II SA/Sz 330/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.),, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 września 2014 r. sprawy ze skargi Spółki A. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy sporządzenia i doręczenia kserokopii dokumentów I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej Spółki A. kwotę 340 /[...]/złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...]m r. I. skierowała do Dyrektora Izby Celnej wniosek o sporządzenie i doręczenie kopii dokumentów włączonych do akt sprawy postanowieniem z dnia [...] r. Zakres żądania Spółki obejmował sporządzenie i doręczenie materiałów przekazanych przez Prokuraturę Apelacyjną za pismem [...] z dnia [...] r. w sprawie [...] Postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...] wydanym na podstawie art. 216 § 1 i § 2 w związku z art. 179 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), Dyrektor Izby Celnej odmówił Spółce I. sporządzenia i doręczenia kopii dokumentów w postaci materiałów przekazanych przez Prokuraturę Apelacyjną w sprawie [...] tj.: kopii postanowienia o uzupełnieniu i zmianie zarzutów o sygn. akt [...] W. F. oraz kopii protokołów przesłuchań podejrzanego W. F., przedstawiciela Politechniki, z dnia [...]r., ze względu na interes publiczny. I. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 3 grudnia 2013 r. wnosząc o jego uchylenie w całości oraz rozpatrzenie wniosku o wydanie kserokopii z akt sprawy, zgodnie z wnioskiem. Wydanemu przez organ postanowieniu Spółka postawiła zarzut naruszenia: art. 179, 217 § 1 pkt 4, art. 217 § 2 oraz art. 123 w związku z art. 178 Ordynacji podatkowej, a także art. 93 ust. 1 Konstytucji. Postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...], wydanym na podstawie art. 216 § 1 i § 2, art. 179 § 1 i § 2, art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej, Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] r., Nr [...] Skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I. reprezentowana przez pełnomocnika, która wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Zaskarżonemu postanowieniu Spółka zarzuciła naruszenie: - art. 179 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne zastosowanie przepisu i błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż w sprawie występuje przesłanka interesu publicznego, uzasadniająca wydanie zaskarżonego postanowienia, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka uzasadniająca ograniczenie prawa strony dostępu do akt sprawy; - naruszenie art. 217 § 1 pkt 4 oraz art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej, poprzez zaniechanie wskazania podstawy prawnej wydanego postanowienia i w konsekwencji także zaniechanie zawarcia uzasadnienia prawnego wydanego postanowienia; - naruszenie art. 93 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez oparcie podstawy orzeczenia na wewnętrznym piśmie Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej - naruszenie art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej, poprzez zaniechanie sporządzenia uzasadnienia faktycznego w sprawie, w szczególności poprzez niewskazanie okoliczności wyjaśniających ocenę organu; - naruszenie art. 123 w związku z art. 178 Ordynacji podatkowej, poprzez naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która polega na sprawdzeniu prawidłowości zastosowania przepisów prawa procesowego i materialnego. Jednocześnie zauważyć należy, że w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Powyższe oznacza, że niezależnie od zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą przeciw kwestionowanemu rozstrzygnięciu, sąd winien dokonać pełnego zbadania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej , w sprawie udostępnienia dokumentów z akt postępowania dotyczącego cofnięcia rejestracji automatu H. , wydane zostało na podstawie przepisu art. 179 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.). W myśl art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej, odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, zawierającymi informacje niejawne, a także innymi dokumentami, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny (art. 179 § 1 tej ustawy), sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów, następuje w drodze postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie (art. 179 § 3 Ordynacji podatkowej). Wedle art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, pracownik urzędu skarbowego, urzędu gminy (miasta), starostwa, urzędu marszałkowskiego, izby skarbowej, funkcjonariusz celny lub pracownik urzędu celnego, izby celnej, urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz członek samorządowego kolegium odwoławczego, podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego, w których brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Powyższe oznacza, że pracownik organu, który brał udział w wydaniu rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, nie może następnie brać udziału w kolejnym stadium postępowania, w którym rozstrzygnięcie to, w wyniku złożenia przez stronę środka zaskarżenia, podlega kontroli. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że celem tej regulacji jest wykluczenie wątpliwości co do bezstronności pracownika i wzmocnienie zaufania do działania organów administracji publicznej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, opubl. w OTK-A z 2004 r., Nr 7, poz. 67). Instytucja wyżej opisana ma również służyć do zagwarantowania prawidłowej realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania wynikającej z art. 78 Konstytucji RP (patrz wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II FSK 62/06, opubl. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja wyłączenia stanowi proceduralne zabezpieczenie przed stronniczością pracowników organów administracji publicznej. Pozwala to uniknąć konfliktu ról oraz interesów. Wyłączenie to ma charakter działania profilaktycznego, będącego wyrazem urzędowej przezorności. Przesłanki wyłączenia abstrahują bowiem od tego, czy ewentualny udział pracownika w postępowaniu może mieć wpływ "korzystny", czy też "niekorzystny" dla postępowania (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1357/10 – www.orzecznia.nsa.gov.pl). Wydane w pierwszej instancji postanowienie z dnia [...] r., Nr [...] podpisała, z upoważnienia Dyrektora Izby Celnej Zastępca Dyrektora, podinspektor celny J. L. Ta sama osoba rozpoznała następnie zażalenie wniesione od tego postanowienia i wydała zaskarżone postanowienie z dnia [...] r., utrzymujące w mocy postanowienie z dnia [...] r. Zatem osoba ta brała udział w wydaniu postanowienia w pierwszej jak i drugiej instancji. W myśl art. 239 Ordynacji podatkowej, w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym zażaleń, do tego środka zaskarżenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy odnoszące się do odwołań. Zgodnie z art. 221 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, w przypadku wydania decyzji w pierwszej instancji przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, dyrektora izby skarbowej, dyrektora izby celnej lub przez samorządowe kolegium odwoławcze odwołanie od decyzji rozpatruje ten sam organ podatkowy, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu odwoławczym. Z zacytowanych wyżej przepisów wynika, że w przypadku zażalenia na postanowienie, wydane przez dyrektora izby celnej, zażalenie to rozpoznaje ten sam organ - dyrektor izby celnej. Nie oznacza to jednak, że osoba zatrudniona w tym organie i upoważniona do wydawania postanowień nie podlega, na podstawie art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, wyłączeniu od rozpatrzenia zażalenia na postanowienie, w wydaniu którego uczestniczyła podpisując je jako osoba do tego uprawniona. Brak klasycznej instancyjności postępowania rozumianej jako rozpatrywanie sprawy przez inny organ (wyższego stopnia) niż ten, który wydał decyzję/postanowienie, nie może być czynnikiem skutkującym odstąpieniem od wymogu respektowania dyspozycji art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej. Dlatego też należy stwierdzić, że wyłączenie pracownika izby celnej, o którym mowa w art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej dotyczy także sytuacji przewidzianej w art. 221 w związku z art. 239 § 1 Ordynacji podatkowej, tj. rozpatrywania zażalenia od postanowienia wydanego przez tego pracownika, jako osoby działającej w imieniu (z upoważnienia) dyrektora izby celnej (por. WSA w Lublinie z dnia 28 września 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 466/12). Mając na uwadze treść art. 221 Ordynacji podatkowej Sąd stwierdził, że uprawnionym do rozpoznania zażalenia na postanowienie z dnia [...] r. jest ten sam organ, który wydał postanowienie, ale z wyłączeniem pracownika tego organu, który je podpisał, bowiem brał on udział w wydaniu postanowienia z dnia 3 grudnia 2012 r. (art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej). Skoro w wydaniu objętego skargą postanowienia brała udział osoba (pracownik organu), podlegająca wyłączeniu stosownie do art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, to ziściła się przesłanka stanowiąca podstawę do wznowienia postępowania (art. 240 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej). W myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W takim stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. W związku z tym, że ze względu na charakter stwierdzonego uchybienia sprawa będzie musiała być w całości ponownie rozpoznana przez Dyrektora Izby Celnej , z uwzględnieniem oceny Sądu co do należytego stosowania przepisów postępowania, przedwczesnym byłoby ustosunkowanie się do kwestii merytorycznych związanych ze sposobem załatwienia wniosku strony skarżącej z dnia [...] r.