust. 2 w orzecznictwie sądowo-administracyjnym. Za opuszczenie lokalu uważa się "nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Zamiar ten można określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności" (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2007 r., II OSK 133/06, LEX nr 327831). Wobec powyższego, opuszczenie miejsca stałego pobytu na skutek tymczasowego aresztowania lub osadzenia w zakładzie karnym do odbycia kary nie może stanowić okoliczności samoistnie świadczącej o zamiarze zameldowanego i być wykładane jako dobrowolne opuszczenie z zamiarem zerwania więzi z lokalem, co trafnie stwierdził organ odwoławczy ustalając stan faktyczny i wywodząc, że znaczenie decydujące w sprawie mają nie tyle okoliczności opuszczenia lokalu w związku z odbywaniem przez skarżącego kary pozbawienia wolności, ale istotne są okoliczności zaistniałe po wyjściu strony na wolność. Sąd w pełni podzielił to stanowisko bowiem od (...( do (...( kiedy to, jak ustalono w zaskarżonej decyzji, skarżący przebywał na wolności, upłynął dostateczny okres czasu, by móc – na podstawie ustalonych okoliczności faktycznych - ocenić zamiar skarżącego co do miejsca stałego pobytu. Organy orzekające w sprawie nie ustaliły, aby w tym okresie skarżący podjął kroki prawne zmierzające do powrotu do lokalu. Co więcej, jak wskazał to organ I instancji i co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w aktach administracyjnych, już (...( skarżący, po opuszczeniu zakładu karnego złożył wniosek o najem innego lokalu mieszkalnego i przydział takiego lokalu od Burmistrza D. uzyskał w miejscowości K. oraz pokwitował odbiór skierowania do zawarcia umowy najmu. Takie postępowanie skarżącego, w powiązaniu z okolicznością jego braku zainteresowania - kwestią powrotu do lokalu, w którym był zameldowany- w kolejnym okresie pozostawania na wolności (lata (...() dawało podstawę faktyczną do ustalenia nieistnienia u skarżącego więzi z przedmiotowym lokalem i zorganizowania poza nim swego centrum życiowego. W tych okolicznościach, decydujące dla sprawy ustalenie opuszczenia przez stronę miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest logiczną konsekwencją prawidłowej oceny dowodów. Brak jest zatem podstaw faktycznych i prawnych do jego podważenia a w konsekwencji do przyjęcia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Dlatego należało na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalić skargę.