II SA/Sz 377/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 października 2016 r. odmawiającego Z. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z Jej skargi na postanowienie Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia p o s t a n a w i a utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Z. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Wojewody z dnia [...] r. stwierdzające niedopuszczalność wniesienia zażalenia na pismo informacyjne Starosty z dnia 31 sierpnia 2006 r., skierowane do innej osoby. Skarżąca, wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek podała, że wraz z mężem, [...]-letnim synem i [...]-letnią córką mieszka w domu o pow. [...] m2 stanowiącym jej własność (o wartości [...] zł), a jedynym dochodem rodziny jest dochód z pracy syna wynoszący [...] zł miesięcznie. Oprócz tego wnioskodawczyni otrzymała świadczenie wychowawcze na córkę za okres od [...] r. w kwocie [...] zł. Stałe wydatki i zobowiązania rodziny wnioskodawczyni wynoszą: podatek od nieruchomości [...] zł, energia elektryczna [...] zł, woda [...] zł, wywóz odpadów[...] zł, gaz [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie domu za 2016 r. [...] zł. Do wniosku skarżąca dołączyła kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2016 r., kopię faktury za energię elektryczną ([...]zł), kopię faktury za wodę ([...]zł), potwierdzenie wpłaty za wywóz odpadów za III kwartał 2016 r. z konta S. K. ([...] zł), potwierdzenie transakcji za gaz z konta S. K. ([...] zł), kopię faktury za telefon z lipca 2016 r. ([...]zł), zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z 3 czerwca 2016 r. o braku dochodu skarżącej i jej męża w 2015 r. podlegającego opodatkowaniem podatkiem dochodowym od osób fizycznych, zaświadczenie Prezydenta Miasta o niepobieraniu przez wnioskodawczynię świadczeń rodzinnych, potwierdzenie transakcji za ubezpieczenie domu dokonanej z konta S. K. ([...] zł). Wezwaniem z dnia 10 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do przedłożenia, w terminie 7 dni: - wyciągów lub wykazów z wszystkich wnioskodawczyni, jej męża i syna rachunków bankowych, w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wyciągu lub wykazu z rachunku bankowego S. K. za pośrednictwem którego skarżąca dokonuje płatności, za okres ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość dochodów S. K. uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wydatki poniesione w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, w okresie ostatnich trzech miesięcy (ZUS, opłaty związane z użytkowaniem lokalu itp.), - zaświadczenie od pracodawcy syna o wysokości dochodów uzyskanych przez niego w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi Z. S. oświadczyła, że jej mąż nie posiada konta bankowego i nikt z członków rodziny nie posiada rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wnioskodawczyni przedłożyła wyciągi z własnego rachunku bankowego za okres od [...] r., wyciąg z rachunku bankowego syna za okres od [...] r., a także kopie czterech rachunków do umowy zlecenia syna za okres od [...] Skarżąca nie przedłożyła natomiast wyciągu z rachunku bankowego swojej matki S. K. wskazując, że nie wyraziła ona zgody na pobranie wyciągów z jej rachunku bankowego, oraz, że nie mieszka ona ze skarżącą. Postanowieniem z dnia 11 października 2016 r. referendarz sądowy odmówił Z. S. przyznania prawa pomocy w ww. zakresie. Z oświadczenia skarżącej wynika, że wraz z mężem, [...] -letnim synem i [...]-letnią córką mieszka w należącym do niej domu, a jedynym dochodem rodziny jest dochód z umowy zlecenia syna za prowadzenie lekcji języka norweskiego, wynoszący w maju 2016 r. [...] zł, w czerwcu 2016 r. [...] zł, w lipcu 2016 r [...] zł. Z przedłożonych na wezwanie wyciągów z rachunku bankowego syna wnioskodawczyni nie wynika jednak, by rzeczywiście ponosił on koszty utrzymania domu i rodziny. Analiza wyciągów wskazuje, że uzyskiwane środki przeznacza on przede wszystkim na własne potrzeby. Comiesięcznie płaci ok.[...] zł za usługi mobilne w O., w dniu 27 czerwca 2016 r. zapłacił za studia w E. [...] zł za legitymację, w dniu 29 lipca 2016 r. zapłacił w sklepie L. [...] zł, w K. [...] zł i L. [...] zł. Z przedłożonych dowodów wynika, że większość wydatków na utrzymanie domu wnioskodawczyni, dokonywana była z rachunku bankowego jej matki, S. K. Z tego konta dokonano płatności za wywóz odpadów, gaz, ubezpieczenie domu. Osoba ta również, jako dorosły domownik, odbierała przesyłki adresowane do skarżącej w trakcie postępowania administracyjnego, oraz sądowoadministracyjnego. Wnioskodawczyni oświadczyła jednak, że jej matka z nią nie mieszka. Skarżąca, w oświadczeniu o sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach złożonym na urzędowym formularzu nie wspomniała o prowadzonej działalności gospodarczej, a zobowiązana do wykazania wydatków z tym związanych oświadczyła, że nie ponosi żadnych wydatków związanych z prowadzoną działalnością. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła, z jakich powodów działalność ta nie przynosi zysku i dlaczego w takim razie nie została zawieszona. Nie wyjaśniła, dlaczego nie płaci składek ZUS. Ze złożonego wniosku oraz przedłożonych dowodów nie wynika, z czego utrzymuje się skarżąca, jej mąż i córka. Wnioskodawczyni posiada własny dom o wartości [...] zł i zarówno ona jak i jej mąż prowadzą działalność gospodarczą nie przynoszącą dochodów. Przeprowadzone postępowanie potwierdziło, że syn wnioskodawczyni uzyskuje dochody, ale nie potwierdziło, że środki te przeznacza na utrzymanie domu rodzinnego, rodziców i siostry. Skarżąca oświadczyła, że jej matka nie zamieszkuje z jej rodziną. Jednak za pośrednictwem rachunku bankowego S. K. wnioskodawczyni reguluje swoje zobowiązania, mimo, że posiada własny rachunek bankowy. Mimo braku dochodów, skarżąca nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Przeprowadzone postępowanie nie pozwoliło na ustalenie, z jakich środków utrzymuje się skarżąca, jej mąż i córka. W tej sytuacji należało uznać, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący, iż rzeczywiście znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych czy też częściowych kosztów postępowania w sprawie zainicjowanej jej skargą. Skarżąca udokumentowała wprawdzie wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu, ale nie uprawdopodobniła źródła dochodów. Uniemożliwiło to rzetelne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała, by rzeczywiście znajdowała się w sytuacji uzasadniającej uwzględnienie wniosku. Dlatego wniosek należało oddalić na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pismem z dnia 9 listopada 2016 r. Z. S. złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. Wskazała, że świadczenie 500+ przyznawane jest na potrzeby małoletniej córki, a nie na opłaty sądowe, zaś podliczając miesięczne udokumentowane wydatki, jakie ponosi skarżąca, to wynoszą one [...] zł. Przyjmując z kolei miesięczny dochód w rodzinie, tj. kwotę [...] zł, po odjęciu od niego kwoty [...] zł, na utrzymanie i wyżywienie pozostaje rodzinie [...]zł, co podzielone na cztery stanowi kwotę [...] zł przypadającą na jednego członka rodziny. Gdyby jednak wziąć pod uwagę dochód z lipca 2016 r., to kwota ta wzrasta do [...] zł na członka rodziny. Ponadto, skarżąca potwierdziła, że wraz z mężem nie prowadzą działalności gospodarczej, zaś z uwagi na trudną sytuację finansową rodziny, trzy płatności za media zostały wykonane z rachunku matki skarżącej, która mieszka oddzielnie i utrzymuje się z emerytury w kwocie 1000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Sprzeciw od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia z dnia 11 października 2016 r. został wniesiony z zachowaniem ustawowego, 7-dniowego terminu, określonego w art. 259 § 1 P.p.s.a., co uzasadnia jego rozpoznanie przez sąd. Przechodząc do meritum, na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W ocenie Sądu w postanowieniu z dnia 11 października 2016 r. referendarz sądowy słusznie uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wątpliwości wzbudzają informacje przekazane przez skarżącą, która twierdzi m.in., że na utrzymanie i wyżywienie ma do dyspozycji na jednego członka rodziny zaledwie [...] zł ([...] zł w kolejnym miesiącu), przy czym skarżąca i jej rodzina nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, nie zalegają również ze spłatą bieżących rachunków. Powyższe okoliczności wskazują, iż skarżąca w złożonym oświadczeniu przedstawiła jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej jej rodziny, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż dysponuje ona nieujawnionymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Przedstawione bowiem przez skarżącą okoliczności odnośnie jej dochodów i wydatków przeczą zasadom logiki i życiowego doświadczenia (vide: NSA w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 240/09, postanowieniu z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II OZ 952/08 i postanowieniu z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 272/08). Reasumując, Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca nie wykazała w sposób wystarczająco przekonywujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 października 2016 r. i orzekł jak w sentencji.