II SA/Sz 303/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 stycznia 2012 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Szczecinie B. R. sprawy ze skargi M.P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1290/09 w sprawie ze skarg T. S.-R. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] i M. R. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zameldowania I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na rzecz radcy prawnego M. S. kwotę [...] złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej M. P. z urzędu, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na rzecz adwokata P. H. kwotę [...] złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce postępowania T. S. – R. z urzędu, IV. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na rzecz adwokata S. R. kwotę [...] złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi M. R. z urzędu. Prezydent Miasta [...] odrębnymi decyzjami z dnia [...] na podstawie art. 47 ust. 2 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., dalej zwanej "u.e.l.d.o.") orzekł o zameldowaniu na pobyt czasowy do dnia [...] , w lokalu przy ul. [...], zameldowanych na pobyt stały w [...], odpowiednio T.R. oraz jej dzieci D.R. oraz M.R. W uzasadnieniach wskazanych decyzji Prezydent Miasta [...] wskazał, że wobec wątpliwości co do zgłoszonych danych wszczął postępowanie administracyjne w ramach którego, po dokonaniu m.in. kontroli dyscypliny meldunkowej, ustalił, że T.R., zamieszkuje w lokalu pod wskazanym adresem z córką D.R. i synem M.R., swobodnie włada tym lokalem i skupia w nim swoje centrum życiowe. Organ wyjaśnił, że jedynym warunkiem zameldowania jest zamieszkiwanie w lokalu i powołując się na wyłącznie rejestracyjny charakter zameldowania, wywiódł, że nie jest uprawniony do badania tytułu prawnego do zamieszkiwania. Każdą z powyższych decyzji osobnym odwołaniem zaskarżyło [...] Towarzystwo Budownictwa Społecznego Spółka z o.o. [...], podnosząc, że pismem z dnia [...]r. nie wyraziło zgody na zameldowanie w lokalu o tym adresie na pobyt czasowy T.R., M.R. ani jakichkolwiek innych osób, które okażą się tytułem prawnym do tego lokalu. Przedmiotowe mieszkanie zostało wynajęte w dniu [...]r. M.P., który lokal ten podnajął bez zgody właściciela. W konsekwencji umowa najmu została M.P. wypowiedziana, a ponieważ podnajemcy nie dostosowali się do wezwania o opuszczenie lokalu, TBS wniosło do Sądu Rejonowego w [...]sprawę o wydanie przedmiotowego lokalu. W związku z tym żadna z tych osób nie ma tytułu prawnego do lokalu i dlatego właściciel wniósł o niedokonywanie czynności meldunkowych do czasu zakończenia postępowania sądowego dotyczącego wydania przedmiotowego lokalu. Wojewoda decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej zwanej K.p.a.) oraz art. 47 ust. 2 u.e.l.d.o., po rozpatrzeniu odwołania – uchylił w całości decyzję organu I instancji wydaną w sprawie T.R. i odmówił jej zameldowania na pobyt czasowy do dnia [...]r. w lokalu przy ul. [...]. Tożsame rozstrzygnięcie Wojewoda podjął w sprawie M.R., decyzją z dnia [...], oraz D.R. – decyzją z dnia [...]. W uzasadnieniach powołanych decyzji organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż zebrane w sprawie dowody, w tym także dowody zgromadzone przez organ II instancji w uzupełnieniu postępowania wyjaśniającego wskazują, że zarówno T.R., M.R. oraz D.R. spełniają przesłankę zameldowania w przedmiotowym lokalu, lecz ich pobyt w tym lokalu nie ma charakteru czasowego, ale jest to pobyt stały. T.R. była już zameldowana w tym lokalu na pobyt czasowy od [...]., zamieszkuje w nim – jak oświadczyła - nieprzerwanie od [...] r. W lokalu tym znajdują się jej rzeczy osobiste i koncentruje się centrum życiowe, a nie w lokalu w [...] gdzie jest zameldowana na pobyt stały. W decyzji dotyczącej M.R. Wojewoda podał, powołując się na oświadczenia T.R. i M.R., że jego zamieszkanie również nie ma charakteru czasowego, lecz charakter stały. Był on już zameldowany na pobyt czasowy w przedmiotowym lokalu od [...]r. W swoim wniosku o zameldowanie na pobyt czasowy podał zamiar uczenia się w [...], jednakże w dniu [...] oświadczył do protokołu, że nie uczy się w [...]i nie zamierza tego czynić dopóki nie zostaną uregulowane sprawy majątkowe jego rodziny. Powyższe trzy decyzje Wojewody [...] T.R., jednym pismem procesowym, zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik jej dorosłych dzieci D.R. i M.R.. Skarżący nie podzielili stanowiska Wojewody, iż osoba, która była zameldowana na pobyt czasowy nie może uzyskać ponownie zameldowania o takim charakterze, lecz powinna zameldować się na pobyt stały. Skargi ww. osób zapisane w repertorium pod następującymi sygnaturami: - skarga T.R. - II SA/Sz 1290/09, - skarga D.R. – II SA/Sz 1291/09, - skarga M.R. – II SA/Sz 1292/09. Wojewoda w odpowiedzi na skargi podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonych decyzjach i wniósł o ich oddalenie. Na rozprawie w dniu 19 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowił o połączeniu do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. II SA/Sz 1290/09, II SA/Sz 1291/09 oraz II SA/Sz 1292/09 i o prowadzeniu ich pod sygn. II SA/Sz 1290/09. W związku jednak z uzyskaną w toku rozprawy informacją o śmierci skarżącej – D.R., sprawa z jej skargi, o sygn. II SA/Sz 1291/09 została, postanowieniem, wydanym na tej samej rozprawie, wyłączona do odrębnego rozstrzygnięcia. Po zamknięciu rozprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem wydanym w tej samej dacie, tj. [...]r. po rozpatrzeniu skargi T.R. i M.R. uchylił zaskarżone decyzje Wojewody z dnia [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż kwestię istoty obowiązku meldunkowego w sposób ostateczny i jednoznaczny zinterpretował Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. w sprawie o sygn. K 20/21, stwierdzającym niekonstytucyjność art. 9 ust. 2 ustawy i ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem Sądu, z uwagi na to, iż ewidencja ludności służy zbieraniu "informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego, a zatem nie stanowi formy kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu", to zgodzić się należy z prezentowanym w orzecznictwie poglądem, że właściciel lokalu (zarządca nieruchomości, w której lokal mieszkalny jest położony) nie ma interesu prawnego w sprawie o zameldowanie lub wymeldowanie, a posiada jedynie interes faktyczny, co nie jest wystarczające do przyznania mu przymiotu strony postępowania administracyjnego w tym przedmiocie. W przepisach ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie ma normy prawnej, która - w przedmiocie postępowań związanych z realizacją obowiązku meldunkowego innego podmiotu - stanowiłaby podstawę prawną uprawnienia lub obowiązku właściciela lub innej osoby posiadającej tytuł prawny do lokalu. Na potwierdzenie powyższego poglądu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odwołał się także do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1803/07. W konsekwencji, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie należało przyjąć, że organ odwoławczy rozpatrzył odwołania od decyzji wydanych w sprawach T.R. i M.R. wniesione przez podmiot nie posiadający przymiotu strony w postępowaniach administracyjnych wszczętych na wniosek tych osób. Zdaniem Sądu, Wojewoda, skoro wpłynęły do niego odwołania wniesione przez [...] TBS Sp. z o.o. nie będące stroną powinien był, po wyjaśnieniu kwestii przymiotu strony, zakończyć postępowanie odwoławcze wydaniem decyzji opartych o przepis art. 138 § 3 K.p.a. i w obu sprawach umorzyć postępowanie odwoławcze, czego nie uczynił, naruszając przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W dniu 18 marca 2011 r., na podstawie art. 271 pkt 2 oraz 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej "P.p.s.a."), M.P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej powołanym wyżej wyrokiem tego Sądu z dnia 19 maja 2010 r., sygn. II SA/Sz 1290/09, wnosząc o jego zmianę i utrzymanie w mocy decyzji Wojewody z dnia [...]. W uzasadnieniu skargi o wznowienie skarżący podał, że jako strona przedmiotowej sprawy nie uczestniczył na żadnym etapie powyższego postępowania, tj. przed organami obu instancji, jak też w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie, który wydał zaskarżony wyrok, nie posiadając jednocześnie wiedzy o tym, że takie postępowania się toczyły. Wyjaśnił, że jest najemcą przedmiotowego lokalu przy [...]na podstawie zawartej umowy najmu. Podkreślił, iż prawomocnym wyrokiem z dnia 20 maja 2010 r., sygn. II [...] Sąd Okręgowy [...]Wydział [...] uznał, że bezskuteczne było wypowiedzenie mu w dniu [...]r. przez [...] Towarzystwo Budownictwa Społecznego Spółka z o.o. [...]umowy najmu przedmiotowego lokalu mieszkalnego, zawartej w dniu [...]r. Jednocześnie Sąd prawomocnie ustalił, że strony: M.P. i [...] Towarzystwo Budownictwa Społecznego Spółka z o.o. w [...] nadal łączy ww. umowa najmu. Skarżący podniósł, iż T.R. oraz M.R., tj. osoby na rzecz których wydane zostały decyzje o ich zameldowaniu, bezprawnie zajęły w czasie jego pobytu w zakładzie karnym mieszkanie w [...] r. i zajmują je do chwili obecnej. Z tytułu zajmowania lokalu nie uiszczają (zwracają) czynszu ani jemu, ani [...] TBS. W chwili obecnej wartość zaległych opłat czynszowych z odsetkami przekroczyła kwotę [...] złotych. W dalszej części skargi M.P. wyjaśnił, że o wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia [...] r. dowiedział się na rozprawie przed Sądem Okręgowym [...] w dniu [...]r., kiedy to pozwana przez niego T.R. przedstawiła powyższy wyrok Sądowi Okręgowemu na dowód swoich praw do zajętego lokalu. Skarżący zaznaczył ponadto, że postępowania sądowe o eksmisję z pozwu [...] TBS od [...] r., jak również z jego pozwu od [...] r., skutecznie są torpedowane przez zajmującą lokal T.R.. Wskutek przedkładania przez ww. zwolnień lekarskich nie odbyło się około [...] rozpraw. Skarżący nadmienił przy tym, że T.R. jest właścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w budynku [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w [...]. W lokalu tym zameldowany jest jej syn M.R., a lokal ten prawdopodobnie jest wynajmowany przez T.R. osobom trzecim. Zdaniem M.P., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wydając zaskarżony wyrok naruszył dyspozycję art. 9 ust. 2a u.e.l.i.d.o. Osoby występujące o zameldowanie nie przestawiły żadnego dokumentu potwierdzającego ich prawo do lokalu. Podniósł, że powyższy przepis został dodany po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, w celu zapobiegania meldunkom ,,dzikim lokatorom", za których uważać należy także osoby, które bezprawnie zajęły jego lokal, wskutek czego został bezdomny i zmuszony korzystać ze schronisk pomocy społecznej. Skarżący zarzucił, iż nie uczestnicząc w prowadzonym postępowaniu o zameldowanie został pozbawiony możliwości działania i przedstawienia Sądowi rzeczywistych okoliczności sprawy. W przekonaniu skarżącego, gdyby w chwili orzekania były znane Sądowi powyższe okoliczności, to wynik sprawy byłby zupełnie inny, gdyż fakty w pełni potwierdzają jego stanowisko co do tego, że wyrok z dnia 19 maja 2010 r. zapadł z naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: W przedmiotowej sprawie, po wstępnym zbadaniu skargi Sąd zdecydował o wyznaczeniu rozprawy. Skarżący wskazał bowiem na podstawę wznowienia określoną w art. 273 § 2 i art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oraz że skarga została wniesiona w terminie przewidzianym przez art. 277 P.p.s.a. Jako podstawę żądania wznowienia postępowania M.P. powołał się na: 1) wyrok Sądu Okręgowego wydany 20 maja 2010 r. uznający, że wypowiedzenie mu przez TBS Spółka z o.o. umowy najmu lokalu mieszkalnego nr [...] było bezskuteczne i że M.P. i [...] TBS Spółka z o.o. nadal łączy umowa najmu lokalu zawarta [...] r. W tym zakresie przesłankę wznowienia postępowania miałby stanowić art. 273 § 2 P.p.s.a., tj. fakt późniejszego wykrycia przez stronę takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu; 2) nie branie udziału w postępowaniu sądowym w skutek naruszenia przepisów prawa w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1290/09, tj. na przesłankę zawartą w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Kontrolując ziszczenie się przesłanek powołanych w skardze o wznowienie postępowania Sąd doszedł do przekonania, że podstawy wznowienia postępowania sądowego w rzeczywistości nie wystąpiły. Odnosząc się do powołanego przez skarżącego wyroku Sądu Okręgowego wydanego w dniu 20 maja 2010 r. należy zauważyć, że wyrok ten nie funkcjonował w obrocie prawnym w chwili podejmowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyroku w dniu 19 maja 2010 r. Nadto, okoliczność "wykrycia" przez skarżącego nowych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, a więc wyroku Sądu Okręgowego, w istocie nie mogła być powołana w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez skarżącego, bowiem M.P. w sprawie tej nie brał udziału w charakterze strony lub uczestnika postępowania. Trudno zatem mówić o powołaniu się na wykrycie nowych okoliczności lub środków dowodowych, z których skarżący nie mógł skorzystać w postępowaniu przed sądem skoro w postępowaniu tym w ogóle nie uczestniczył. Ponadto, zasadnym jest zwrócenie uwagi, że wynikająca z przywołanego wyroku Sądu Okręgowego okoliczność uznania, że M.P. łączy nadal umowa najmu, bowiem wypowiedzenie jej skarżącemu przez TBS Spółka z o.o. było bezskuteczne, nie była okolicznością dla strony nową, jej nieznaną, skoro to skarżący złożył powództwo przeciwko TBS Spółka z o.o., kwestionując wypowiedzenie mu umowy najmu lokalu mieszkalnego, które zostało mu doręczone [...] r. Skarżący podważając prawidłowość doręczonego mu wypowiedzenia stał zatem na stanowisku, że jest ono nieprawidłowe i bezskuteczne. Nie posiadał co najwyżej orzeczenia sądowego potwierdzającego jego ocenę stanu rzeczy. Tym niemniej nie można uznać, że sama ta okoliczność została przez niego wykryta i to dopiero po wyroku tut. Sądu z dnia 19 maja 2010 r. Jeżeli chodzi o przesłankę wynikającą z art. 271 pkt 2 P.p.s.a., związaną z pozbawieniem strony możności działania w postępowaniu sądowym w skutek naruszenia przepisów prawa należy podkreślić, że to naruszenie prawa musiałoby nastąpić wskutek nieprawidłowego działania sądu. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że "Skoro pozbawienie strony możności obrony swoich praw musi nastąpić wskutek naruszenia przepisów prawa, to wyklucza się tu tzw. obiektywny stan tego pozbawienia, co oznacza, że może ono nastąpić tylko z winy sądu. (...). Ponadto, ustawodawca zacieśnia przyczyny pozbawienia strony możności działania do uchybień procesowych." (por. K. Sobieralski "Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego", wyd. Zakamycze, s. 217). Zasadnym jest przypomnienie, że zgodnie z art. 32 P.p.s.a., w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. M.P. nie mógł być zatem uznany przez Sąd za stronę postępowania w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1290/09, bowiem nie był skarżącym w sprawie. Nadto, w myśl art. 33 § 2 P.p.s.a., osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. W sprawie administracyjnej prowadzonej przed Prezydentem Miasta [...] i Wojewodą [...] M.P. nie brał udziału, zatem nie mógł być uznany przez Sąd za uczestnika postępowania a tym samym powiadomiony o toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodnie z art. 33 § 2 P.p.s.a., udział w charakterze uczestnika może, m.in., zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Wówczas to Sąd rozstrzyga o ewentualnym dopuszczeniu takiej osoby do udziału w sprawie. M.P. nie zgłosił jednak żądania dopuszczenia go do udziału w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1290/09 w związku z czym nie można przyjąć, że doszło do naruszenia prawa w postępowaniu przed tut. Sądem, skutkującego pozbawieniem go możności działania w postępowaniu prowadzonym pod sygn. akt II SA/Sz 1290/09. Sąd nie mógł w zwykłym postępowaniu kontrolnym działać z urzędu i przeprowadzać postępowania dowodowego, wyjaśniającego nakierowanego na ustalenie, czy występują ewentualnie inni uczestnicy postępowania, którzy nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym oraz tacy którzy teoretycznie mogliby zgłosić swój udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W sytuacji, gdy sąd w zwykłym postępowaniu kontrolnym nie dostrzegł, że taka wada wznowienia tkwi w postępowaniu administracyjnym i uchylił zaskarżoną decyzję z innych względów, a organy prowadziły dalsze postępowanie w sprawie, podniesienie przez skarżącego tak sformułowanej podstawy wznowieniowej mogłoby co najwyżej stanowić przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zatem to, że skarżący nie brał w ogóle udziału w postępowaniu administracyjnym w sprawie meldunku T.R. i M.R. stanowić mogłoby podstawę żądania wznowienia postępowania administracyjnego. To zaś, że z powodu braku wiedzy na temat postępowania administracyjnego skarżący nie zgłosił swego udziału także w postępowaniu przed Sądem, nie może stanowić zarzutu naruszenia przez Sąd prawa w postępowaniu sądowoadministracyjnym i skutecznego żądania wznowienia postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że skarżący nie wykazał rzeczywistego zaistnienia podstaw do wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1290/09, co skutkować musiało oddaleniem skargi o wznowienie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.