II SA/Sz 379/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 listopada 2014r. sprawy ze skargi D. G. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego L. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata A. W. kwotę [...] ([...]) złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewoda decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001r., Nr 87, poz. 960 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez L. K. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy z dnia Nr [...]. Wojewoda wyjaśnił, jak wynika to z uzasadnienia jego rozstrzygnięcia, że po przeprowadzeniu - z urzędu - postępowania administracyjnego, Wójt Gminy orzekł, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, o wymeldowaniu z pobytu stałego małoletniej D. G. z lokalu. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że małoletnia D. G. opuściła przedmiotowy lokal i dlatego spełniła przesłankę uzasadniającą wydanie decyzji o jej wymeldowaniu. Od decyzji organu gminy odwołała się L. K. – matka małoletniej D.G. Następnie Wojewoda przytoczył art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wyjaśniając, że ustawa ta służy państwowym celom ewidencyjnym i prawidłowemu wykonywaniu przez organy publiczne ich funkcji, jako że posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu obywateli umożliwia racjonalizację działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Ewidencja ludności polegająca na rejestracji danych, co do miejsca pobytu służy także interesom obywateli np. poszukiwaniu spadkobierców oraz ochronie osób trzecich - poszukiwanie dłużników. Okoliczność, że obowiązek meldunkowy należy uznać w świetle Konstytucji RP za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku prawnego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki, prowadzi do wniosku, że zameldowanie i wymeldowanie winno odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy. Instytucja ta nie powinna natomiast służyć fikcji meldunkowej, tj. odzwierciedlać stanu faktycznie nieistniejącego, co do miejsca zamieszkania danej osoby. Organ stwierdził dalej, że do wymeldowania małoletniej D. G. niezbędne jest ustalenie, że opuściła ona przedmiotowy lokal. W ocenie Wojewody z akt sprawy bezspornie wynika, że [...] L. K. wraz z małoletnią D. G. wyprowadziła się z lokalu położnego w miejscowości i że już w nim nie mieszka. W chwili obecnej małoletnia D. G. i jej rodzice zamieszkują. Matka małoletniej D. G. prowadzi tam działalność gospodarczą, zaś małoletnia D. G. uczęszcza do szkoły. L. K., A.G. i ich dzieci opuścili przedmiotowy lokal w sposób dobrowolny i tylko sporadycznie przyjeżdżają do tego mieszkania. Odnosząc się do podnoszonego przez odwołującą się twierdzenia, że jej córka nie spełnia przesłanki wymeldowania, gdyż wspólnie nadal mają zamiar stale przebywać pod adresem, Wojewoda podzielił stanowisko L. K., że o opuszczeniu lokalu można mówić jedynie wtedy gdy fizyczne nieprzebywanie w nim połączone jest z zamiarem opuszczenia danego lokalu. W ocenie organu odwoławczego przy ustalaniu takiego zamiaru nie można jednak poprzestać wyłącznie na oświadczeniach zainteresowanej strony, ale należy wziąć pod uwagę obiektywne, możliwe do stwierdzenia okoliczności towarzyszące opuszczeniu, czy nieprzebywaniu w sposób stały w lokalu. Wiarygodność deklaracji osoby, wobec której jest prowadzone postępowanie o wymeldowanie o zamiarze powrotu, czy o faktycznym przebywaniu w lokalu powinna zostać oceniona w kontekście wszystkich ustalonych w sprawie obiektywnych okoliczności. Wobec oświadczenia L. K., że wyjechała wraz z dziećmi, gdyż znalazła tam pracę, a dzieci szkołę, organ II instancji stwierdził, że samo podjęcie zatrudnienia przez określoną osobę poza miejscem jej stałego zameldowania nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia, że opuściła miejsce pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Należy wziąć pod uwagę dalsze okoliczności, a mianowicie zamiar jego opuszczenia i skoncentrowania spraw życiowych w innym miejscu oraz zerwanie związków z dotychczasowym lokalem. Zdaniem Wojewody obiektywna ocena wszystkich okoliczności faktycznych sprawy prowadzi do wniosku, że wyjazd L. K. wraz z dziećmi, nie wynikał z charakteru wykonywanej przez nią pracy, lecz był związany z zamiarem uzyskania pracy w tym mieście oraz zmianą miejsca ich pobytu. Za trafnością takiego stwierdzenia przemawia dodatkowo to, że w dniu [...]. L. K. złożyła do protokołu następujące oświadczenie: "na dzień dzisiejszy nie mam zamiaru powrócić do przedmiotowego lokalu (...) w chwili obecnej życie osobiste moje i moich dzieci skoncentrowane jest w ". W takim stanie sprawy organ II instancji uznał, iż zachowanie L. K. polegające na opuszczeniu przedmiotowego lokalu wraz z dziećmi świadczy o tym, iż małoletnia D. G. zmieniła miejsce pobytu stałego, a zatem, że spełniła przesłankę wymeldowania opisaną w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Według organu II instancji o stwierdzeniu, że małoletnia D. G. faktycznie stale mieszka w lokalu nie może decydować tylko subiektywne przeświadczenie jej matki, że nadal tam mieszka, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy i jego obiektywna ocena prowadzą do zupełnie odmiennego wniosku. Za nie mające znaczenia dla sposobu zakończenia postępowania w sprawie Wojewoda uznał fakty podane w odwołaniu dotyczące spraw majątkowych strony postępowania. Przedmiotem niniejszego postępowania jest sprawa o wymeldowanie małoletniej D. G. i kwestie majątkowe nie mają znaczenia dla ustalenia przesłanki opuszczenia lokalu. Uwzględniając powyższe organ stwierdził, iż stan prawny dotyczący zameldowania małoletniej D. G. nie jest zgodny ze stanem faktycznym i tym samym nie jest realizowany cel jakiemu służy instytucja zameldowania w lokalu. Z tej przyczyny zaskarżoną decyzję Wójta Gminy należy utrzymać w mocy. Zaznaczył przy tym, że miejsce pobytu stałego małoletniej D. G. zostało wskazane przez osobę pełniąca funkcję jej przedstawiciela ustawowego. D.G. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego L. K. wniosła na wyżej opisaną decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając jej obrazę przepisów prawa materialnego i procesowego, oparcie jej na niezgodnych ze stanem faktycznym i prawnym przesłankach i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że małoletnia D.G., jako osoba mająca ograniczoną zdolność do czynności prawnych nie może potwierdzić faktu czy jej zamiarem była faktycznie chęć stałego opuszczenia zajmowanego lokalu. Przyjmowanie z urzędu założenia, że opuściła ona miejsce stałego pobytu na ponad miesiące, jest co najmniej niezgodne ze stanem faktycznym, a także prawnym. Jeżeli przedstawiciel ustawowy zmienia miejsce pobytu z uwagi na pracę i dzieje się to w obrębie tego samego powiatu i sąsiedniej gminy, to organ administracji samorządowej nie może zakładać, że to samo dotyczy osoby małoletniej. Wojewoda odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie wyrażając stanowisko, że skoro przedstawiciel ustawowy małoletniej D. G. zmienił jej miejsce pobytu, to tym samym zadecydował o miejscu stałego zamieszkania małoletniej przynajmniej do czasu uzyskania przez nią pełnoletności. W tej sytuacji nie można było mówić o braku opuszczenia lokalu przez małoletnią D. G. Osoba ta zamieszkując razem z matką wykonała bowiem obowiązek zamieszkania w miejscu, które wyznaczyła jej L. K. Dalsze utrzymywanie zameldowania na pobyt stały małoletniej D. G. w przedmiotowym lokalu prowadziło do utrzymywania fikcji w ewidencji ludności i sprawiło, że nie był realizowany cel jakiemu służy instytucja zameldowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : Sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten narusza przepisy postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co spowodowało konieczność uwzględnienia skargi, mimo że nie wszystkie zawarte w niej argumenty są zasadne. Przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( t.j. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 z późn. zm.), stanowiący materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi, że : "Organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Zarówno w cytowanym przepisie, jak i w pozostałych przepisach ustawy, prawodawca nie zdefiniował pojęcia "opuszczenia miejsca pobytu stałego", ani nie wskazał wprost przesłanek umożliwiających jego zdefiniowanie. Sposób rozumienia tego pojęcia wypracowało orzecznictwo sądowo – administracyjne oraz doktryna prawnicza, które powszechnie przyjmują, że opuszczenie przez osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego (lub tymczasowego trwającego dłużej niż 3 miesiące) w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych następuje wówczas, gdy jest ono trwałe i dobrowolne, a przy tym wynika z własnej woli tej osoby. Przesłanki trwałego i dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu muszą wystąpić łącznie a ocena była ich wystąpienia powinna uwzględniać nie tylko deklaracje zainteresowanej osoby wyrażone w sposób wyraźny, ale także wynikające z oceny jej zachowania i okoliczności towarzyszących zmianie miejsca pobytu przez tę osobę (podobnie wyrok NSA z dnia 5.03.2013 r. sygn. II OSK 2089/11, Lex nr 1340184). Istota sporu w niniejszej sprawie polega przede wszystkim na ocenie przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia przez małoletnią miejsca pobytu stałego. Ocena legalności zaskarżonej decyzji musi zatem uwzględniać fakt, że osoba, której dotyczy wymeldowanie nie jest pełnoletnia, a zatem nie posiadająca pełnej zdolności do czynności prawnych. Zgodnie z art. 9 a ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, za osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych obowiązek meldunkowy wykonuje jej przedstawiciel ustawowy lub inna osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę w miejscu ich wspólnego pobytu. W kontekście powyższego przepisu co do zasady za zgodne z prawem należałoby uznać stanowisko organów obu instancji orzekających w sprawie, że dla ustalenia zamiaru opuszczenia lokalu przez D. G. niezbędne jest dokonanie oceny zachowania jej przedstawicieli ustawowych. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organy dokonując oceny zamiaru opuszczenia lokalu, w którym zameldowana była D. G. na stałe pominęły istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności stanowiące konsekwencję wyżej wskazanego art. 9 a oraz art. 26 § 1 K.c., który stanowi, że "miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie tej władzy". Zgodnie zaś z art. 92 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dziecko pozostaje do pełnoletności pod władzą rodzicielską. Przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych interpretowane w powiązaniu z art. 26 § 1 K.c. oraz art. 92 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wyłączają możliwość wymeldowania dziecka z miejsca, w którym zameldowani są jego rodzice lub przynajmniej jedno z nich, pod którego władzą rodzicielską dziecko pozostaje. W świetle powyższych przepisów stwierdzić trzeba, że zarówno z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji, a także z przedstawionych sądowi akt administracyjnych nie wynikają okoliczności mające istotne znaczenie dla materialnoprawnego rozstrzygnięcia. Po pierwsze, nie wiadomo jest czy obojgu rodzicom małoletniej D. G. przysługuje pełnia władzy rodzicielskiej, a zatem nie jest wiadomo czy miejsce pobytu małoletniej należy oceniać według miejsca pobytu matki, tak jak oczekuje tego autorka skargi sądząc po treści skargi, czy analizować również trzeba miejsce pobytu ojca małoletniej D. G. Po drugie, nie wiadomo jaka jest sytuacja meldunkowa każdego z rodziców. Organy nie ustaliły, kto bezpośrednio przed podjęciem zaskarżonej decyzji był zameldowany w lokalu pod wskazanym w niej adresem. W konsekwencji tego zaniechania nie wiadomo jest czy matka małoletniej, a także jej ojciec byli bezpośrednio przed wydaniem zaskarżonego aktu zameldowani w tym lokalu, a jeżeli nie byli, to kiedy nastąpiło ich wymeldowanie. Nie jest zatem możliwe wykluczenie sytuacji, w której doszłoby do wymeldowania małoletniego z miejsca pobytu stałego pomimo trwającego w tym miejscu zameldowania jego przedstawicieli ustawowych. Brak ustaleń w powyższym zakresie narusza art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. i powoduje, że co najmniej przedwczesne byłoby ustosunkowanie się Sądu do dokonanej w zaskarżonej decyzji oceny przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego przez matkę małoletniej D. G. Ocena ta będzie bowiem możliwa tylko wówczas, gdy w ustaleniach organu wyjaśnione zostaną wszystkie okoliczności faktyczne niezbędne do jej rozstrzygnięcia, co powinien mieć na uwadze organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W ocenie Sądu usunięcie tych braków nie wymaga uchylenia decyzji poprzedzający zaskarżoną decyzję, gdyż organ odwoławczy posiada możliwość ustalenia wyżej wskazanych okoliczności i wydania decyzji odpowiednio do wyniku tych ustaleń przy uwzględnieniu wyżej przedstawionych rozpatrywań Sądu. Z powyższych względów należało orzec jak w pkt I wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o niewykonalności zaskarżonej decyzji (pkt II wyroku) zapadło na podstawie art. 152 tej samej ustawy. O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a.