II SA/Sz 275/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych p o s t a n a w i a: oddalić wniosek B. M. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego opisaną w sentencji decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wezwana do uiszczenia wpisu od niniejszej skargi w wysokości [...] zł złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu PPF strona skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 30 – letnim synem A.M. Nie posiada żadnych nieruchomości (zamieszkuje przy rodzinie), oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej [...] zł. Miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wynosi [...] zł i składa się na niego emerytura skarżącej w kwocie [...] zł oraz wynagrodzenie syna z tytułu pracy w wysokości [...] zł. Miesięczne wydatki to: opłaty [...] zł, wyżywienie, odzież, leki – [...] zł. Mając na uwadze, że złożone oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni, starszy referendarz sądowy zobowiązał stronę do przedłożenia w terminie 7 dni, od daty doręczenia niniejszego wezwania, dodatkowych dowodów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy: - wyciągów z zestawieniem operacji bankowych z posiadanego/ych kont/a bankowego/ych skarżącej, syna oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z okresu ostatnich 3 miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość niezbędnych wydatków ponoszonych na utrzymanie domu w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, prąd, woda itp.) oraz innych niezbędnych wydatków z tego okresu, -dowodu potwierdzającego wysokość dochodu syna skarżącej uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, - decyzji w sprawie podatku od posiadanych nieruchomości z rok [...], - zaświadczenia z właściwej jednostki organizacyjnej gminy dotyczącego liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz korzystania z pomocy opieki społecznej w okresie ostatniego roku. Skarżąca żądanych dokumentów nie nadesłała. Starszy referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu Państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy skarżącym wymienionych w art. 246 § 1 P.p.s.a. zgodnie z którą, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. To strona ma wykazać sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem sądowym) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1474/13). W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. B. M. nie wykazała bowiem, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca, z uwagi na podnoszone we wniosku okoliczności została wezwana do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji materialnej jej oraz syna oraz dokumentów potwierdzających wskazywaną sytuację mieszkaniową, tj. czyją własność stanowi nieruchomość w której zamieszkuje oraz wysokość wydatków związanych z jej utrzymaniem i innych niezbędnych wydatków np. zakup lekarstw. Powyższe miało na celu zestawienie miesięcznego dochodu z miesięcznymi kosztami niezbędnego utrzymania. Niewykonanie zobowiązania starszego referendarza sądowego uniemożliwiło dokonanie powyższego zestawienia, a tym samym ocenę, czy wnioskodawczyni spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r. , sygn. akt I OZ 51/13, LEX nr 1273885). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Skarżący nie udzielili odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, uniemożliwiając tym samym dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny ich sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania referendarza sądowego skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy również pamiętać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedstawionej sprawie starszy referendarz sądowy nie mógł dokonać takiej oceny, gdyż nie posiadał wystarczających informacji i dokumentów potwierdzających podnoszoną przez skarżącą trudną sytuację finansową. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.