II SA/Sz 264/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Burmistrz Gminy decyzją nr [...] r., po rozpatrzeniu wniosku E. P., orzekł o wymeldowaniu A. P. z pobytu stałego z lokalu położonego w [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że ww. opuścił przedmiotowy lokal. Od decyzji organu gminy odwołał się A. P. Wojewoda decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o ewidencji ludności", po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ stwierdził, iż zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności organ gminy wydaje, na wniosek strony lub z urzędu, decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Art. 10 ust. 2 tej ustawy stanowi z kolei, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w tym lokalu. Wojewoda wyjaśnił, iż ustawa o ewidencji ludności służy państwowym celom ewidencyjnym i prawidłowemu wykonywaniu przez organy publiczne ich funkcji, jako że posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu obywateli umożliwia racjonalizację działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Ewidencja ludności polegająca na rejestracji danych, co do miejsca pobytu służy także interesom obywateli np. poszukiwanie spadkobierców oraz ochronie osób trzecich - poszukiwanie dłużników. Okoliczność, że obowiązek meldunkowy należy uznać w świetle Konstytucji RP za instytucje wynikającą z klauzuli ochrony porządku prawnego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki, prowadzi do wniosku, że zameldowanie i wymeldowanie winno odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy. Instytucja ta nie powinna natomiast służyć fikcji meldunkowej, tj. odzwierciedlać stanu faktycznie nie istniejącego, co do miejsca zamieszkania danej osoby. W tym kontekście, w ocenie organu, kwestią wymagającą ustalenia w sprawie jest, czy A. P. faktycznie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, zaś bez znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy pozostają natomiast podnoszone przez odwołującego się dowody świadczące o tym, że uczestniczy on w kosztach utrzymania rodziny. Fakt uczestniczenia w kosztach utrzymania lokalu lub rodziny sam w sobie nie jest dowodem na to, że dana osoba stale mieszka w lokalu, z którego ma zostać wymeldowana. Zdaniem organu odwoławczego, analiza akt sprawy wskazuje na to, że organ gminy prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne i skorzystał z odpowiednich środków dowodowych, aby ustalić stan faktyczny sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych, utrwalony został pogląd, co słusznie zauważył odwołujący się, iż stan "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", w rozumieniu art.15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, powinien być przejawem woli osoby opuszczającej lokal. Należy jednak zauważyć, że w orzecznictwie tym przyjmuje się, że jeżeli osoba, której postępowanie dotyczy twierdzi, że została zmuszona do opuszczenia lokalu a nie podejmowała środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i sąd nie przywrócił jej posiadania lokalu, to uznać należy, że taka osoba opuściła lokal w rozumieniu art. 15 ww. ustawy. W rozpatrywanej sprawie faktem jest, że A. P. od czerwca 2011 r. nie mieszka w lokalu przy ul. [...] i że w lokalu tym obecnie nie koncentrują się już jego interesy życiowe. Dowodem na to są zeznania E. P. z dnia [...] r., J. Z. z dnia [...] r., W. W. z dnia [...] r., H. W. z dnia [...] r. Fakt niezamieszkiwania A. P. w przedmiotowym lokalu potwierdza pismo Naczelnika Wydziału Prewencji i Ruchu Drogowego KPP [...]r. Organ zauważył, że A. P. nie tylko nie kwestionuje faktu, że nie mieszka w miejscu stałego zameldowania, a wręcz w swoich zeznaniach go potwierdza. W odwołaniu od decyzji organu gminy A. P. podnosi, że mimo wszystko nie opuścił trwale i dobrowolnie przedmiotowego lokalu i że miał utrudniony dostęp do tego mieszkania. W ocenie organu II instancji, zarówno zarzuty odwołującego się dotyczące prawidłowości wydania przez organ gminy decyzji kończącej postępowanie w sprawie, jak i trafności ustaleń tego organu na temat okoliczności opuszczenia przedmiotowego lokalu przez A. P. są bezpodstawne i nie znajdują odzwierciedlenia w zebranym przez organ gminy materiale dowodowym. Przede wszystkim, w dniu [...] r. A. P. zeznał do protokołu, że opuścił przedmiotowy lokal dobrowolnie pod koniec czerwca 2011 r., że zabrał z tego lokalu większość rzeczy osobistych. Z treści tylko tych zeznań już można wyprowadzić wniosek, że odwołujący się z własnej woli opuścił miejsce stałego zameldowania. Także przenosząc wyżej powołane stanowisko sądów administracyjnych na grunt niniejszej sprawy należy uznać, że A. P. spełnił przesłankę opuszczenia przedmiotowego lokalu. Z akt sprawy wynika bowiem, że ani przed sądem, ani przed organami ścigania nie toczy się postępowanie, którego przedmiotem jest sprawa pozbawienia go posiadania lokalu przy ul. [...] lub taka, która pozwoliłaby uznać, że został on zmuszony do opuszczenia miejsca stałego zameldowania. A. P., oświadczył w dniu [...] r. do protokołu, że zamierza powrócić do miejsca stałego zameldowania dopiero wówczas, gdy rozwiedzie się z E. P. W ocenie organu odwoławczego, treść zeznań A. P. z dnia [...] r. oraz fakt niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu od kilkunastu miesięcy potwierdzają prawidłowość ustaleń poczynionych przez organ gminy na temat spełnienia przez niego przesłanki opuszczenia lokalu przy ul. [...] oraz jego zamiaru zamieszkiwania w tym lokalu. Zamiar zamieszkiwania w lokalu winien być uzewnętrzniony przez osobę, która go wyraża. W przypadku A. P. brak jest podstaw do tego aby stwierdzić, że nie utracił on zamiaru zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, gdyż uzależnia on swój powrót do lokalu od zaistnienia w przyszłości pewnego zdarzenia. Taki zamiar nie istnieje i nie jest realizowany w chwili orzekania. W takim stanie rzeczy, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a w szczególności to, że odwołujący się od kilkunastu miesięcy nie mieszka w przedmiotowym lokalu, że lokal ten nie stanowi miejsca, w którym koncentrują się jego interesy życiowe, i że nie wyraża on obecnie zamiaru powrotu do lokalu, organ uznał, że zachowanie A. P. polegające na opuszczeniu lokalu przy ul. [...] oraz zamieszkiwanie poza tym lokalem, stanowi opuszczenie tego lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Powyższa decyzja Wojewody została zaskarżona przez A. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j.t. Dz. U. z 2006 r. Nr 39, poz. 993 ze zm.) i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy. Podniósł, że do opuszczenia lokalu zmusiły go okoliczności, a dokładnie zachowanie byłej żony, o czym pisał obszernie w odwołaniu od decyzji Burmistrza oraz w piśmie do Burmistrza z dnia [...] r. Uważa, że w jego przypadku do opuszczenia lokalu nie doszło. Jego pobyt w [....] ma charakter tymczasowy. Obecnie jest po rozwodzie i trwa postępowanie o podział majątku. W mieszkaniu zostały wszystkie jego rzeczy, poza osobistymi drobiazgami, które był zmuszony zabrać ze sobą. Poza [...] nie ma miejsca, które stanowiłoby ośrodek jego osobistych i majątkowych interesów. Wojewoda w swoim rozstrzygnięciu całkowicie pominął ten fakt, a nadto, nie odniósł się do jego wizyt w mieszkaniu, które są dosyć regularne. Wskazał, iż wymeldowanie go z pobytu stałego z lokalu położonego w [...] znacznie skomplikuje jego życie. Nie ma bowiem możliwości zameldowania się, nawet tymczasowo, w [...], a wszystkie potrzebne dokumenty (choćby prawo jazdy czy dowód rejestracyjny) są przypisane do [...]. Na [...] adres przychodzi także korespondencja dla niego. Zdaniem skarżącego, pozbawienie go stałego adresu zameldowania, wbrew twierdzeniom Wojewody, wcale nie uporządkuje ewidencji, a jedynie całkowicie go z niej usunie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] r. A. P. podniósł ponadto, że ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz.1407) zmieniony został, między innymi, art.15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (art.15 pkt 7 lit.b ustawy zmieniającej). Zaskarżona decyzja, zdaniem skarżącego, wydana została na podstawie art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności w niezmienionym, a więc już nieobowiązującym, brzmieniu – co uzasadnia jej uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). W pierwszej kolejności sąd poddał kontroli zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez zastosowanie art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) w brzmieniu już nieobowiązującym w dacie rozpatrywania sprawy przez organ odwoławczy. Brzmienie art. 15 ust. 2 ww. ustawy do dnia 30 grudnia 2012 r.: "Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się." Brzmienie art. 15 ust. 2 ww. ustawy od dnia 31 grudnia 2012 r.: "Organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się." Organ odwoławczy podejmował decyzję dnia [...] r. i choć obowiązany był do stosowania przepisów w brzmieniu obowiązującym w dniu rozstrzygania, to zacytował i zastosował art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 grudnia 2012 r. Jak z powyższego wynika zmiana przepisu polegała na doprecyzowaniu określenia podmiotu mogącego wystąpić z wnioskiem o wymeldowanie. I tak, w poprzednio obowiązującej wersji przepisu była to "strona" (stronę określał art.28 K.p.a.), a w aktualnej wersji jest to "właściciel lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu". W niniejszej sprawie, osobą wnioskującą o wymeldowanie była E. P. będąca współwłaścicielką lokalu przy ul. [...] , co potwierdza, znajdująca się w aktach, kopia aktu notarialnego z dnia [...] r., a więc osoba, która w obu stanach prawnych posiada umocowanie do występowania z wnioskiem o wymeldowanie. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Jakkolwiek w niniejszym przypadku mamy do czynienia z naruszeniem prawa materialnego, to jednak naruszenie to, w ocenie sądu, nie miało wpływu na wynik sprawy. Nie mógł zostać uznany za usprawiedliwiony także zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności poprzez błędną wykładnię, którą skarżący upatruje w przyjęciu przez organ, że przesłanka dobrowolności przy wyprowadzaniu się przez osobę wymeldowaną musi nosić znamiona niezawinionego zachowania. Przede wszystkim wskazać należy, że badając zgodność tego przepisu z Konstytucją R.P. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, wskazał, że: "obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności." Ewidencja ludności służy zatem zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego. Podkreślić należy, że choć w orzecznictwie sądów administracyjnych wykształcił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego dla podjęcia decyzji o wymeldowaniu jest co do zasady spełniona wtedy, gdy opuszczenie ma charakter trwały i dobrowolny, niemniej jednak z brzmienia cytowanego przepisu nie wynika wprost, by w każdym przypadku ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego było konieczne (por. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2398/10, Lex nr 1123128). Mogą bowiem zaistnieć takie sytuacje, w których ustalenie woli osoby, wobec której prowadzone jest postępowanie o wymeldowanie, nie będzie wymagane. l z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Jak bowiem wynika z ustaleń organu, fakt opuszczenia lokalu mieszkalnego przez skarżącego nie budzi wątpliwości, nie jest również sporna okoliczność zamieszkiwania przez niego od wielu miesięcy w innej miejscowości. Podkreślenia wymaga także, że sprawy meldunkowe służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, ani tym bardziej nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania tudzież pozbawiania. W świetle ww. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby z miejsca jej dotychczasowego stałego zameldowania jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji publicznej, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego przepisu, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Zatem chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy nie można zasadnie zarzucić, że organy nie ustaliły w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności sprawy. Wbrew stanowisku skarżącego, w rozpoznawanej sprawie w sposób właściwy organy wywiązały się z wymogu dążenia do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i prawidłowo oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Zasada swobodnej oceny dowodów oznacza, że organ przy ustaleniu stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i może swobodnie, zgodnie z własną oceną materiału dowodowego w danej sprawie ustalić stan faktyczny. Ocenę dowodów organ obowiązany jest oprzeć na przekonywujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. W sprawie jest przy tym bezsporne, że od czerwca 2011 r. A. P. nie korzysta z przedmiotowego lokalu, w którym przebywa tylko jego była żona i dzieci. Wprawdzie skarżący podniósł, że zamieszkiwanie uniemożliwiła mu żona stwarzając nieprzychylną atmosferę (utrudniając życie codzienne, pomawiając i szykanując), ale skarżący posiadał klucze do lokalu i mógł w nim zamieszkiwać. Dodać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest bowiem pogląd, iż za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 wymienionej ustawy należy nawet uznać sytuacje, w której osoba dotychczas zameldowana, która nie jest dopuszczona do korzystania z lokalu, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. wyroki NAS z 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937 i z dnia 19 maja 2011r.sygn.akt II OSK 894/10, LEX nr 1081945). W rozpatrywanej sprawie nie ma przy tym decydującego znaczenia fakt, że w lokalu którego dotyczy postępowanie, pozostały rzeczy stanowiące osobistą własność skarżącego lub należące do majątku dorobkowego małżonków oraz, że skarżący bywa w tym lokalu raz na jakiś czas, a nawet ponosi niektóre koszty związane z utrzymaniem lokalu. Ewentualny spór o prawo własności tych przedmiotów i żądanie ich wydania, czy też kwestie finansowe mógłby rozstrzygnąć sad powszechny w odpowiednim postępowaniu, a odwiedzanie lokalu związane z odwiedzinami dzieci, czy też z zabraniem swoich osobistych rzeczy, nie oznacza stałego zamieszkiwania w tym lokalu. Jeżeli więc skarżący od czerwca 2011 nie mieszka w spornym lokalu, to utrzymywanie jego zameldowania w tym lokalu stwarzałoby fikcję prawną niezgodną ze stanem rzeczywistym. Mając na uwadze powyższe, sąd uznał skargę za nieuzasadnioną. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.