II SA/Sz 253/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Rektora [...] w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę. Decyzją z [...] r. nr [...], Rektor Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Rektora Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego z dnia [...] r. w przedmiocie skreślenia A. S. (dalej: Studentka lub Skarżąca), z listy studentów [...] roku, kierunek [...] na Wydziale Nauk o Zdrowiu. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, iż Studentka w dniu [...] r. została przyjęta w trybie przeniesienia na [...] rok studiów na kierunek [...] Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego ze zobowiązaniem wyrównania różnic programowych. Studentka zaliczyła [...] rok studiów natomiast nie zaliczyła roku [...] studiów wobec braku zaliczenia seminarium dyplomowego. Z tego względu powtarzała V rok studiów w roku akademickim [...]. Organ nadmienił, że w dniu [...] r. Studentka zwróciła się do dziekanatu z prośbą o przesłanie jej różnic programowych drogą mailową. W dniu [...] r. do Studentki został wystosowany mail przekazujący informację o opłatach za powtarzanie roku w kwocie [...] zł oraz przypominający o wyznaczonych różnicach programowych do zrealizowania w semestrze zimowym (przedmioty: [...]). Studentka maila otrzymała, co potwierdziła w mailu zwrotnym tego samego dnia. W mailu tym wyraziła swoją wątpliwość co do różnic programowych sugerując, że zostały one już zaliczone przez nią w ramach studiów na Uniwersytecie Medycznym ("[...]"). Zastrzeżeń w kwestii powtarzania roku, w szczególności wysokości opłaty Studentka nie zgłosiła. W dniu [...] r. do Studentki został wystosowany mail w sprawie braku wpłaty za powtarzanie roku. W mailu wskazano, że wobec braku rezygnacji ze studiów Studentka jest zobligowana do uiszczenia opłaty za powtarzanie roku, z którą zalega. Poinformowano ją, że w braku zapłaty Dział finansowy "zgłosi sprawę do wyższych instancji". W odpowiedzi Studentka wskazała, że będzie czekać na dalsze działania w sprawie ("przyjmę zaproszenie do wyższych instancji — mail z [...] r. oraz "Jeżeli uczelnia stawia mnie przed wyborem zapłacić daną kwotę lub sprawa trafia do wyższych instancji, wybieram skierowanie sprawy do wyższych instancji" – mail [...] r.). Pismem z dnia [...] r. Studentkę zawiadomiono o wszczęciu postępowania w przedmiocie skreślenia jej z listy studentów w związku z niezłożeniem pracy magisterskiej. Poinformowano ją o możliwości zapoznania się z aktami postępowania, a także pouczono o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów. W dniu [...] r. została względem Studentki wydana decyzja o skreśleniu z listy studentów [...] roku na kierunku [...] z powodu niezłożenia w terminie pracy dyplomowej. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesiony przez Studentkę do powyższej decyzji, Rektor PUM wskazał, że we wniosku Studentka nie kwestionowała samego faktu skreślenia jej z listy studentów, lecz jedynie okoliczność, że powinno ono nastąpić rok wcześniej, a powodem skreślenia powinno być niepodjęcie przez nią studiów. Odnosząc się do powyższego stanowiska, wskazano, że ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce skutek skreślenia wiąże z niepodjęciem studiów przez studenta, a nie z niepodjęciem nauki na którymkolwiek z semestrów. Studentka studia na Pomorskim Uniwersytecie Medycznym podjęła już w roku akademickim [...] i kontynuowała je z sukcesem aż do roku akademickiego [...]. Wówczas została wpisana ponownie na [...] rok studiów w trybie jego powtarzania ze względu na brak zaliczenia seminarium dyplomowego. Nie można więc utożsamiać braku uczestniczenia przez Studentkę w zajęciach na semestrze zimowym roku akademickiego [...] z niepodjęciem przez nią studiów. Brak udziału w obowiązkowych zajęciach mógłby być co prawda podstawą do skreślenia Studentki z listy studentów na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, jednakże okoliczność ta stanowi przesłankę do fakultatywnego skreślenia z listy, co oznacza, że uczelnia nie miała obowiązku dokonać takiego skreślenia. Uczelnia nie podjęła takich działań nająć na uwadze w szczególności, że Studentka jeszcze na początku powtarzanego roku zgłosiła zainteresowanie wykazanymi różnicami programowymi (mail z dnia [...] r.) i w żaden jednoznaczny sposób nie zakomunikowała braku zainteresowania kontynuowaniem studiów. Skreślenie z listy studentów na [...], ostatnim roku studiów jest zaś ostatecznością, do której zarówno sami studenci jak i uczelnia starają się nie dopuścić. Z tego względu zdaniem Rektora PUM niesłuszny jest zarzut Studentki zbyt późnego skreślenia jej z listy studentów. Jeżeli bowiem w którymś momencie powtarzania [...] roku Studentka podjęła decyzję o niekontynuowaniu studiów mogła zgłosić uczelni swoją rezygnację ze studiów, co skutkowałoby jej obligatoryjnym skreśleniem z listy studentów. Studentka nie może obarczać uczelni skutkami swojego zaniechania w tym zakresie. W ocenie Rektora PUM nie są też zasadne zarzuty dotyczące naruszenia zasad postępowania bowiem Studentka została poinformowana o wszczęciu postępowania i pouczona o możliwości zapoznania się z aktami postępowania oraz wypowiedzenia co do zgromadzonego materiału dowodowego. Pismem z [...] r. Studentka wniosła skargę na przywołaną na wstępie decyzję Rektora PUM. W ocenie Skarżącej w roku akademickim [...] nie podjęła ona studiów na [...] roku kierunku [...], zatem skreślenie z listy studentów powinno nastąpić w semestrze zimowym w roku akademickim [...] - z powodu niepodjęcia studiów. Jak wskazała, według Regulaminu studiów PUM, niepodjęcie studiów "stanowi okoliczność, w której student nie podejmuje w terminie czynności związanych organizacyjnie z tokiem studiów" (§41 ust. 3). Okoliczność, w której Studentka nie wnioskowała o powtarzanie roku, nie podpisała aneksu do Umowy i w żaden sposób nie zobowiązała się do uiszczenia opłaty, ani wyrównania różnic programowych, spełnia warunki definicji niepodjęcia studiów. Tym samym w ocenie Skarżącej skreślenie jej z listy studentów powinno nastąpić najpóźniej w [...] r. W [....] r., przy nieważnej umowie, niewyjaśnionych różnicach programowych, trzech niezaliczonych semestrach i miesiącach nieobecności, nie miałaby bowiem prawa do złożenia pracy magisterskiej i podejścia do egzaminu dyplomowego w terminie. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Rektora PUM wniósł o jej oddalenie. W ocenie Rektora PUM skarga opiera się ona zasadniczo na błędnym rozumieniu i interpretacji przez Skarżącą pojęcia "niepodjęcia studiów". Niepodjęcie studiów wiąże się bowiem z ich początkowym etapem (immatrykulacja, złożenie ślubowania, odebranie indeksu, etc.) nie zaś z sytuacją, w której osoba będąca już studentem (a zatem taka, która już niewątpliwe podjęła studia) postanawia metodą, faktów dokonanych je "porzucić" np. nie uczestnicząc w zajęciach czy nie składając w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego. Nadto podjęcie studiów jest czynnością, zdarzeniem jednorazowym i nie następuje co każdy semestr czy rok. Raz podjętych studiów, nie można w ich trakcie "podjąć bądź nie podjąć ponownie" albowiem ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce skutek skreślenia wiąże z niepodjęciem studiów przez studenta, a nie z niepodjęciem nauki na którymkolwiek z semestrów. W ocenie Rektora PUM Skarżąca studia na Pomorskim Uniwersytecie Medycznym podjęła już w roku akademickim [...] i kontynuowała je z sukcesem aż do roku akademickiego [...]. Natomiast w piśmie z [...] r. stanowiącym replikę do odpowiedzi na skargę, Skarżąca rozwinęła swoją argumentację podniesioną w skardze. Opisała też szczegółowo swoją korespondencję z uczelnią. Wskazała, że przesłanka skreślenia z listy studentów na mocy art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce bezspornie zaistniała, ale również wcześniej. Z powodu niezłożenia w terminie pracy dyplomowej, powinna zostać skreślona w [...] r. Wskazała też na regulacje obowiązujące na innych uczelniach wyższych m.in. Uniwersytecie Jagiellońskim, Uniwersytecie Medycznym czy Wyższej Szkole Administracji Publicznej, gdzie za niepodjęcie studiów uważane jest również nieprzedstawienie wymaganej dokumentacji, niewpisanie się na kolejny semestr, brak deklaracji lub deklaracja zbyt małej ilości punktów ECTS, a także brak załatwienia formalności i uczęszczania na zajęcia po powrocie z urlopu. Zdaniem Skarżącej, również z powyższego można wnioskować, że niepodjęcie nie dotyczy jedynie okresu rozpoczęcia studiowania na danej uczelni. Skarżąca podkreśliła, że jej zdaniem nie było podstaw, aby kierować ją na powtarzanie roku i obciążać zobowiązaniami za powtarzanie przedmiotu, z którego nie skorzysta. Pod koniec semestru [...] w roku akademickim [...] bała się zrezygnować, żeby nie zostać obciążona opłatami - rezygnacja mogłaby zostać zinterpretowana, że jednak ponownie podjęła studia na [...] roku w roku akademickim [...] i z nich rezygnuje, co z kolei nie zwalnia jej z obowiązku zapłaty. Różnice programowe zostały wyznaczone w [...] r., a Dziekanat nie odpowiedział na jej wniosek z [...] r. ani nie poinformował jej o proponowanej formie realizacji studiów, nie miała zatem możliwości rezygnacji przed rozpoczęciem roku akademickiego (tak aby nie zostać obciążoną opłatami za jego powtarzanie). Wskazała, że po zakończeniu kolejnego niezaliczonego semestru, w semestrze [...] w roku akademickim [...] była pewna, że zostanie skreślona bowiem nie podpisała dokumentów związanych z ponownym wpisem na [...] rok, nie opłaciła ponownego wpisu na [...] rok, nie uczęszczała na żadne zajęcia, przedmioty obowiązujące w semestrze [...] w roku akademickim [...] pozostawały niezaliczone, podobnie jak 6-miesięczna praktyka z roku akademickiego [...], otrzymywała kolejne wiadomości automatyczne sugerujące drogę sądową w przypadku braku zapłaty. Podkreśliła, że nie rozumie, dlaczego decyzja została wydana tak późno, skoro wcześniej wystąpiło wiele okazji do jej skreślenia z listy studentów. Uczelnia już dawno mogła i powinna dokonać skreślenia Studentki z listy oraz skierować sprawę ewentualnych roszczeń do sądu cywilnego. Przedłużanie tych spraw jedynie przedłuża okres, w którym dokumentacja Skarżącej jest zablokowana (do momentu pełnego rozliczenia się z Uczelnią). Na rozprawie w dniu 6 czerwca 2024 r. Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi jest decyzja Rektora PUM z [...] r. o skreśleniu Skarżącej z listy studentów. Jako podstawę decyzji o skreśleniu Studentki z listy studentów wskazano niezłożenie w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego. Marterialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowił art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm., dalej: ustawa). Zgodnie z art. 108 ustawy: 1. Studenta skreśla się z listy studentów w przypadku: 1) niepodjęcia studiów; 2) rezygnacji ze studiów; 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego; 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. 2. Student może być skreślony z listy studentów w przypadku: 1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach; 2) stwierdzenia braku postępów w nauce; 3) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. 3. Skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Uszczegółowienie powyższych zasad nastąpiło w uchwale Nr 59/2023 Senatu PUM, której załącznikiem jest regulamin Studiów PUM. Zgodnie z §42 ust. 3 powyższego Regulaminu, "niepodjęcie studiów" stanowi okoliczność, w której student nie podejmuje w terminie czynności związanych organizacyjnie z tokiem studiów. Mając na względzie przywołane powyżej stanowiska stron należało uznać, iż nie jest sporną kwestia zaistnienia okoliczności obligujących Rektora PUM do wydania decyzji o skreśleniu Skarżącej z listy studentów. W istocie Skarżąca kwestionuje fakt wydania decyzji o skreśleniu w dniu [...] r. (w I instancji) oraz [...] r. (w II instancji), podczas, gdy w jej ocenie decyzja o skreśleniu z listy studentów powinna była zapaść wcześniej bowiem w roku akademickim [...] nie podjęła studiów na [...] roku. Tym samym już wówczas zaistniała przesłanka obligująca Rektora PUM do wydania decyzji o skreśleniu z listy studentów. Nadto Skarżąca wskazuje, iż decyzją taka mogła zapaść wcześniej, z uwagi na zaistnienie przesłanek fakultatywnych do skreślenia z listy studentów. Spóźnione zdaniem Skarżącej wydanie decyzji i nieuprawnione (jej zdaniem) zaliczenie w poczet studentów [...] roku, pociąga dla niej negatywne skutki z uwagi na treść wiążącej ją z uczelnią umowy. W tym miejscu należy podkreślić, iż ocena zasadności roszczeń pomiędzy stronami umowy cywilnej jak również sposób jej wykonywania nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Przedmiotowy spór ma bowiem charakter sprawy cywilnej, podlegającej kognicji sądów powszechnych. Natomiast Sąd, do którego została wniesiona skarga na decyzję administracyjną jest zobowiązany do oceny legalności owej decyzji, co w realiach badanej sprawy oznaczało obowiązek weryfikacji czy organ wydający decyzję prawidłowo stwierdził zaistnienie przesłanek lub przesłanki obligującej (lub uprawniającej) go do wydania decyzji o skreśleniu Skarżącej z listy studentów. Wobec niesporności zaistnienia okoliczności dających podstawę do skreślenia Skarżącej z listy studentów, nie mógł odnieść w sprawie skutku zarzut dotyczący podstaw do wydania skarżonej decyzji o skreśleniu Studentki z listy studentów. Należy podkreślić, że rozpatrywana sprawa dotyczy decyzji ostatecznej wydanej po przeprowadzeniu stosownego postępowania administracyjnego nie zaś bezczynności Rektora PUM w zakresie wydania decyzji o skreśleniu z listy studentów. Przy czym z akt sprawy wynika, iż Skarżąca nie wnosiła w tym zakresie ani ponaglenia do organu ani skargi do Sądu. Mając na względzie przedstawianą przez Skarżącą argumentację warto dostrzegać swoistą niekonsekwencję zawartą w jej stanowisku. Skarżąca z jednej strony twierdzi, że jej zdaniem spóźniona decyzja o skreśleniu z listy studentów naraża ją na nieuzasadnione koszty oraz brak "blokuje jej dokumentację" do czasu pełnego rozlicznie się z uczelnią, z drugiej zaś składa wniosek o uchylenie już zapadłej decyzji o skreśleniu z listy studentów. Warto dostrzec, iż uwzględnienie skargi i w konsekwencji wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o skreśleniu z listy studentów spowodowałoby przywrócenie w relacjach z uczelnią zależności zakładowej pomiędzy jednostką (Skarżącą) a szkołą wyższa (PUM). Relacje student-uczelnia należy bowiem zakwalifikować jako przejaw władztwa zakładowego nad użytkownikiem zakładu administracyjnego. Jak trafnie dostrzegł NSA w wyroku z 19 października 2016 r. sygn. akt I OSK 302/16, ze specyfiki uczelni wyższych jako zakładów administracyjnych wynika, że jeśli jednostka wyraża chęć wstąpienia w poczet destynatariuszy takiego zakładu, to musi wyrazić zgodę na przestrzeganie przepisów wewnętrznych (uchwał i regulaminów) obowiązujących w tym zakładzie, czyli dostosować się do reguł w nim panujących. Decyzja o skreśleniu z listy studentów ma charakter konstytutywny (zmienia lub znosi stosunek prawny), co w realiach badanej sprawy oznacza, że wraz z ostatecznym skreśleniem Skarżącej z listy studentów doszło do ustania powyższej zależności. Tym samym niezrozumiałym jest twierdzenie, iż w sposób niekorzystny dla Skarżącej "przedłużanie sprawy jedynie przedłuża okres, w którym dokumentacja jest zablokowana (do momentu pełnego rozliczenia się z Uczelnią)". Sąd wskazuje w powyższym zakresie, iż wprawdzie zgodnie z § 43 ust. 6 Regulaminu studiów obowiązującego w PUM "warunkiem wydania studentowi jego dokumentów w przypadku skreślenia z listy studentów jest rozliczenie się z Uczelnią, zgodnie z obowiązującymi w Uczelni przepisami" jednak powyższy przepis regulaminu dotyczy jedynie "studentów", a jak wskazano powyżej osoba ostatecznie skreślona z listy studentów nie jest już "studentem". Innymi słowy skuteczne skreślenie z listy studentów sprawia, że regulamin studiów jako akt stosowania przez zakład administracyjny nie może już kreować praw i obowiązków osoby nie podlegającej już jego władztwu. W zakresie wywodzonej w skardze wadliwości działania Rektora PUM mającej polegać na braku wcześniejszego wydania decyzji o skreśleniu Skarżącej z listy studentów należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd administracyjny zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona, i nie może swoimi ocenami prawnymi "wkraczać" w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania przed organem administracji i wydawanych w nim aktów. Przy tym pojęcie "sprawa" występuje tu w znaczeniu materialnym, a nie procesowym. Granice sprawy sądowoadministracyjnej są wyznaczone m.in. przez prawną formę działania administracji, będącą przedmiotem zaskarżenia. Skoro, w rozpoznawanej przez Sąd przedmiotem skargi była decyzja Rektora PUM o skreśleniu Skarżącej z listy studentów, Sąd nie był uprawniony do weryfikacji czy w toku jej wydawania doszło przewlekłości czy też bezczynności w jej wydaniu, a do tego w istocie sprowadza się część zarzutów skargi. Można dojść do wniosku, że Skarżąca w istocie uważa, że aktualnie winna w stosunku do niej zostać decyzja o skreśleniu z listy studentów ze skutkiem "po IV roku studiów", jednak ustawodawca nie przewiduje możliwości wydania rozstrzygnięcia o skreśleniu z listy studentów z datą wsteczną a przy ocenie podstaw skreślenia rozważaniu podlega aktualna na dzień orzekania przez organ sytuacja studenta. Nie jest oczywiście tak, że względem studenta może być - wbrew jego woli - utrzymywany opisany wyżej stan władztwa zakładowego, bowiem na każdym etapie procesu kształcenia jest on uprawniony do rezygnacji ze studiów, co w praktyce polega na złożeniu wyraźnego oświadczenia woli w tym przedmiocie. Takie oświadczenie obliguje uczelnię wyższą do skreślenia Studenta z listy. W razie zaistnienia przesłanek do skreślenia student może wyegzekwować wydanie stosownej decyzji przez uczelnię korzystając z opisanych wyżej środków zwalczania bezczynności organów administracji tj. ponaglenia (art. 37 k.p.a.) i skargi na bezczynność lub przewlekłość (art. 53 § 2b p.p.s.a.). W realach badanej sprawy Skarżąca ani nie złożyła oświadczenia o rezygnacji ze studiów ani też nie kwestionowała w opisanym wyżej trybie braku wydania decyzji o jej skreśleniu z listy studentów. Natomiast przyczyny z jakich Skarżąca ze swoich uprawnień w powyższym zakresie nie skorzystała i czym się w tym zakresie kierowała, pozostają bez znaczenia dla niniejszej sprawy. Nie były też trafne zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez Rektora PUM, albowiem w ocenie Sądu przeprowadził on postępowanie zgodnie z obowiązującymi go zasadami i nie sposób dopatrzyć się w jego działaniu takiego naruszenia przepisów postępowania, które miałyby wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego nie dopatrzywszy się podstaw uchylenia decyzji o skreśleniu Skarżącej z listy studentów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Cytowane powyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl