II SA/Sz 262/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 października 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie świadczenia pieniężnego oddala skargę. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...] r. przyznał J. K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich za okres od kwietnia [...] (łącznie [...] miesięcy) oraz odmówił przyznania uprawnienia za okres od [...] r. oraz za miesiąc marzec[...] . Podstawą odmowy stanowił fakt, że nie nastąpiła deportacja wskazana w art. 2 powołanej ustawy. W związku z nowelizacją ww. przepisu dokonaną - z uwagi na wyrok TK z dnia 16 grudnia 2009 r. - ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), skarżący zainicjował kolejne postępowanie o przyznanie świadczenia pieniężnego za okres od [...] r. oraz w marcu r. (tj. za deportację do pracy przymusowej[...] ), w wyniku którego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie zmieniającej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt II SA/Sz 677/12 oddalił skargę J. K. na ww. decyzję uznając, że skoro praca przymusowa rodziców skarżącego w okresie [...] r. wykonywana była w otoczeniu rodziny, przez pewien czas w miejscowości zamieszkania w[...] , a następnie w niewielkiej odległości od dotychczasowego miejsca zamieszkania ([...] , zatem doznane trudy nie spełniają przesłanki represji warunkującej przyznanie świadczenia. Od powyższego wyroku strona złożyła skargę kasacyjną, którą Naczelny Sąd Administracyjny oddalił w dniu 21 maja 2014 r. (sygn. akt II OSK 3022/12), podzielając stanowisko Sądu I instancji co do wykładni art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych (...). Wnioskiem z dnia [...] r. (sprecyzowanym pismem z dnia [...] r.) J. K. wystąpił w trybie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej K.p.a.) o rozszerzenie przyznanego świadczenia o okres od [...] r. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił zmiany własnej decyzji z dnia [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ po przytoczeniu treści art. 155 K.p.a. podniósł, że wnioskodawca nie wykazał, aby za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub jego słuszny interes. Słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jednobrzmiącym przepisem ustawy, a do obecnego wniosku strona nie załączyła dowodów mogących zaprzeczyć wcześniejszym ustaleniom faktycznym, które opierały się ma merytorycznych przesłankach występujących zarówno w ustawie z dnia 31 maja 1996 r., wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. jak i orzecznictwie sądów administracyjnych w podobnych sprawach. Organ zaznaczył, że zarówno WSA w S. rozpoznając skargę na decyzję z dnia 1 czerwca 2012 r. jak i NSA oddalając skargę kasacyjną strony, podzieliły pogląd organu w zakresie braku spełnienia przesłanek ustawowych za wskazany we wniosku okres. J. K. nie zgadzając się z powyższą decyzją, we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy podniósł, że nie rozumienie negatywnego załatwienia sprawy, skoro w ustawie z dnia 25 lutego 2011 r. nie określono żadnej odległości oraz miejsc i warunków deportacji jak i sposobu interpretacji przepisów ustawy. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W ., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a, i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ przywołał zasadę związania oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu administracyjnego i wyjaśnił, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują pojęć zawartych w art. 155 K.p.a., w tym słusznego interesu strony czy interesu społecznego. Jednakże w ocenie organu, słuszny interes strony nie może prowadzić do obchodzenia innych przepisów prawa. Organy administracji państwowej zobowiązane są bowiem działać na podstawie przepisów prawa i w sytuacji stwierdzenia braku podstawy do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego za cały wnioskowany okres zobligowane są do podjęcia decyzji o częściowym jego przyznaniu. Dążenie strony do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego, który był już przedmiotem rozpoznania w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją administracyjną, nie uzasadnia zastosowania trybu z art. 155 K.p.a. W analogicznych sprawach Szef Urzędu wydał decyzje o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego w części, zatem przyznanie J.K. uprawnienia za cały żądany okres koliduje również i z interesem społecznym oraz utrwalonym w tej kwestii orzecznictwem. Ponadto organ zaznaczył, że strona domagając się we wniosku rozszerzenia okresu za który otrzymuje świadczenia, nie załączyła dowodów mogących zaprzeczyć wcześniejszym ustaleniom. J. K. w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na wyżej opisaną decyzję podniósł, że jego rodzina od dnia [...] przymusowo pracowała na rzecz III Rzeszy Niemieckiej, co zostało potwierdzone stosownymi dowodami. W okresie od dnia [...] r. represja miała miejsce w [...] nad [...] [...] r. rodzina została deportowana do[...] , gdzie ojciec pracował przymusowo, dowodem czego jest wpis w książce niemieckiej i karta żywnościowa. Z kolei od [...] r. zostali osadzeni w więzieniu niemieckim w Z., a następnie deportowani do K.. Z powyższego wynika, że okres represji z deportacją wynosił [...] miesiące, tymczasem organ za okres ten uznał jedynie [...] miesięcy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według powyższego kryterium doprowadziła do stwierdzenia, że skarga nie jest zasadna. Skarżący wystąpił z wnioskiem o zmianę decyzji wydanej [...] r., podając art. 155 K.p.a. jako tryb rozpatrzenia wniosku. Wskazany przez skarżącego przepis stanowi tryb nadzwyczajny zmiany decyzji i jest wyjątkiem od określonej w art. 16 K.p.a. zasady trwałości decyzji. Wspomniany przepis procedury administracyjnej pozwala na uchylenie lub zmianę decyzji ostatecznej na mocy której strona nabyła prawo, pod warunkiem, że strona wyrazi zgodę na uchylenie decyzji. Przepis zawiera przesłanki, które muszą być spełnione aby mogło dojść do zmiany lub uchylenia decyzji tj.: "przepis szczególny nie sprzeciwia się uchyleniu lub zmianie decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony". Należy w tym miejscu podkreślić, że art. 155 nie można traktować jako swoistej trzeciej instancji. Jest to bowiem ponowne rozpoznanie sprawy wyłącznie z uwzględnieniem interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Jak wynika z treści skargi oraz wniosków kierowanych do organu administracji przez J.K. żąda on zmiany stanowiska organu w zakresie przyznanego mu świadczenia pieniężnego za deportacje. Skarżący nie podaje żadnych okoliczności faktycznych, które mogłyby wpłynąć na ewentualną zmianę stanowiska organu ze względu na interes społeczny lub słuszny interes strony. Sąd ponownie stwierdza, że przedmiotowa sprawa była już rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 677/12 oddalił skargę J. K. . Następnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 3022/12 oddalił skargę kasacyjną J. K. . W obszernym uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny podzielił ustalenia odnośnie stanu faktycznego sądu I instancji. NSA, przytoczył tezy uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 października 1998 r., sygn. akt OPS 5/98, gdzie podkreślono, że praca niewolnicza w okresie okupacji była zjawiskiem powszechnym. Była to częstokroć praca ponad siły, wykonywana w warunkach prowadzących do wyniszczenia, o znamionach represji skierowanej przeciwko narodowi polskiemu. Przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym nie przewidują jednak świadczeń dla wszystkich poszkodowanych w powyższy sposób, lecz tylko dla tych, względem których okupant stosował represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie, związanej bądź to z osadzeniem w obozie pracy, bądź to z deportacją (wywiezieniem). Jest to uzasadnione, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę, że sytuacja deportowanych, izolowanych całkowicie od dotychczasowego środowiska, była nieporównanie gorsza od sytuacji innych przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne. NSA zauważa też, że w wyroku z 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07, Trybunał stwierdził, iż ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. Obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości), były one poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu. Wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania, można wymienić m.in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi, trudny klimat i warunki przyrodnicze (dotyczy to zwłaszcza osób wywiezionych do części azjatyckiej ZSRR). Okoliczności te nabierają szczególnego znaczenia, jeżeli weźmie się pod uwagę, że "na roboty" wywożeni byli przede wszystkim (zwłaszcza na początku okupacji) ludzie młodzi. Zdaniem Sądu organ nie może w trybie art. 155 K.p.a. powołując się na interes społeczny lub słuszny interes strony wydać rozstrzygnięcia, które pozostawałoby w sprzeczności z przepisem prawa. Uchylenie lub zmiana decyzji z powołaniem się na treść art. 155 K.p.a. może zajść jedynie wtedy, gdy ustawodawca w przepisie materialnoprawnym przewidzi "luz decyzyjny". Oczywiście organ musi wtedy uzasadnić jakie okoliczności powodują, że w sprawie zachodzi interes społeczny lub słuszny interes strony, który pozwala na zastosowanie trybu przewidzianego w art. 155 K.p.a. Organy, w ocenie Sądu, prawidłowo uznały, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby zmianę podjętych wcześniej decyzji, a wyrażenie innego poglądu pozostawałoby w sprzeczności z utrwalonym orzecznictwem w sprawie. Z tych przyczyn WSA w S. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.