II SA/Sz 427/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art.17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania H.K. od decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...]– utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił H.K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką A.K. W uzasadnieniu organ ten podał, że opieka H.K. nad niepełnosprawną matką obejmuje niewielki zakres czynności, a mianowicie: robienie zakupów, dowożenie mamy do [...] do lekarzy specjalistów. Czynności te, zdaniem organu, nie uniemożliwiają wnioskodawcy podjęcia pracy zarobkowej. Matka mimo orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności w codziennym życiu jest osobą samodzielną i jest w stanie sporządzać posiłki, ubrać się. Wynika to z przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu rodzinnego. W odwołaniu od powyższej decyzji H.K. podniósł, że stan zdrowia jego matki pogorszył się, co ma wpływ na zwiększenie obowiązków domowych, jak również częstszych wizyt matki u lekarza rodzinnego i specjalistów. Odwołujący się wyjaśnił, że pomaga matce we wszystkich czynnościach domowych, natomiast obecnie sytuacja całkowicie pogorszyła się i jego matka jest uzależniona od niego. Dodał także, że obecnie ma [...] lat, pomimo tego, że szuka pracy, pracy nie ma. Ze względu na stan zdrowia matki nie może podjąć pracy w delegacji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy ww. decyzję. Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium zacytowało treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i wskazało, że określony w tym przepisie wymóg rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej obejmuje dwa niezależne od siebie stany faktyczne, tj. gdy osoba nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a także gdy rezygnuje z zatrudnienia w tym samym celu. Zdaniem organu odwoławczego, w pierwszym przypadku chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką. W drugim natomiast osoba ta pracuje, lecz z uwagi na opiekę zmuszona jest zrezygnować z aktywności zawodowej i zarobkowej i rozwiązuje stosunek pracy. W ocenie Kolegium, żadna z tych sytuacji nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Jak wynika z przedstawionego materiału dowodowego H.K. mieszka we wspólnym lokalu z matką, aktualnie nie pracuje, do [...] r. zarejestrowany był w PUP jako bezrobotny. Podczas wywiadu przedstawił zakres pomocy matce, który nie wskazuje na całodobową opiekę i wyjaśnił, że opiekę sprawuje od [...] r., bowiem wcześniej pomoc była zbędna. Obecnie mama w codziennej egzystencji jest osobą samodzielną. Okoliczność ta stanowiła dla organu I instancji podstawę do uznania, że nie ma przeszkód do podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia. Organ ten podkreślił, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji H.K. jednoznacznie stwierdził, że poszukuje pracy, ale osobom w jego wieku trudno znaleźć zatrudnienie. W ocenie Kolegium, skoro wyraża on gotowość do podjęcia pracy, trudno zatem uznać, że nie podejmowanie pracy spowodowane jest koniecznością sprawowania opieki nad matką. Obowiązek sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą pełnoletnią wynika bowiem z obowiązku alimentacyjnego, o którym stanowią przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ponadto świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę dochodu spowodowaną nie podejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Nie może natomiast stanowić źródła dochodu dla krewnego, w tym przypadku syna osoby niepełnosprawnej. W tej sytuacji Kolegium uznało, że H.K. może i powinien udzielać niepełnosprawnej matce niezbędnej pomocy w ramach powinności wynikających ze stosunku rodzinnego. Na powyższą decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył H.K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Dodatkowo wskazał, że choroba jego mamy w stopniu znacznym ma charakter progresywny i ulega ciągłemu pogorszeniu. W związku z tym wymaga stałej opieki. Dowodem na to są chociażby karty informacyjne leczenia szpitalnego. Zdaniem skarżącego spełnia on przesłanki wynikające z art. 17 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ jest osobą długotrwale bezrobotną i w chwili obecnej nie poszukuje pracy z uwagi na stan zdrowia matki. Podkreślił nadto, że SKO procesowało bez jego udziału w sprawie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ ten wyjaśnił, że stosownie do art. 10 w zw. z art. 140 K.p.a. organ odwoławczy zobowiązany jest umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dodatkowo dowodów i materiałów w przypadku, jeżeli przeprowadza się w sprawie postępowanie uzupełniające. W ocenie Kolegium, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający i pozwalał organowi odwoławczemu na wydanie właściwej decyzji bez przeprowadzania dodatkowego postępowania, a ponadto skarżący w odwołaniu nie wnosił o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu odwoławczym. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. W świetle natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym - jak wynika z treści art. 145 § 1 - Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jego wysokość oraz zasady wypłacania określa art. 17 ww. ustawy. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił w ust. 1, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności wymagane jest nie tylko by opiekun, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia, ale także by sprawowana przez niego opieka miała charakter stały lub długotrwały. W niniejszej sprawie właśnie stwierdzenie przez organy obu instancji, że skarżący nie sprawuje stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką było przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. Organy obu instancji swoje stanowisko oparły na ustaleniach pracownika socjalnego zawartych w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] r. Organ II instancji opierając się na zawartej w wywiadzie środowiskowym informacji o wymiarze sprawowania opieki przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, pominął zupełnie twierdzenia skarżącego zawarte w odwołaniu z dnia [...] r., a mianowicie że matka całkowicie jest zdana na niego. Skarżący powołał się bowiem na pogorszenie stanu zdrowia matki, skutkujące zwiększeniem jego obowiązków i czasu opieki nad matką, a więc w istocie na pojawienie się nowej okoliczności w sprawie. W konsekwencji, dowód ten ani nie został omówiony, ani też zweryfikowany, zgodnie z przepisem art. 107 § 3 K.p.a., poprzez podanie przyczyn, z powodu których temu dowodowi organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W świetle powyższego, a w szczególności wobec treści oświadczenia strony, zachodziła konieczność poczynienia ustaleń faktycznych określających – w miarę możliwości – jak najbardziej ściśle, ile faktycznie czasu skarżący poświęca matce. Rzeczą oczywistą jest, że ustalenia takie winny być oparte na dowodzie (dowodach) zawierającym informacje pochodzące z okresu po złożonej przez stronę w odwołaniu z dnia [...] r., informacji o nowej okoliczności w sprawie. Tymczasem organ odwoławczy zweryfikował powyższą okoliczność dowodem pochodzącym sprzed jej ujawnienia, a mianowicie wywiadem środowiskowym z dnia [...] r. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie brakuje dowodów, które są niezbędne do rzetelnego ustalenia rzeczywistego czasu, w którym skarżący opiekuje się matką. Dowody te - by mogły w sposób właściwy zweryfikować wiarygodność twierdzeń strony o pogorszeniu się stanu zdrowia matki, a co za tym idzie, pojawieniu się konieczności poświęcania jej większej ilości czasu – muszą odnosić się do tej nowej okoliczności oraz posiadać walor obiektywnego udokumentowania tej rozstrzygającej dla sprawy okoliczności faktycznej. Celowym byłoby zatem uzyskanie od skarżącego i jego matki informacji w drodze wyjaśnień lub zeznań, a następnie poddanie uzyskanych wiadomości weryfikacji w zakresie ich wiarygodności z wykorzystaniem informacji z innych źródeł, w tym np. z ośrodka zdrowia, w którym leczy się matka skarżącego, co do istnienia dowodów o pogorszeniu się jej stanu zdrowia, czy też wywiadu środowiskowego z wykorzystaniem nawet źródeł pozyskanych z zewnętrznego środowiska w stosunku do skarżącego i jego matki. Stosownie do wyników tak zebranych dowodów, organ mógłby poczynić prawidłowe ustalenia faktyczne. Takich ustaleń zabrakło w rozpatrywanej sprawie. Mając powyższe na względzie wskazać trzeba, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie pozwalał na przyjęcie stanowiska o braku podstaw do przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego. Uchylając się od poczynienia ustaleń w tym zakresie organ orzekający w sprawie naruszył regulację art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., a w tym także art. 10 § 1 w związku z art. 77 § 4 K.p.a., skoro uznał pewne fakty za znane z urzędu i niewymagające dowodu, a faktów tych nie zakomunikował stronie. Nie przesądzając o końcowym wyniku postępowania, wskazane powyżej naruszenia stanowią wytyczne dla organu, w jakim kierunku powinno zmierzać ponowne rozpoznanie sprawy. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), orzekł, jak sentencji wyroku.