II SA/Sz 288/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie Przewodniczący sędzia WSA Maria Mysiak po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jej skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia trwałego zarządu p o s t a n a w i a odmówić zwolnienia od kosztów sądowych K. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [..] skargę na decyzję Wojewody [..] z dnia 28 stycznia 2011 r. nr K-GN.IV.ASz-7724/3/2011 utrzymującą w mocy decyzję Starosty [..] w sprawie wygaśnięcia trwałego zarządu przysługującego Sądowi Okręgowemu w [..] w stosunku do stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [..] przy ul. [..] . Jednocześnie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości podnosząc, że nie jest w stanie kosztów tych ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym na urzędowym formularzu skarżąca podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i mieszka w [..] przy ul. [..] , nie ma żadnego majątku ani przedmiotów wartościowych, nie może liczyć na wsparcie rodziny i nie ma możliwości zarobkowania. Do wniosku dołączyła kserokopię potwierdzenia wypłaty świadczenia ZUS za luty 2011 r. z którego wynika, że świadczenie to wynosi [...] zł netto. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 17 marca 2011 r. pełnomocnik wnioskodawczyni oświadczył, że K. P. nie posiada rachunku bankowego. Pełnomocnik przedłożył dowody potwierdzające wydatki na utrzymanie mieszkania przy ul. [..] w [..] z okresu ostatnich trzech miesięcy które wyniosły: energia elektryczna [..] zł miesięcznie, czynsz za mieszkanie [...] zł miesięcznie. Przedłożył także dwa załączniki do faktur VAT za telefon i internet które dotyczyły innej nieruchomości niż położona przy ul. [..] w [..] tj. [...] (OS) 23. Referendarz sądowy wezwaniem z dnia 6 kwietnia 2011 r. ponownie wezwał pełnomocnika skarżącej do przedłożenia dowodów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów wnioskodawczyni tj; - oświadczenia skarżącej czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką i wnukami jak napisała w odwołaniu od decyzji, czy też mieszka sama jak podała w urzędowym formularzu PPF, - oświadczenia do kogo należy dom położony w [..] (OS) nr 23 i dlaczego skarżąca jest stroną umowy na dostawę usług telekomunikacyjnych do tego domu, - kserokopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2011 r. dotyczącą domu w [..] (OS) nr 23, - dowodów potwierdzających dochody uzyskane przez wszystkie osoby zamieszkujące wspólnie ze skarżącą, z okresu ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia skarżącej z jakich środków zamierza nabyć mieszkanie lub dom przy ul. [..] w [..] . W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik przedłożył oświadczenie wnioskodawczyni z dnia 13 kwietnia 2011 r., że mieszka wspólnie z córką i wnukami, przy czym córka nie pracuje, a wnuki są w wieku szkolnym. Skarżąca podała, że córka wnioskodawczyni podejmuje się jedynie drobnych prac dorywczych z MOPS z których uzyskuje dochód nie przekraczający 260 zł miesięcznie. Odnośnie domu w [..] nr 23 skarżąca oświadczyła, że należy on do Sądu Okręgowego w [..] , a wnioskodawczyni jest stroną umowy na dostawę usług telekomunikacyjnych do tego domu ponieważ go wynajmuje, a mieszkanie przy ul. [..] zamierza nabyć z pomocą rodziny. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Pełnomocnik K. P. wniósł sprzeciw od tego postanowienia w ustawowym terminie, wobec czego na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., postanowienie to utraciło o, a wniosek podlega rozpoznaniu przez Sąd. Uzasadniając sprzeciw pełnomocnik podniósł, że skarżąca w sposób wyczerpujący wypełniła obowiązek przedłożenia dokumentów i oświadczeń określonych w wezwaniach referendarza sądowego, dlatego odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych z tego powodu, że nie złożyła oświadczenia o sytuacji majątkowej, osobistej i dochodach pozwalającego na ocenę jej rzeczywistej sytuacji majątkowej, jest niesprawiedliwa. Zdaniem pełnomocnika z przedłożonych dokumentów jednoznacznie wynika, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej gdyż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką i małoletnimi wnukami, którzy nie pracują. Nie posiada też żadnego dodatkowego majątku, z którego mogłaby uiścić koszty sądowe. Zarządzeniem z dnia 24 maja 2011 r. Sąd zobowiązał pełnomocnika skarżącej do przedłożenia w terminie 7 dni: - Oświadczenia skarżącej dotyczącego liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (imię i nazwisko, wiek, stopień pokrewieństwa) oraz faktycznego miejsca zamieszkania skarżącej i tych osób, - dowodów potwierdzających wysokość alimentów otrzymywanych przez córkę wnioskodawczyni na dzieci (z okresu ostatnich trzech miesięcy) lub kserokopię decyzji przyznającej zaliczkę alimentacyjną, - zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy potwierdzającego, że córka wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, - umowy najmu domu położonego w [..] (OS) nr 23 oraz dowodów potwierdzających wszelkie koszty związane z utrzymaniem tego domu poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość dochodów córki skarżącej oraz wyciągów jej rachunku bankowego, z okresu ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy dotyczącego liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz korzystania z pomocy opieki społecznej w okresie ostatnich dwóch lat. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik oświadczył, że skarżąca mieszka z córką H.K. (52 lata), wnukiem M. K. (21 lat), wnukiem M.K. (18 lat) i wnukiem M.K. (16 lat) w [..] przy ul. [..] . Podał, że córka skarżącej nie korzysta z pomocy opieki społecznej, a alimenty na dzieci otrzymuje w łącznej miesięcznej kwocie 400 zł, zgodnie z ustaleniami ojca dziecka. Wskazał, że prace interwencyjne które wykonuje córka skarżącej zleca urząd pracy, oraz, że córka nie posiada rachunku bankowego. Pełnomocnik przedłożył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w [..] z którego wynika, że od dnia 10 grudnia 2010 r. H.K.jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Przedłożył także umowę najmu lokalu mieszkalnego przy ul. [..] w [..] . Nie przedłożył natomiast dokumentu z którego wynikałaby wysokość alimentów, ani umowy najmu domu położonego w [..] (OS) nr 23. Zasadą wynikającą z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, a zwolnienie od ponoszenia tych kosztów jest wyjątkiem od zasady. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Instytucja prawa pomocy ma więc w założeniu służyć najuboższym, czyli podmiotom dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Koszty sądowe obciążające skarżącą w sprawie na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 zł, tyle bowiem wynosi wpis sądowy od skargi z zakresu nieruchomości (§ 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). W niniejszej sprawie skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu podała, że mieszka sama, nie ma żadnego majątku ani oszczędności, a jedynym jej dochodem jest emerytura. W oświadczeniu z dnia 13 kwietnia 2011 r. wskazała, że mieszka z córką i wnukami które są w wieku szkolnym, córka utrzymuje się z prac interwencyjnych z MOPS z których uzyskuje nie więcej niż [...] zł miesięcznie. Pomimo tego, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi 1938,65 zł miesięcznie z którego utrzymuje się pięć osób, wnioskodawczyni ani jej córka nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawczyni nie wykazała, by córka faktycznie otrzymywała alimenty na dzieci. Z oświadczenia pełnomocnika z dnia 2 czerwca 2011 r. wynika, że tylko jeden wnuk jest osobą niepełnoletnią. Skarżąca podała, że nie posiada żadnej nieruchomości. Także córka i wnuki nie mają żadnego majątku. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dowodów dotyczących comiesięcznych kosztów utrzymania mieszkania skarżąca przedłożyła załączniki do faktur VAT za usługi telekomunikacyjne dotyczące innej nieruchomości niż mieszkanie skarżącej, w tym za telefon o nr[...] . Telefon ten jest podawany jako telefon kontaktowy w internetowych ofertach wczasów nad morzem w obiektach przy ul. [...] i przy ul. [...] w [..] ([...] ). Także skarżąca oferuje w internecie wynajem pokoi nad morzem ([...] ). Tymczasem w oświadczeniach składanych przed Sądem skarżąca twierdziła, że nikt z osób wspólnie z nią zamieszkujących nie posiada żadnego majątku ani nie uzyskuje innych dochodów poza emeryturą wnioskodawczyni, alimentami i dochodem z prac interwencyjnych. Przy czym dochodu z dwóch ostatnich źródeł wnioskodawczyni w żaden sposób nie udokumentowała. Z powyższego wynika, że oświadczenia o sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach składane przez skarżącą w przedmiotowej sprawie nie polegają na prawdzie. Skarżąca i członkowie jej najbliższej rodziny oferują wczasy nad morzem co najmniej w dwóch obiektach z których jeden przeznaczony jest na 12 osób ("[...] ) a w drugim oferowane są pokoje 2, 3, 4 osobowe o zróżnicowanym standardzie ("[...] "). Należy z całą mocą podkreślić, że obowiązkiem osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest przede wszystkim złożenie zgodnego z prawdą oświadczenia zawierającego dokładne dane o sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodach, pozwalającego Sądowi na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Dopiero gdyby oświadczenie to okazało się niewystarczające, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe (art. 255 p.p.s.a.). Wnioskodawczyni złożyła na urzędowym formularzu PPF oświadczenie, że mieszka sama a jedynym jej dochodem jest emerytura. W kolejnym oświadczeniu podała, że mieszka z córką i nieletnimi wnukami, ale córka jest bezrobotna i utrzymuje się z prac interwencyjnych z MOPS. W oświadczeniu z dnia 2 czerwca 2011 r. pełnomocnik skarżącej podał, że tylko jeden wnuk jest niepełnoletni, a córka wnioskodawczyni podejmuje prace interwencyjne z urzędu pracy, otrzymuje także alimenty na dzieci w kwocie 400 zł miesięcznie, ale nie korzysta z pomocy opieki społecznej. W żadnym z tych oświadczeń skarżąca nie wspomniała o posiadanych nieruchomościach nad morzem ani o dochodzie z najmu pokoi i apartamentów. To na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z pomocy. Skarżąca mimo tego, że odpowiadała na kolejne wezwania, przedkładała wybrane przez siebie dokumenty źródłowe mające potwierdzać jej trudną sytuację majątkową. W urzędowym formularzu nie podała praktycznie żadnych informacji. Pomimo przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego nie jest jasne ile nieruchomości posiada wnioskodawczyni ani osoby z którymi mieszka, jakie dochody rodzina uzyskuje z najmu pokoi, czy dorosłe wnuki skarżącej uczą się czy pracują, jakie wydatki ponosi wnioskodawczyni na utrzymanie domu w [..] nr 23 i kto mieszka w tym domu. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2008 r. sygn. akt I FZ 394/08 (por. Lex Omega nr 565703) strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd I instancji nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, mimo przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, nie są znane Sądowi dane pozwalające na ocenę sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącej. Tym samym należy uznać, że K. P. nie wykazała w sposób dostateczny, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 254 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.