II SA/Sz 340/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] r., nr [...] Wnioskiem z dnia [...] lipca 2020 r. M. Ś. (powoływana dalej jako: "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym wujkiem – J. W.. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.- dalej "u.ś.r."), Dyrektor Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Burmistrza [...], odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że na stronie jako siostrzenicy osoby wymagającej opieki nie ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Mając powyższe na uwadze jak i okoliczność, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. - pomimo wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 - nadal obowiązuje i konieczne jest jego stosowanie w brzmieniu ustawowym organ uznał, że strona nie spełnia ustawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych w ww. przepisie w związku z czym świadczenie to jej nie przysługuje. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organ winien uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej, co oznacza, że w powyższym zakresie decyzja organu I instancji jest niewłaściwa. Kolegium podzieliło natomiast stanowisko organu I instancji, że strona nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust 1 u.ś.r. W przepisie tym wprost stwierdzono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Natomiast pomiędzy skarżącą a wymagającym opieki (wujkiem) nie zachodzi wymagany stosunek pokrewieństwa. Brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. Wyrokiem z dnia 18 marca 2021 r. wydanym w sprawie II SA/Sz 907/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M. Ś. na opisaną wyżej decyzję SKO w K. z dnia [...] września 2020 r. W uzasadnieniu Sąd za bezsporną uznał okoliczność, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym wujkiem, czyli bratem swojej matki, będąc jego siostrzenicą. Tym samym jest z nim spokrewniona w linii bocznej, co oznacza, że nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo niekwestionowanej opieką, którą nad nim sprawuje, bowiem w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Kolejnym wnioskiem z dnia [...] grudnia 2021 r. M. Ś. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad wujkiem - J. W.. Decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.- dalej "u.ś.r."), Dyrektor Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Burmistrza [...], odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji odmowę przyznania świadczenia uzasadnił brakiem spełnienia przez osobę wymagającą opieki warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., jak również brakiem po stronie skarżącej obowiązku alimentacyjnego wobec wujka. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2022 r., nr [...], działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium w pierwszej kolejności stwierdziło, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organ winien uwzględnić niekonstytucyjność przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., a w rezultacie rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej. Niemniej w ocenie organu odwoławczego podstawą do odmowy przyznania świadczenia było to, że na wnioskodawczyni nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec wujka, tym samym skarżąca nie spełniła przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. M. Ś. złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2022r., poz. 329 ze zm.- dalej: "p.p.s.a."). Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym wobec zaakceptowanego przez skarżącą wniosku organu (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona, jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane w warunkach objętych przepisem art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."), zgodnie z którym, organ administracji publicznej powinien stwierdzić nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Jest to przepis gwarancyjny w stosunku do określonej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Dotyczy on sytuacji, gdy kolejno po sobie wydane zostały dwie decyzje załatwiające sprawę co do istoty, z których pierwsza ma charakter ostateczny, a więc gdy zachodzi powaga rzeczy osądzonej (res iudicata). Stwierdzenie takiej sytuacji wymaga ustalenia tożsamości sprawy pod względem podmiotowym jak i przedmiotowym. W rozpatrywanym przypadku taka tożsamość występuje między sprawami, w których wydane zostały obecnie kontrolowane decyzje, a sprawą zakończoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] września 2020 r. Identyczność podmiotowa w obu tych sprawach jest oczywista, skoro stroną w obu postępowaniach była M. Ś., która ubiegała się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym wujkiem – J. W.. Z kolei tożsamość przedmiotową należy rozumieć jako tożsamość żądania w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. Przy czym stan faktyczny winien zostać ograniczony do faktów prawotwórczych, mających znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Niesporne i niezmienne w obu postępowaniach zainicjowanych wnioskami M. Ś. z dnia [...] lipca 2020 r. oraz z [...] grudnia 2021 r. pozostają okoliczności, że skarżąca jest siostrzenicą wymagającego opieki J. W., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, a także, że wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad wujkiem. Odmowne załatwienie wniosku strony z dnia [...] lipca 2020 r. decyzją organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2020 r. utrzymaną w mocy decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] września 2020 r. było wynikiem analizy przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z przepisem art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulującym obowiązek alimentacyjny osób spokrewnionych, pod kątem stwierdzenia, czy siostrzenica należy do osób, na których zgodnie z K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. Organy uznały, że skoro skarżąca jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w linii bocznej, tym samym, nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo niekwestionowanej opieką, którą nad nim sprawuje, bowiem w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Stanowisko to zostało potwierdzone w prawomocnym wyroku Sądu z dnia 18 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 907/20 oddalającym skargę M. Ś. na decyzję Kolegium z dnia [...] września 2020 r. Ponowny wniosek skarżącej z dnia [...] grudnia 2021 r. został oparty na identycznej podstawie prawnej i tożsamych okolicznościach stanu faktycznego istotnych z punktu widzenia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, jak wniosek z dnia [...] lipca 2020 r. inicjujący pierwsze postępowanie. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia był brak po stronie skarżącej, czyli osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, obowiązku alimentacyjnego względem wujka, co stanowiło o niespełnieniu przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w którym to przepisie wprost wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego taki obowiązek spoczywa. W świetle powyższego należy stwierdzić, że zawisła przed organem sprawa z wniosku skarżącej z dnia [...] grudnia 2021 r. jest tożsama ze sprawą zakończoną ostateczną i prawomocną decyzją z dnia [...] września 2020 r., rozpatrzoną w postępowaniu zainicjowanym przez skarżącą wnioskiem z dnia [...] lipca 2020 r., bowiem w obu sprawach występowały te same podmioty (skarżąca oraz osoba wymagająca opieki) oraz tożsamy stan prawny przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy mającym dla jej rozstrzygnięcia istotne znaczenie dotyczący braku ciążącego na skarżącej obowiązku alimentacyjnego, który wyklucza możliwość przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W razie zaistnienia takiego stanu rzeczy, czyli ustalenia, że postępowanie, które zostało wszczęte na wniosek strony lub z urzędu było już przedmiotem rozstrzygnięcia organu decyzją ostateczną w niezmienionym stanie prawnym, obliguje organ do umorzenia wszczętego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 3648/18, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro jednak organ pierwszej instancji ponownie rozpoznał i rozstrzygnął sprawę administracyjną zakończoną decyzją ostateczną, to obowiązkiem organu odwoławczego było taką decyzję uchylić i postępowanie jako bezprzedmiotowe umorzyć na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ jednak tego nie uczynił, ponownie merytorycznie rozstrzygając w sprawie, co powoduje, że powyższą wadą kwalifikowaną określoną w art. 156 § 1 pkt 3 dotknięte jest również zaskarżona decyzja. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...] lutego 2022 r.