II SA/Sz 352/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki po rozpoznaniu w dniu 15 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. L. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej na skutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 września 2010 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie S. L. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. w przedmiocie opłaty legalizacyjnej. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada żadnego majątku, a jako osoba bezrobotna nie uzyskuje żadnych dochodów. Postanowieniem z dnia 3 września 2010 r. Referendarz sądowy w tut. Sądzie oddalił wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że skarżący nie przedłożył dokumentów obrazujących jego rzeczywistą sytuację majątkową. Nadto ze zgromadzonych materiałów wynika, że żona S. L. jest właścicielką pensjonatu P. w D., nieruchomości w Ł. Mając na uwadze generalne zasady wspierania się członków rodziny trudno uznać, że wnioskodawca jest osobą spełniającą przesłanki przyznania wnioskowanej pomocy. Od opisanego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w którym podniósł, iż wskazał już, że jest osobą bezrobotną , nie osiąga żadnego dochodu, jest żonaty ale nie pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym. Nadto zgodnie z przytoczonym stanowiskiem judykatury " o zwolnieniu strony od kosztów sądowych decyduje w zasadzie tylko jej własny stan majątkowy a nie stan majątkowy współmałżonka". W ocenie skarżącego jego trudna sytuacja majątkowa została wykazana złożonymi dokumentami i oświadczeniem o stanie majątkowym . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.- zwaną dalej P.p.s.a.) – od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 P.p.s.a. wynika natomiast, iż w przypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl przepisu art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2 ww. przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z przepisem art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. W niniejszej sprawie w ocenie Sądu wnioskodawca nie dopełnił ww. obowiązku. S. L. nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową: np. nie wyjaśnił jaki uzyskuje dochód z tytułu pomocy finansowej rodziny, nie wyjaśnił swojej sytuacji mieszkaniowej (w trakcie całego postępowania wskazuje różne adresy zamieszkania tj. ul. Ż., w D., ul. W. i B. w Ł.), nie wskazał dlaczego nie rejestruje się jako osoba bezrobotna, nie przedłożył dokumentów finansowych (wyciągów z rachunków bankowych), nie przedstawił sytuacji finansowej swojej żony. Z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie wynika, że S. L. był użytkownikiem wieczystym nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] w m. D., gm. K. był, on również inwestorem rozbudowy Pensjonatu P., prowadzenie której zlecił żonie J. P., która aktualnie figuruje jako Jego właścicielka. Z przesłanej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości wynika także, że J. P. jest właścicielką nieruchomości położonej w Ł. przy ul. B. Wobec oświadczenia skarżącego, iż finansował rozbudowę pensjonatu i wykonywał ją wraz z ojcem i teściem, twierdzenie skarżącego, że z wynajmu pokoi nie ma żadnych zysków wydaje się być mało prawdopodobnym. Nadto należy wskazać, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jego małżonki, gdyż o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej ( postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8 ). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym bardziej, że S. L. nie wskazał aby pozostawał z żoną w rozdzielności majątkowej, a twierdzenia, że nie prowadzi z Nią wspólnego gospodarstwa domowego również nie uprawdopodobnił w żaden sposób. Tymczasem należy zaakcentować, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury ( postanowienie NSA z 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, publ. LEX Nr 181557), pojęcie "stanu majątkowego strony", o którym mowa w art. 252 § 1 P.p.s.a. – branego pod uwagę przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy – nie może być interpretowane wąsko, gdyż nie jest ono tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego pojęcia jest bowiem zbliżony do "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. Jak już wskazano, wprawdzie skarżący we wniosku podał, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, jednakże nie podał żadnych dodatkowych informacji, pozwalających wyjaśnić raczej nietypową sytuację, w której małżonkowie niepozostający w separacji, wskazujący w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego te same adresy zamieszkania, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i nie mają wiedzy o warunkach materialnych współmałżonka. Są to okoliczności szczególnie istotne w tej sprawie jako, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie obowiązani są do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej ( postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8) Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Sąd podkreśla, że rolą sądu nie jest prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do stwierdzenia, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego została wyjaśniona i udowodniona poprzez złożenie stosownego oświadczenia a przedłożenie dokumentów dotyczących sytuacji materialnej żony jest niemożliwe, Sąd wskazuje, że osoba, która decyduje się na złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy winna liczyć się z tym, że będzie musiała przedstawić swoją sytuację rodzinną i majątkową oraz, że dane te zostaną poddane szczegółowej analizie. Osoba, która domaga się przerzucenia kosztów wszczętego przez siebie postępowania sądowego na Skarb Państwa, a tym samym na podatników, musi mieć świadomość, że jednocześnie decyduje się na wykazanie braku środków po swojej stronie nie tylko poprzez złożenie oświadczenia, ale poparcie tego oświadczenia stosownymi dokumentami. Natomiast rolą Sądu jest ocena, czy złożone oświadczenia i przedstawione dowody są wystarczające do udzielenia stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. odmówił wnioskodawcy prawa pomocy przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.