II SA/Sz 331/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Regionalnej w S. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 12 października 2021 r. nr [...]\P-529.2021.MK, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego K. R. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2021 r., K. R., dalej "strona" lub "skarżący", wystąpił do Prezydenta Miasta S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią G. R.. Decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...], na podstawie m.in. art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", art. 17, art. 3 pkt 11, art. 25 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", Prezydent Miasta S. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 i ust.1 b u.ś.r. i wskazał, że G. R., na mocy orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 21 maja 2021 r., zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności, a opiekę nad nią sprawuje skarżący. Jak wynika z akt sprawy strona jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia zawartej na okres od dnia 17 października 2020 r. do dnia 31 sierpnia 2022 r., zaś babcia jest osobą, której niepełnosprawność powstała w 86. roku życia. Organ podkreślił, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest przepisem obowiązującym i pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, nie został uchylony. W tych okolicznościach uznał, że świadczenie pielęgnacyjnie nie przysługuje. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie zarzucając naruszenie prawa materialnego, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Samorządowe Kolegium Odwoławcze S., decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 617 § 1 i 2, art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r., poz. 2082), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że z wywiadu środowiskowego, zebranego materiału dowodowego oraz odwołania wynika, iż strona sprawuje opiekę nad babcią - G. R.. Jest też osobą zaliczoną do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, gdyż zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Pomiędzy rodzicem a dzieckiem występuje pierwszy stopień pokrewieństwa, natomiast między babcią a wnukiem drugi stopień. Ojciec skarżącego nie żyje, a opiekę nad babcia sprawuje bezpośrednio wnuk, który z nią mieszka od urodzenia. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S., z dnia [...] maja 2021 r., G. R. zaliczono do znacznego stopnia niepełnoprawności na stale. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się do 23 marca 2021 r. Na podstawie umowy zlecenia z dnia 15 października 2020 r. strona wykonuje konsultacje indywidualne w [...] Sp. z o.o., jako trener personalny z elementami fitness, uzyskując wynagrodzenie w wysokości [...] zł za godzinę. Umowa zlecenia została zawarta do 31 sierpnia 2022 r. W odniesieniu do okoliczności niespełnienia kryterium wieku powstania niepełnosprawności, organ odwoławczy wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdził, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Dalej organ podkreślił, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może wystąpić osoba, która nie tylko sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ale przede wszystkim, że jest ona sprawowana w takim wymiarze, że jest zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia. Tymczasem strona nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skoro nadal wykonuje działalność zawodową. Zdaniem Kolegium, warunkowe oświadczenie na przyszłość i niepewne o zawieszeniu wykonywania działalności w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wypełnia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Warunek rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad członkiem rodziny jest bezwzględny i nie może być warunkowany. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (ewentualnie przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania), zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. W skardze decyzji tej zarzucił naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. wobec przyjęcia, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Nadto wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W dniu 20 maja 2022 r. wpłynęło do Sądu pismo skarżącego, w którym zwrócił się z wnioskiem o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z zaświadczenia z [...] sp. z o. o. z siedzibą w S. z dnia 25 kwietnia 2022 r. na okoliczność, że ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji nie są zgodne z rzeczywistością, gdyż w świetle tego dokumentu zakończył zatrudnienie w dniu 31 marca 2021 r., a więc przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei pismem z dnia 20 maja 2022 r., Prokurator Prokuratury Regionalnej w S. zgłosił swój udział w sprawie oświadczając, że popiera skargę i wniosek o uchylenie decyzji organów obu instancji. Prokurator podniósł, że zebrany materiał dowodowy nie pozwalał na czynienie jakichkolwiek jednoznacznych ustaleń w zakresie tego, czy na dzień złożenia wniosku przez skarżącego, a także w okresie późniejszym spełniał on warunek rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, w tym nie skierowano do strony żadnego pisma wskazującego na potrzebę wyjaśnienia jego aktywności zawodowej w [...] Prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające i ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie ma zatem waloru kompletności, co oznacza, że doszło do naruszenia art. 7, art. 8 § 1, 77 §1,art. 79a oraz art. 80 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.- dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania bądź też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przeprowadzona przez Sąd, w trybie uproszczonym, kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji, pod kątem powyższego kryterium legalności wykazała, że akty te nie odpowiadają prawu. Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta S., którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W sprawie bezsporne jest, że babcia skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w świetle którego, wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie budzi również wątpliwości, że opiekę tą sprawuje skarżący, na którym – jako wnuczku - ciąży obowiązek alimentacyjny. Natomiast jako powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią wskazano, że nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Dodatkowo organ I instancji uznał, że nie ziścił się warunek wieku powstania niepełnosprawności u podopiecznej, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że trafne jest stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co do wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, który skutkował tym, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności (o którym mowa we wskazanym przepisie), jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Stąd też art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, na co wskazuje ugruntowane już orzecznictwo sądów administracyjnych. Przechodząc do oceny przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, Sąd stoi na stanowisku, że organy nie ustaliły w sposób należyty stanu faktycznego sprawy. W myśl art. 3 pkt 22 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Natomiast z treści wyżej przytoczonego art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi być rezygnacja/niepodejmowanie przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pozostające w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Rzeczą zatem organu prowadzącego postępowanie jest należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego i rozstrzygnięcie w oparciu o ten materiał, czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne spełnia ww. warunek. Zdaniem Sądu, organy nie sprostały powyższemu obowiązkowi. Na gruncie niniejszej sprawy brak spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej organy upatrywały w ustaleniach, że skarżący wykonuje pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia z dnia 15 października 2020 r. Przy czym skoncentrowały się wyłącznie na postanowieniach umowy dotyczących daty jej obowiązywania oraz przedmiotu, abstrahując od twierdzeń samego skarżącego. Wprawdzie zgodzić należy się z organami, że w świetle zapisów tej umowy została ona zawarta na okres od dnia 17 października 2020 r. do dnia 31 sierpnia 2022 r., zaś jej przedmiotem jest przeprowadzenie konsultacji z określeniem stawki godzinowej wynagrodzenia, tym niemniej podkreślenia wymaga, co umknęło organom, że skarżący w składanych przez siebie oświadczeniach z dnia 23 lipca 2021 r. oraz z dnia 16 kwietnia 2021 r. konsekwentnie wskazywał, że już nie pracuje. Pierwsze z tych oświadczeń zostało złożone wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i wynikało z niego, że ostatni okres zatrudnienia skarżącego trwał do kwietnia 2021 r. Drugie oświadczenie, zostało przedłożone łącznie z umową zlecenia i skarżący podał w nim, że jego aktywność zawodowa ustała z dniem 16 kwietnia 2021 r. Oświadczenia te zostały przez organy zupełnie zignorowane, pomimo tego, że dotyczyły okoliczności mającej istotne znaczenie dla sprawy i zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. Niewątpliwie oświadczenia skarżącego poddają w wątpliwość prawidłowość ustaleń organów w tej mierze zwłaszcza, że - jak trafnie dostrzegł to Prokurator - zakres opieki nad babcią z uwagi na jej stan zdrowia również nie wskazuje, aby skarżący mógł pracować. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że na potwierdzenie swoich twierdzeń, skarżący na etapie postępowania sądowego przedłożył do akt sprawy kserokopię zaświadczenia byłego pracodawcy z dnia 25 kwietnia 2022 r. (niepotwierdzoną za zgodność z oryginałem) z której wynika, że umowa zlecenia zawarta w dniu 17 października 2020 r. została rozwiązana z dniem 31 marca 2021 r. na wniosek zleceniodawcy. Nie można tracić z pola widzenia, że co do zasady umowa zlecenia może zostać wcześniej wypowiedziana, a w takiej sytuacji okres jej obowiązywania ulega skróceniu. Skoro zatem skarżący przed organami podnosił, że był aktywny zawodowo tylko do kwietnia 2021 r., to należało dokonać oceny tych twierdzeń, a w przypadku wątpliwości przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe w celu wyjaśnienia tej okoliczności, nie zaś przyjmować w sposób bezrefleksyjny, że skarżący nadal pracuje. Tymczasem żaden z organów nie odniósł się do oświadczeń skarżącego, ani nie podjął możliwych i koniecznych czynności celem zweryfikowania faktycznego czasu okresu trwania umowy. Za niewystarczające w tym względzie uznać należy załączenie do akt wydruku danych ZUS o odprowadzonych składkach za okres od 1 października 2019 r. do 12 października 2021 r., gdyż wydruk ten podobnie jak i umowa zlecenia, nie może stanowić wystarczającego dowodu pozwalającego na poczynienie jednoznacznych ustaleń, iż skarżący nie spełnił warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że ustalenia organów w tym zakresie uznać należy za dowolne, gdyż nie znajdują oparcia w należycie zebranym i ocenionym materiale dowodowym. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zaś organ I instancji dodatkowo uchybił art. 17 ust. 1b u.ś.r., w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego wydanych przez nich decyzji. Natomiast Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sposób opisany skargą. Lektura uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie potwierdza bowiem stanowiska skarżącego jakoby doszło do błędnej wykładni ww. przepisu poprzez przyjęcie, iż niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego nie wypełniało przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienie lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W tym miejscu jeszcze raz podkreślenia wymaga, że przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego upatrywano w ustaleniach, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, skoro jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia. Sam skarżący uznał te ustalenia organów za niezgodne z rzeczywistością, stąd zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. w powiązaniu z przesłanką niepodejmowania zatrudnienia jawi się jako zupełnie niezrozumiały. W tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O zwrocie kosztów postępowania zasądzonych na rzecz skarżącego od organu, orzeczono w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ oceni wniosek skarżącego sformułowany w piśmie z dnia [...] lipca 2021 r. pod kątem spełnienia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy uwzględnieniu przedstawionej powyżej oceny prawnej i wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz wyeliminowaniu stwierdzonych uchybień natury procesowej.