II SA/Sz 278/14

Dnia 26 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie Przewodniczący sędzia NSA Stefan Kłosowski po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym zażalenia Stowarzyszenia A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 czerwca 2014 r. odrzucające sprzeciw w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia A. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opinii sanitarnej p o s t a n a w i a 1) uchylić postanowienie z dnia 4 czerwca 2014 r; 2) odmówić skarżącemu Stowarzyszeniu A. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Stowarzyszenie złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji opiniującą negatywnie wniosek Stowarzyszenia dotyczący spełnienia warunków umożliwiających udzielanie świadczeń zdrowotnych w lokalu przy ul. [...]. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podało, że jest organizacją pożytku publicznego, nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się wyłącznie z darowizn. Stowarzyszenie oświadczyło, że jego celem statutowym jest reprezentowanie interesów dzieci i młodzieży niepełnosprawnej, udzielanie im charytatywnie pomocy humanitarnej. Do wniosku zostało dołączone zaświadczenie z dnia 11 kwietnia 2014 r. wystawione przez Bank potwierdzające, że Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków na swoim koncie. Postanowieniem z dnia 13 maja 2014 r. (doręczonym w dniu 27 maja 2014 r.) referendarz sądowy odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 2 czerwca 2014 r. strona skarżąca złożyła sprzeciw od tego postanowienia podnosząc, że z przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, iż nie posiada środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych. W tej sytuacji, zdaniem Stowarzyszenia, wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2014 r. (doręczonym w dniu 12 czerwca 2014 r.) Sąd odrzucił sprzeciw jako wniesiony z uchybieniem terminu. W dniu 16 czerwca 2014 r. Stowarzyszenie złożyło zażalenie na to postanowienie w którym podniosło, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 maja 2014 r. zostało doręczone Stowarzyszeniu w dniu 27 maja 2014 r., zatem sprzeciw złożony w dniu 2 czerwca 2014 r., został wniesiony w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie strony skarżącej na postanowienie z dnia 4 czerwca 2014 r. odrzucające sprzeciw Sąd uwzględnił jako oczywiście uzasadnione, ponieważ sprzeciw rzeczywiście został wniesiony z zachowaniem terminu. W tej sytuacji, wobec utraty mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 maja 2014 r., należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie częściowym – gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że zwolnienie od kosztów sądowych, jest odstępstwem od ogólnej reguły wynikającej z art. 199 p.p.s.a, ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym fakt, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia go z obowiązku zapewnienia środków, chociażby w drodze obowiązkowych składek. Jeśli zaś stowarzyszenie dobrowolnie pozbawia się zebrania takich środków, z których mogłyby być pokryte koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest usprawiedliwiony (vide: post. NSA z dnia 22 stycznia 2009 r., II OZ 22/09, LEX nr 551904). W przedmiotowej sprawie wnioskujące o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie liczące 200 członków oświadczyło, że nie prowadzi działalności gospodarczej, utrzymuje się wyłącznie z datków oraz odstąpiło od pobierania składek członkowskich, w tym od członków z trzech oddziałów terenowych. Z kolei z treści art. 24 statutu Stowarzyszenia wynika, że jego fundusze powstają ze składek członkowskich, wpływów z działalności gospodarczej, dotacji z zakładów pracy, nawiązek sądowych, oraz z ofiarności publicznej, dotacji państwowej i samorządowej. Zatem Stowarzyszenie ma prawną możliwość, zagwarantowaną w statucie, pozyskiwania środków finansowych na swoją działalność, z którą związane mogą być również koszty postępowań sądowych. Skoro zaś Stowarzyszenie nie korzysta z przewidzianej statutem możliwości pozyskiwania środków finansowych ze składek członkowskich, nie może skutecznie żądać przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru kosztów prowadzonej przez siebie działalności statutowej, w zakresie której mieści się również występowanie w sprawach sądowych. Przedmiotem skargi jest opinia sanitarna dotycząca pomieszczeń w których Stowarzyszenie planuje uruchomić Samodzielny Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Przychodnię Specjalistyczną i Rehabilitacyjną w której zamierza udzielać odpłatnie i nieodpłatnie świadczeń zdrowotnych. Jest to przedsięwzięcie niewątpliwie wymagające znacznych nakładów finansowych. Jednak z wniosku Stowarzyszenia wynika, że nie posiada ono żadnych środków finansowych ani majątku. W ocenie Sądu Stowarzyszenie ma możliwość zabezpieczenia środków na pokrycie ewentualnych kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie sprowadzają się do wpisu sądowego w wysokości [...] zł. Ocena materiału zgromadzonego w sprawie pozwala wyrazić pogląd, że Stowarzyszenie nie wykazało, iż podjęło działania mające na celu zabezpieczenie środków na prowadzenie działalności statutowej, w której zakres wchodzą sprawy sądowe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 listopada 2013 r. (sygn. akt II OZ 1021/13, LEX nr 1420347) organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę koszty udziału w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (post NSA z 19 listopada 2013 r. sygn. akt I OZ 1111/13, LEX nr 1432373). Z powodów przedstawionych powyżej, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalono. Orzeczenie zawarte w pkt 1 postanowienia wydano na podstawie art. na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a.