II SA/Sz 341/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder/spr./ Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2007 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i ModernizacjiRolnictwa na rzecz skarżącego Z. K. kwotę [...] /[...]/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 lipca 2006 r. – sygn. akt I SA/Sz 141/06 oddalił skargę Z. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., którą organ na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, § 7 ust. 1 pkt rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) oraz art. 614 i art. 615 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, utrzymał w mocy decyzje Kierownika Biura Powiatu wymienionej wyżej Agencji z dnia [...] r. o odmowie przyznania skarżącemu renty strukturalnej. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na przyczynę odmowy przyznania Z. K. renty strukturalnej wywodzącą się z nie wypełnienia przez skarżącego warunku wywodzącego się z treści § 4 pkt 4 w związku z § 6 ust. 1 pkt 2 lit a powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r., tj. przeniesienia na rzecz następcy całości gospodarstwa rolnego. Następcy nie została przekazana bowiem działka [...] obręb [...] o powierzchni [...] ha (większa niż dopuszczalne 0,5 ha). Organ nie uwzględnił przy tym tej okoliczności, że działka ta należała do żony Z. K., ale w sytuacji prawomocnie orzeczonej przez Sąd Okręgowy w dniu [...] r. separacji. Organ odwoławczy uznał, że orzeczona separacja nie ma znaczenia, albowiem Z. i I. K. nadal pozostają w związku małżeńskim, wobec czego zasadny jest zarzut nie przekazania następcy całości gospodarstwa rolnego. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego orzeczenie separacji w świetle art. 614 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz całości przepisów Działu V tego Kodeksu, nie powoduje ustania związku małżeńskiego, co na gruncie rozpatrywanej sprawy oznacza, iż pojęcie małżonka użyte w § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. odnosi się także do osoby pozostającej w separacji. Z. K. w skardze kasacyjnej na powyższy wyrok złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazał na naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.61 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz § 6 ust. 1 pkt 1 i § 9 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich poprzez przyjęcie, że orzeczenie separacji nie wywołuje takich skutków jak rozwód w sferze uregulowań powołanego rozporządzenia, w szczególności przy ocenie uprawnień małżonków w separacji do nabycia renty strukturalnej. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 stycznia 2007 r. – sygn. IIGSK 273/06 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku sąd II instancji wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie skoncentrował się na podkreśleniu oczywistego faktu, że orzeczenie separacji nie powoduje ustania małżeństwa i zatem małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć małżeństwa, co wynika wprost z § 2 art. 641 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Pominął natomiast konieczność uwzględnienia na gruncie niniejszej sprawy wymowy sformułowania zawartego w § 1 tego przepisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zmianami), zwanej dalej "P.p.s.a.", Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 268). W pozostałym zakresie jednakże ocena wyrażona przez NSA wiąże sąd rozpoznający sprawy ponownie. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy gdy: a) stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny; b) po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny (J. P. Tarno, dz. cyt. i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego). Wojewódzki Sąd Administracyjny odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ocena legalności zaskarżonego aktu, dokonana stosownie do postanowień art. 641 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego , doprowadziła Sąd do wniosku, że zaskarżona decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Przede wszystkim należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że błędne są rozważania polegające na podkreśleniu oczywistego faktu, że orzeczenie separacji nie powoduje ustania małżeństwa i zatem małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć małżeństwa, co wprost wynika z § 2 art. 641 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd II instancji podniósł nadto, iż pominięta została konieczność uwzględnienia na gruncie niniejszej sprawy wymowa sformułowania zawarta w § 1 tego artykułu. Z art. 641 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika reguła, iż "orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba, że ustawa stanowi inaczej". Analiza tego przepisu wskazuje na dopuszczalność przyjmowania odstępstw od zawartej w nim zasady jedynie na podstawie uregulowań ustawowych. Zdecydowanie odrzucić należy możliwość wprowadzania odstępstw od reguły wynikającej z art. 64 1 § 1 w drodze samego aktu wykonawczego do ustawy jakim jest rozporządzenie- a więc i konkretne rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 114, poz. 1191 ze zmianami), zwane dalej "rozporządzeniem z dnia 30 kwietnia 2004 r.". Odstępstw w przedmiotowym zakresie nie przewidziała natomiast ustawa zawierająca delegację do wydania tego rozporządzenia. Odnosząc się przesłanek i skutków separacji w prawie polskim, Sąd II instancji powołując się na poglądy piśmiennictwa na ten temat i wskazał, że "skutki", o których mowa w art. 641 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dotyczą zarówno sfery majątkowej i niemajątkowej nie tylko na gruncie prawa rodzinnego, ale generalnie całego obszaru prawa, chociaż zdarza się, że ustawodawca decyduje się niekiedy na inne podkreślenie zasady wynikającej z powołanego wyżej przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny skonstatował, iż zawarte w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. pojęcie małżonka ( użyte również w innych przepisach tego aktu), odnosi się również do sytuacji istniejącej w razie orzeczenia separacji. Oznacza to, że w zakresie praw i obowiązków związanych z ubieganiem się o rentę strukturalną – regulowanych tym rozporządzeniem- sytuacja małżonka w razie orzeczonej separacji wobec braku odmiennych zapisów ustawowych winna być oceniana tak samo jak w przypadku orzeczonego rozwodu. Z uwagi na powyższe konieczne stało się stwierdzenie, ze Dyrektor Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmawiając Z.K. przyznania renty strukturalnej w sytuacji orzeczonej prawomocnie separacji z I. K., naruszył obowiązujące prawo. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje bowiem, że skarżący spełnił przewidziane prawem (§ 4 w związku z § 6 ust. 1 i § 9 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r.) warunki do przyznania renty strukturalnej, zaś odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia wynikała z nieprawidłowej interpretacji przepisów regulujących instytucję separacji oraz skutki jej orzeczenia w odniesieniu do producenta rolnego ubiegającego się o tą pomoc finansową na podstawie powołanego wyżej rozporządzenia. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy dokona merytorycznej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w zgodzie z oceną prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze przede wszystkim wpływ prawomocnie orzeczonej separacji na prawo skarżącego do renty strukturalnej. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. oraz art. 190 zdanie pierwsze P.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w oparciu art. 200 P.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).