II SA/Sz 287/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.),, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2008 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego D. D. kwotę [...] zawierającą należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezydent Miasta na wniosek A. Z. wszczął postępowanie w sprawie wymeldowania T. M. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, tj. z lokalu przy ul. [...] nr [...] w S. W wyniku przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia [...], znak [...], Prezydent Miasta, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu T. M. z lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w S. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w toku postępowania administracyjnego ustalono bezspornie, iż T. M. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w S. od [...], nie ma też w tym lokalu jej rzeczy. Nadto prawomocnym zaocznym wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w S. w pkt. 1 nakazał T. M., aby opróżniła pokój znajdujący się w lokalu mieszkalnym numer [...], położonym przy ul. [...] w S. i wydała go A. Z. w stanie wolnym od osób i rzeczy. Powyższy wyrok został zrealizowany w postępowaniu egzekucyjnym przez Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w S. w dniu [...]. Organ ustalił także, że T. M. od dnia [...] zaspokaja swoje potrzeby mieszkaniowe poza miejscem stałego zameldowania. W takich okolicznościach faktycznych Prezydent Miasta uznał, że nastąpiło opuszczenie przez T. M. lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i w tej sytuacji, zdaniem organu, dalsze jej zameldowanie przy ul. [...] byłoby utrzymywaniem fikcji meldunkowej. Jednocześnie organ I instancji podkreślił, że T. M. wiedziała o toczącym się postępowaniu w sprawie jej wymeldowania, odbierała bowiem kierowaną do niej korespondencję, jednakże z własnej woli nie brała w nim czynnego udziału. T.M. wniosła od tej decyzji odwołanie podnosząc, że organ I instancji błędnie ustalił, jakoby zaspakajała swoje potrzeby mieszkaniowe poza miejscem zameldowania, bowiem aktualnie nigdzie nie zamieszkuje, a jedynie często przebywa na strychu lub w innych miejscach, które w żaden sposób nie mogą zaspokajać jej potrzeb mieszkaniowych. T. M. wskazała ponadto, iż w przedmiotowym lokalu nadal pozostają jej rzeczy osobiste, które komornik po spisaniu powierzył nadzorowi matce odwołującej się – A. Z. Jednocześnie odwołująca się oświadczyła, że czyni starania o przywrócenie jej praw do zamieszkiwania w tym lokalu, gdyż jej zdaniem zarówno Sąd, jak i przeprowadzający eksmisję komornik naruszyli przepisy prawa. Odwołująca się zarzuciła również organowi I instancji powoływanie się w sposób błędny na orzeczenia sądów administracyjnych z lat 1984 i 1986, kiedy to jej zdaniem obowiązywała zasada "przemeldowania", tj. każde wymeldowanie poprzedzone było uprzednim zameldowaniem w nowym miejscu. Wskazała ponadto, że inicjatorem postępowania w sprawie jej wymeldowania był Prezydent Miasta, a nie A. Z., która występowała jedynie w charakterze świadka. Zdaniem skarżącej decyzja organu I instancji jest więc dla niej krzywdząca. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek złożonego odwołania, Wojewoda, decyzją z dnia [...], nr [...], działając na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wyjaśniając, że zasadnicze znaczenie do podjęcia decyzji o wymeldowaniu ma ustalenie, czy osoba wobec której toczy się postępowanie, opuściła lokal z którego ma zostać wymeldowana. Wojewoda wskazał, że A. Z. składając wniosek o wymeldowanie z pobytu stałego T. M. przedłożyła zaświadczenie wydane w dniu [...] przez Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w S. o dokonaniu eksmisji T. M. z lokalu przy ul. [...] w S. bez lokalu socjalnego. Eksmisja ta została przeprowadzona na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...], sygn. akt [...]. Jednocześnie organ podkreślił, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w wyniku złożenia wniosku przez A. Z., a nie jak podała w odwołaniu T. M. - z urzędu przez Prezydenta Miasta. Organ odwoławczy wskazał dalej, że organ I instancji orzekający o wymeldowaniu związany był wyrokiem sądu powszechnego o eksmisji T. M. z przedmiotowego lokalu. Prawomocny wyrok sądu powszechnego, przesądzający co do okoliczności obowiązku faktycznego opuszczenia lokalu - zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964r., Nr 43, poz. 296 ze zm.) wiąże nie tylko strony i sąd orzekający w sprawie, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Natomiast w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony został pogląd, że za równoznaczne z faktycznym opuszczeniem lokalu należy uznać opuszczenie lokalu w wyniku przeprowadzenia przez kompetentny organ (komornika sądowego) przymusowej eksmisji na podstawie tytułu wykonawczego (np. wyrok NSA z dnia 6 października 2005 r., II OSK 65105, LEX nr 188693). Wykonana eksmisja, w ocenie Wojewody, w sposób bezsporny potwierdza, że nastąpiło opuszczenie, lokalu przez osobę eksmitowaną. Reasumując Wojewoda wskazał, iż T. M. nie spełnia przesłanki zamieszkiwania przy ul. [...] w S., uzasadniającej odmowę jej wymeldowania. Organ wyjaśnił również, że jeżeli na skutek działań podejmowanych przez T. M. w kwestii uznania bezprawności orzeczonej i dokonanej eksmisji, ponownie zamieszka ona w lokalu przy ul. [...], będzie mogła wówczas dokonać tam zameldowania. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uzupełnionej następnie pismem procesowym pełnomocnika skarżącej z dnia [...], T. M. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji. Zdaniem Skarżącej zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie bowiem z jednolitą linią orzecznictwa sądów administracyjnych decyzja o wymeldowaniu osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się może być wydana tylko wówczas, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego nastąpiło dobrowolnie. Natomiast w przedmiotowej sprawie skarżąca nie opuściła lokalu przy ul. [...] w sposób dobrowolny, bowiem została ona usunięta z tego lokalu w drodze eksmisji. Na poparcie swojego stanowiska T. M. powołała się na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00 oraz z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00. W ocenie T. M. zastosowano wobec niej przymus, co w świetle przywołanego wyroku, wyklucza możliwość wymeldowania skarżącej z miejsca stałego pobytu. Ponadto skarżąca zwróciła uwagę, iż jej zdaniem, nie ma znaczenia fakt dokonywania egzekucji na mocy prawomocnego i wykonalnego orzeczenia sądowego. W wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. (sygn. akt SA/Wa 1608/06) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że "za dobrowolne opuszczenie stałego miejsca pobytu niewątpliwie nie można uznać aresztowania", natomiast "dobrowolne opuszczenie ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej". Podobnie w przedmiotowym przypadku nie ma wątpliwości, co do tego, że Skarżąca nie opuściła lokalu zgodnie ze swoją wolą i podejmuje ona czynności zmierzające do powrotu do lokalu. Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie Kontrola zaskarżonej decyzji ostatecznej dokonana – stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) – pod kątem zgodności z prawem, doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że decyzja odpowiada prawu. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz.U. 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Stosownie do art. 15 ust. 2 wskazanej wyżej ustawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z tym przepisem, źródłem powinności organu administracji dokonania czynności wymeldowania jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, nie ma znaczenia do dokonania tej czynności to czy strona posiadała i nawet aktualnie posiada, czy też utraciła uprawnienie do przebywania w tym miejscu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 października 2004 r., V SA 3089/03, LEX nr 16072; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2003 r., V SA 1398/02, LEX nr 159189). W świetle regulacji art. 15 ust. 2 powyższej ustawy, ustalenia w sprawie wymagało, czy zachodziły przesłanki konieczne do dokonania wymeldowania, a zatem, czy skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego na okres ponad 3 miesięcy i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wskazać trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to miało charakter trwały i jest dobrowolne (zob. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00, LEX nr 50123). Natomiast za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2000 r., V SA 1424/99, LEX nr 79243; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, LEX nr 78937; wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r. V SA 2323/02, LEX nr 159183; wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., OSK 127/05, LEX nr 201437). W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza sformułowany przez organy meldunkowe wniosek, że wobec skarżącej wystąpiły wszystkie przesłanki do wymeldowania z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Na tle bowiem ustalonego stanu faktycznego sprawy wskazać trzeba, że w dniu w dniu [...], sygn. akt [...], zapadł wyrok zaoczny Sądu Rejonowego orzekający eksmisję T. M. z lokalu mieszkalnego nr [...] położonego przy ul. [...] w S. Podkreślić przy tym należy, że wykonanie prawomocnego wyroku orzekającego eksmisję nie może być uznane za niedobrowolne opuszczenie lokalu. Jednocześnie wyrok orzekający eksmisję na podstawie art. 365 § 1 Kpc wiąże nie tylko sąd, który go wydał, ale także inne sądy. W takiej sytuacji Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie może poddawać ocenie trafności tego wyroku. Opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które w konsekwencji uzasadnia orzeczenie o wymeldowaniu osoby eksmitowanej (por. wyrok NSA w Warszawie z 6 października 2005 r., II OSK 65/05, LEX 188693). Skuteczne wykonanie wyroku eksmisyjnego stanowiło zatem podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego, bowiem w czasie orzekania o wymeldowaniu T. M. nie przebywała w spornym lokalu. Odnosząc się do zarzutu skargi, że skarżąca nie opuściła lokalu zgodnie ze swoją wolą oraz że podejmuje czynności zmierzające do powrotu do lokalu wskazać trzeba, iż w orzecznictwie przyjęty został pogląd, iż potwierdzeniem faktu przymusowego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego musi być wykazanie poszukiwania przez osobę opuszczającą lokal ochrony. Nie znalazło to jednak potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a nadto skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na potwierdzenie takich okoliczności. Natomiast co do zarzutu T. M., że została eksmitowana bez wskazania lokalu do zamieszkania wyjaśnić należy, iż organ orzekając o wymeldowaniu nie przesądza o prawie do tego lokalu, a tym bardziej nie jest zobowiązany do zapewnienia osobie wymeldowanej lokalu zastępczego. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutów skargi, jednocześnie kontrolując zaskarżoną decyzję z urzędu nie dostrzegł uchybień, które uzasadniałyby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego, a to skutkować musiało oddaleniem skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Orzeczenie w pkt II wyroku wydano na podstawie § 15 w zw. z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).