II SA/Sz 405/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr), Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej uchyla zaskarżoną decyzję. Pismem z dnia [...] M.P. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o rozważenie możliwości umorzenia jego zadłużenia wynikającego z faktu wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniego O.M.. M.P. podał, że nie ma środków aby pokryć swoje zadłużenie, bowiem jest rencistą, mieszka u matki, nie posiada żadnego majątku ani dodatkowego dochodu a komornik prowadzi wobec niego egzekucję kwoty ponad [...] zł. Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia[...], powołując się na art. 12 ust. 1 i 2, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), odmówił umorzenia należności w wysokości [...]zł z tytułu wypłaconych w okresie od dnia [...]r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną – O.M.. M.P. odwołał się od ww. decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazując, że kwota zadłużenia przekracza jego możliwości finansowe i miesięczne dochody. Odwołujący się podał, że jego obciążenia finansowe są coraz większe dlatego wniósł o umorzenie zaległości. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, decyzją z dnia[...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało jaki był dotychczasowy przebieg postępowania, argumentację organu pierwszej instancji, zaś w części stanowiącej własne rozważania w sprawie powołało treść art. 30 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz wyjaśniło, że decyzja wydawana w tym trybie ma charakter uznaniowy. Kolegium stwierdziło, iż wnioskodawca nie posiada rodziny na utrzymaniu a przedstawione w toku postępowania rachunki w istocie obciążają jego matkę, co oczywiście nie wyklucza partycypowania w ich uiszczeniu. Z drugiej strony wnioskodawca uzyskuje regularne dochody z renty, które wypłacane mu są w części ([...] zł), która zgodnie z wolą ustawodawcy nie podlega egzekucji. Kolegium zaznaczyło, że spośród kilku możliwości ulgi w spłacie zadłużenia (umorzenie, częściowe umorzenie, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty), strona zawnioskowała jedynie o jej umorzenie, a więc o ulgę najdalej idącą. Wobec faktu braku zawnioskowania o pozostałe ulgi w spłacie nie było podstaw do orzekania w tym zakresie. M.P. zaskarżył opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o zmianę treści kwestionowanej decyzji poprzez uwzględnienie jego wniosku o umorzenie należności. Zaskarżonej decyzji zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mających wpływ na jego treść, a w szczególności przyjęcie, że będąca przedmiotem sporu kwota leży w jego możliwościach finansowych, chociaż znacząco przekracza jego miesięczne dochody. Skarżący wskazał, że należność dla organu wypłacającego jest nieznaczna natomiast dla niego jest to kwota istotna. M.P. podał, że egzystuje dzięki pomocy matki, jego zadłużenie przekracza kwotę [...]zł, a alimenty zostały mu podniesione do kwoty [...] zł, w związku z czym zaległości będą rosły. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, pod kątem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Sąd ocenia kwestionowane rozstrzygnięcie organu pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. W sytuacji, gdy Sąd uzna, że organ wydając decyzję uchybił przepisom prawa w stopniu rażącym, albo mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, eliminuje taką decyzję z obrotu prawnego. Rolą sądu administracyjnego, zgodnie z przypisanymi mu kompetencjami, nie jest natomiast zastępowanie organów administracji i wydawanie merytorycznych rozstrzygnięć w sprawie. Z tego względu sąd nie jest uprawniony do ingerowania w treść zaskarżonej decyzji, do przyznawania świadczeń oraz do umarzania jakichkolwiek należności, przejmując w ten sposób ustawowe obowiązki organów administracji publicznej. Powyższe wyjaśnienie stało się konieczne z uwagi na zawarte w skardze żądanie zmiany zaskarżonej decyzji, które przedstawionych wyżej powodów nie mogło być uwzględnione. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według wskazanego wyżej kryterium oraz w granicach rozstrzygania sądu doprowadziła do uznania, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem rozpoznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze była sprawa dotycząca umorzenia należności do uiszczenia których zobowiązany został M.P. wobec wypłacanych, z funduszu alimentacyjnego, świadczeń alimentacyjnych na rzecz O.M.. Skarżący nie realizował bowiem obowiązku alimentacyjnego we własnym zakresie. Na dzień orzekania przez organ pierwszej instancji zobowiązanie skarżącego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz O.M. w okresie od [...] wynosiło [...]zł. Ta kwota zadłużenia skarżącego stałą się przedmiotem rozważań Prezydenta Miasta [...], który nie znalazł jednak przesłanek uzasadniających jej umorzenia. Przedmiotem oceny Sądu stała się jednak decyzja wydana przez organ odwoławczy, która to w sposób ostateczny, w administracyjnym toku instancji, kończyła postępowanie w sprawie. W orzecznictwie wielokrotnie wskazuje się na rolę organu odwoławczego, który winien ponownie rozpoznać sprawę i orzec mając na względzie przeprowadzoną analizę obowiązującego stanu prawnego oraz poczynione przez siebie ustalenia faktyczne, aktualne na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. To, czy organ odwoławczy prawidłowo z tej roli się wywiązał, wynikać winno z ostatecznie zajętego stanowiska, popartego należytym przedstawieniem przesłanek jakie organ wziął pod uwagę. Rola uzasadnienia decyzji nabiera szczególnej wagi w sprawach w których organ działa w ramach uznania administracyjnego. Jeżeli zatem organ stwierdza, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku strony i np. umorzenia zadłużenia, to ma obowiązek wyraźnie wskazać, jakie konkretne argumenty o tym przesądziły. Jak słusznie wskazał w jednym z wyroków Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, organ winien przekonać wnioskującą stronę, iż nie ma racji, twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności i jednocześnie wskazać, jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada (zob. wyrok z dnia 17 marca 2008 r., sygn. akt: V SA/Wa 2985/07). Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji w tej części, która stanowi o rozważaniach i ustaleniach Samorządowego Kolegium Odwoławczego wykazała, że zajęte stanowisko w sprawie organ przedstawił w sposób nader zdawkowy, nieodpowiadający wymogom określonym przez art. 107 § 3 K.p.a. Według ustaleń Kolegium M.P. nie posiada rodziny na swoim utrzymaniu. Jednocześnie organ jednak nie wskazuje, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny ustalony przez Sąd na kwotę [...] zł miesięcznie i czy obowiązek ten M.P. obecnie wypełnia. Ponadto, organ z jednej strony stwierdza, że przedstawione przez stronę w trakcie postępowania rachunki w istocie obciążają jego matkę a jednocześnie nie wyklucza, że skarżący może partycypować w ich opłacaniu. Wskazując na stały dochód M.P. wynikający z przyznanej renty, z której w istocie pozostaje mu wyłącznie minimalna kwota zwolnione z egzekucji, organ nie dokonuje jednocześnie ustaleń, jak przedstawia się rzeczywista sytuacja skarżącego i jego rodziny, w kontekście wykazywanego przez stronę zadłużenia w wysokości ponad [...] zł, a nawet z czego to zadłużenie wynika. Argumentując zajęte stanowisko w sprawie organ odwoławczy nie odwołał się do jakiejkolwiek konkretnej kwoty, czy to istniejącej należności, uzyskiwanych dochodów, czy też ponoszonych przez skarżącego stałych wydatków, np. związanych z zakupem lekarstw. Uzasadnienie kontrolowanej przez Sąd decyzji, która ma charakter uznaniowy, nie pozwala na stwierdzenie, że spełnia ono wymogi stawiane mu przez art. 107 § 3 K.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie uwzględnić przedstawione przez Sąd uwagi. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, nie przesądzając ostatecznego wyniku sprawy, wobec uznania, że wydając zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło przepis art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.