II SA/Sz 361/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.) Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Protokolant Michał Iwanowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2008 r. sprawy ze skargi S. Ł. na decyzję Dyrektora Służby Więziennej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania oddala skargę Dyrektor Aresztu Śledczego decyzją z dnia [...] na podstawie art.89 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 roku o Służbie Więziennej (Dz.U. z-2002 r. Nr- 207,poz 1761ze zm.), w związku z § 5 ust 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003r. w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 187, poz. 1831) postanowił, iż funkcjonariusz S. Ł. utracił uprawnienia do otrzymywania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej z dniem 2 sierpnia 1999 r. Organ ustalił, że funkcjonariusz na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z 2003 roku nabył spadek. po zmarłym w dniu 2 sierpnia 1999 r. P. Ł. (ojciec funkcjonariusza) w 1/4 części. W skład masy spadkowej wchodził dom, w którym zamieszkuje wraz z żoną, trojgiem dzieci i matką. Następnie Dyrektor Aresztu Śledczego stwierdził, że w myśl art. 925 Kodeksu cywilnego nabycie masy spadkowej nastąpiło z chwilą otwarcia spadku. Zgodnie zaś z art. 924 Kodeksu cywilnego spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, co miało miejsce w tym przypadku dnia 2 sierpnia 1999 roku. S. Ł. z dniem 2 sierpnia 1999 r. stał się współwłaścicielem domu mieszkalnego, położonego w S. przy ulicy S. W tej sytuacji utracił uprawnienia do otrzymania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej. S. Ł. odwołał się od tej decyzji i stwierdził, że w przedmiotowym budynku o powierzchni mieszkalnej 81,30 m2 zameldowanych jest 10 osób, a część jakiegoś pomieszczenia nie może być uznana za samodzielny lokal mieszkalny. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej decyzją z [...] na podstawie art.104, 127 § 2 i 138 §1 pkt 1 kpa oraz art.89 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego. Organ odwoławczy stwierdził, że prawo funkcjonariusza do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania wynika bezpośrednio z art. 89 ustawy o Służbie Więziennej. Prawa tego nie należy jednak rozpatrywać w oderwaniu od pozostałych regulacji zawartych w rozdziale 6 ustawy dotyczącym spraw mieszkaniowych funkcjonariusza Służby Więziennej. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej uznał, że kwestią zasadniczą jest ustalenie podstawowego prawa funkcjonariusza tj prawa do lokalu mieszkalnego przyznawanego na podstawie decyzji administracyjnej. W sytuacji, gdy prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej nie może być zrealizowane, ustawa przewiduje świadczenia ekwiwalentne na rzecz funkcjonariusza, stanowiące rodzaj rekompensaty (art.89 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej) oraz pomoc finansową na uzyskanie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo lokalu mieszkalnego lub domu w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego (art.90). Przypadki, które wykluczają prawo funkcjonariusza do lokalu mieszkalnego, a więc tym samym równoważnika jako świadczenia ekwiwalentnego, zostały wyliczone enumeratywnie w treści art.91 ust.1 ustawy i dotyczą m.in. przypadku, gdy funkcjonariusz jest współwłaścicielem domu położonego w miejscowości pełnienia służby (art.91 ust.1 pkt 2 ustawy). Zasadę ekwiwalentności świadczeń organ odwoławczy wywiódł z uchwały 7 sędziów NSA z dnia 23 marca1999 r. (ONSA - 1999/3/77). Skoro S. Ł. mieszka wraz z rodziną w domu, który stanowił własność jego ojca – P. Ł., i który po jego śmierci w części odziedziczył, co wynika z treści postanowienia Sądu Rejonowego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, to funkcjonariusz – zdaniem organu – jako współwłaściciel domu nie spełnia warunków do przydzielenia mu lokalu mieszkalnego w drodze decyzji administracyjnej, a tym samym nie ma prawa do równoważnika pieniężnego. S. Ł. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo. Skarżący podniósł, że wbrew stanowisku organu regulacje prawne zawarte w rozdziale 6 ustawy o Służbie Więziennej należy rozpatrywać w świetle rzeczywistej możliwości zamieszkania i prowadzenia gospodarstwa domowego przez funkcjonariusza Służby Więziennej i jego rodzinę w funkcjonalnie odrębnym lokalu mieszkalnym. S. Ł. wywodził, że nie można zakładać złej woli ustawodawcy przy wprowadzaniu przepisów regulujących uprawnienia funkcjonariuszy do świadczeń zawartych w rozdziale 6 ustawy. Skarżący zarzucał nadto, że w jego sprawie organy pominęły przepisy ustawy o Służbie Więziennej dotyczące uwzględnienia przy przydziale mieszkania powierzchni mieszkalnej uzależnionej od stanu rodziny. Art. 91 ust.1 ustawy, na który powołały się organy obu instancji jednoznacznie wskazuje na zależność braku uprawnień do przydziału lokalu ze względu na posiadanie na własność lub na współwłasność domu lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość od powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszowi i jego rodzinie. S. Ł. wskazał na błędne ustalenia organów obu instancji co do jego udziału we współwłasności domu, który w części odziedziczył po zmarłym ojcu. Nie zgadzał się z tym, że jego prawo odnosi się do całej powierzchni mieszkalnej domu, nie zaś do odpowiadającej jego udziałowi w części spadku, co oznacza, że skarżący nie dysponuje domem o powierzchni mieszkalnej 81,30m2 , lecz jego odpowiednią częścią. Skarżący podniósł nadto, że nie spełnia negatywnych przesłanek określonych w art. 89 ust.1ustawy o Służbie Więziennej, a tym samym przysługuje mu prawo do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) doprowadziła do wniosku, że skarga nie jest zasadna. W myśl art. 85 ust.1 ustawy o Służbie Więziennej funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem członków rodziny oraz ich uprawnień wynikających przepisów odrębnych. Jest to prawo do lokalu o określonej powierzchni, uwzględniającej normy zaludnienia lokali mieszkalnych, określone na podstawie art. 85 ust. 2 ustawy o – Służbie Więziennej. Z prawem do lokalu dla funkcjonariusza Służby Więziennej wiążą się przewidziane w ustawie sposoby zaspokajania potrzeb mieszkaniowych funkcjonariuszy Służby Więziennej, w szczególności: przydziału lokalu mieszkalnego (art. 85 ustawy o Służbie Więziennej), prawo do równoważnika pieniężnego (art. 89 ustawy o Służbie Więziennej) i prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo lokalu mieszkalnego lub domu w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego (art. 90 ustawy o Służbie Więziennej). Prawo do lokalu mieszkalnego jest zatem realizowane przede wszystkim przez przydzielenie lokalu, dopiero gdy przydziału takiego nie dokonano i funkcjonariusz nie posiada lokalu przysługują mu świadczenia pieniężne takie jak pomoc finansowa oraz równoważnik pieniężny z tytułu braku lokalu mieszkalnego. Sąd w niniejszym składzie nie podziela podstawowego zarzutu skargi według którego organy naruszyły przepis art. 91 ust.1 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej, który określa, że uprawnienie do lokalu mieszkalnego nie przysługuje funkcjonariuszowi, który jest właścicielem lub współwłaścicielem, w części odpowiadającej co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu, położonych w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. Wspomniany przepis dotyczy bowiem podstawowego prawa funkcjonariusza jakim jest prawo do przydziału lokalu mieszkalnego i ustanowione tam warunki nie mogą automatycznie nawiązywać do kwestii ustalania równoważnika pieniężnego. Prawo do równoważnika pieniężnego zostało związane z tym, że funkcjonariusz (członkowie jego rodziny) nie posiada lokalu mieszkalnego, a nie z tym jaka jest powierzchnia posiadanego lokalu. Tak też zagadnienie zostało rozstrzygnięte w Uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego Nr I OPS 3/08 z 21 kwietnia 2008r., w której zaznaczono, że przepis art. 92 ust. 1 ustawy o Policji, wyraźnie wiąże uprawnienie policjanta do równoważnika pieniężnego z tym, że policjant lub członkowie jego rodziny nie posiadają lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, a nie z tym, że nie posiadają lokalu o powierzchni odpowiadającej normom zaludnienia lokali mieszkalnych, przeznaczonych na lokale mieszkalne dla policjantów. Jakkolwiek uchwała NSA dotyczy mieszkań funkcjonariuszy policji, to ze względu na identyczność unormowania prawa do lokalu oraz do równoważnika pieniężnego w ustawie o Policji i w ustawie o Służbie Więziennej, z punktu widzenia wykładni systemowej brak jest podstaw aby przedmiotowe zagadnienie traktować odmiennie niż wspomniana uchwała NSA. Skoro skarżący stał się współwłaścicielem domu mieszkalnego (w 1/4 części), to utracił on prawo do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Natomiast w ocenie Sądu jeżeli skarżący uważa, że zajmowany lokal nie spełnia jednostkowych norm powierzchni mieszkalnej ze względu na przysługującą mu powierzchnię lokalu to zachował on prawo do wystąpienia o przydział lokalu mieszkalnego. Wobec treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2008r. sygn. akt I OSK 402/07 Sąd ustosunkował się też do daty utraty prawa do równoważnika. W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003r,. w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej równoważnik pieniężny przyznaje się na pisemny wniosek funkcjonariusza, a jego wypłata następuje w okresach miesięcznych od dnia powstania uprawnienia do jego pobierania – do dnia w którym nastąpiła utrata tego uprawnienia (§ 5 ust.1 w/w rozporządzenia). Taka konstrukcja wspomnianych przepisów zakłada, że dniem, od którego przyznaje się równoważnik pieniężny nie jest dzień złożenia wniosku, lecz dzień powstania uprawnienia. Następstwem tego może być konieczność wypłaty równoważnika pieniężnego wstecz tj. od dnia powstania uprawnienia do jego pobierania. Zgodnie zaś z § 3 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości funkcjonariusz powinien powiadomić niezwłocznie właściwy organ o nabyciu przez niego lub jego małżonka lokalu mieszkalnego, domu lub otrzymaniu kwatery tymczasowej. Za nabycie należy w tym przypadku uważać nie tylko kupno lokalu czy domu ale też wejście w jego posiadania na skutek aktu darowizny bądź spadku. Zdaniem Sądu organy trafnie ustaliły, że nabycie spadku przez S. Ł. nastąpiło od 2 sierpnia 1999r. tj. z chwilą śmierci spadkodawcy i otwarcia spadku (art. 924 i art. 925 Kodeksu cywilnego). Skarżący miał więc obowiązek niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie Dyrektora Aresztu Śledczego, czego nie uczynił, i wobec tego zasadne jest stanowisko organu orzekające o utracie uprawnienia z dniem 2 sierpnia 1999r., Przyjęcie innej interpretacji czyli przyjęcie, że utrata uprawnienia następuje od dnia poinformowania organu byłoby wbrew treści § 5 ust.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 20 października 2003r,. w sprawie równoważnika pieniężnego..., a nadto prowadziłoby do uprzywilejowanej pozycji osoby, która zataja prawdę. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r,. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.