II SA/Sz 430/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz kuratora adwokata A. M. kwotę [...] ([...] złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za dokonane czynności kuratora ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...]r. Nr [...] na podstawie art. 12 ust. 1 i 2, art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 3 i ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7) i art. 104 Kpa orzekł o obowiązku zwrotu przez H. S. należności wypłaconych w okresie od [...] r. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych S. M., S. G., S. P. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi do dnia całkowitej spłaty w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta przyznał na okres od [...] r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych dzieci H. S., tj. S. M. w wysokości po [...] zł miesięcznie, S. G. w wysokości po [...] zł miesięcznie, S. P. w wysokości po [...] zł miesięcznie. Po zakończeniu okresu świadczeniowego organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności otrzymanych przez osoby uprawnione z funduszu alimentacyjnego, o czym zawiadomiono kuratora H. S. w osobie adwokata A. M. w dniu [...] r. Pismem z dnia [...] r. poinformowano kuratora dłużnika o wysokości zadłużenia H. S. z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uprawnionym osobom, w okresie świadczeniowym [...] ze wskazaniem kwot i terminów wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ podał następnie, że łącznie wypłacono wymienionym w decyzji uprawnionym do świadczeń osobom kwotę [...] zł. Odsetki na dzień wydania decyzji wyniosły [...] zł. Stosownie do zapisu art. 27 ust. 9 cyt. ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W oparciu o powyższy zapis komornik sądowy do organu właściwego wierzyciela nie przekazał żadnej kwoty, w związku z czym, do spłaty pozostaje należność w orzeczonej kwocie wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty należności. Odwołanie od powyższej decyzji organu wniósł kurator H. S. adwokat A. M. W odwołaniu kurator wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i o umorzenie postępowania o obowiązku zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego M., G. i P. S. Kurator zarzucił organowi niedopełnienie, przed wydaniem decyzji, obowiązku poinformowania dłużnika o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co naraziło dłużnika na wzrost ciążącego na nim zobowiązania poprzez naliczanie odsetek za kolejne okresy. Ponadto o spóźnionym charakterze żądań wobec dłużnika przesądza również fakt podjęcia postępowania dotyczącego zwrotu dopiero w dniu [...] r. Niemożność ustalenia adresu dłużnika nie stała na przeszkodzie wcześniejszemu podjęciu czynności, albowiem należało odpowiednio wcześniej wystąpić z wnioskiem o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej, zaś uczyniono to dopiero po upływie prawie dwóch lat od przyznania świadczeń osobom uprawnionym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 27 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 Nr 1, poz. 7 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania H. S. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1 a) Stosownie do art. 27 ust. 2 tej ustawy - organ właściwego wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnień z funduszu alimentacyjnego. Stosownie do art. 27 ust. 9 pkt 1, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Z przytoczonych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). Jak wynika z akt sprawy, wypłata przyznanych decyzją z dnia [...] r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego została dokonana na rzecz osób uprawnionych w dniu [...] r. w kwocie [...] zł za miesiące [...] r. Odsetki od wypłaconej kwoty organ I instancji wyliczył na kwotę [...] zł. H. S. był zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz swoich dzieci, ich egzekucja - jak wynika z zaświadczenia komornika znajdującego się w aktach sprawy - była bezskuteczna. Okres na jaki przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych M. S., G. S. oraz P. S. zakończył się, a zatem decyzja nakładająca na odwołującego na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 cyt. ustawy, obowiązek zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jest zgodna z prawem. W tej sytuacji, H. S. jest zobowiązany do zwrotu wypłaconej osobom uprawnionym kwoty [...] zł z tytułu otrzymanych przez nich świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami. Organ II instancji wyjaśnił dalej, że ustawa o ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie uzależnia wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnień z funduszu alimentacyjnego od dopełnienia przez organ obowiązku wynikającego z art. 27 ust. 7 pkt 1 tej ustawy. Kurator H. S. adwokat A. M. zaskarżył decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 34 K.p.a. oraz art. 48 § 1 K.p.a. poprzez nie wystąpienie do sądu o wyznaczenie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu celem doręczenia jej pisma, co doprowadziło w konsekwencji do naruszenia art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez zaniechanie obowiązku przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu skargi kurator H. S. podniósł, że wymagana przez art. 27 ust 7 ww. ustawy chronologia nie została zachowana w niniejszej sprawie, ponieważ informacja o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego została przekazana kuratorowi dopiero łącznie z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania z dnia [...] r. w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] r., czyli prawie 2 i pół roku od wydania decyzji przyznającej świadczenia, a zarazem od zakończenia tychże świadczeń. Tymczasem kurator dla nieznanego z miejsca pobytu H. S. został ustanowiony dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego z [...]r., sygn.[...], czyli ponad 2 lata po rozpoczęciu wypłaty tychże świadczeń. Organ odwoławczy przyznał, że nie dopełnił wymaganego art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy obowiązku przekazania dłużnikowi wymaganej informacji, ale wskazał, iż nie ma to wpływu na wydanie decyzji, z czym wnoszący skargę się nie zgadza. Nie ulega wątpliwości, że niezwłoczne przekazanie informacji dłużnikowi alimentacyjnemu jest istotne ze względu na to, że odsetki obciążające dłużnika alimentacyjnego naliczane są już od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu. Podsumowując kurator, działający w imieniu skarżącego, podkreślił, że organ nie wystąpił o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej H. S. celem doręczenia pisma, co w konsekwencji doprowadziło do niedopełnienia wymaganego przez art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obowiązku przekazania H. S. informacji o przyznaniu osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wspomnianą informację doręczono kuratorowi dopiero po zakończeniu wypłaty tychże świadczeń, łącznie z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a zatem zbyt późno. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej wyłącznie pod względem zgodności z prawem. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według określonego w przepisach kryterium zgodności z prawem, Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną, albowiem brak jest podstaw do stwierdzenia, że decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa materialnego lub z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., Nr 270 ze zm. – dalej "P.p.s.a."), tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd, że zaskarżona decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi dającymi podstawę do uwzględnienia skargi, następuje uchylenie takiej decyzji lub stwierdzenie jej nieważności w razie wystąpienia wad kwalifikowanych. Przedmiotem kontroli Sądu w tej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą to zobowiązano H. S. do zwrotu kwoty [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...] zł z tytuł wypłaconych w okresie od [...] r. osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 27 ustawy z dnia 7 września o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 7, poz. 1 ze zm.). W myśl ust. 1 powołanego przepisu, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Zgodnie z art. 27 ust. 2 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (ust. 3). Z powyższych przepisów wynika, że świadczenie przyznane z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem zwrotnym, zaś obowiązek do zwrotu powstaje, albo po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. O tym obowiązku rozstrzyga organ administracji właściwy wierzyciela, w formie decyzji. Decyzja o zwrocie wypłaconego świadczenia stanowi więc konsekwencję decyzji przyznającej to świadczenie. Rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 27 ust. 2 ustawy, konkretyzuje obowiązek zwrotu należności wyłożonych z budżetu państwa na podstawie decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta podejmowana jest w sytuacji potwierdzonego przez komornika braku możliwości wyegzekwowania alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Ustawodawca jednoznacznie określił, że obowiązek zwrotu właściwemu organowi wierzyciela należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego spoczywa na dłużniku, gdyż za niego – w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie - wypłacane są środki finansowe osobie uprawnionej do alimentów. Rozstrzygnięcie co do tej kwestii potwierdza zatem powstanie po stronie dłużnika nowego obowiązku, który należy odróżnić od obowiązku alimentacyjnego wynikającego z orzeczenia sądu. Analiza treści przepisu art. 27 ustawy prowadzi do wniosku, że wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wymaga tylko i jedynie ustalenia, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia zostały wypłacone. Powyższe warunki muszą być spełnione kumulatywnie. Przy czym, dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, dopóki decyzja o przyznaniu świadczenia nie zostanie wzruszona, bądź wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2005 r. sygn. akt I OSK 793/11, lex nr 1149435). Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki warunkujące wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymywanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] r. organ przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci skarżącego P. S. w kwocie po [...] zł miesięcznie, G. S. w kwocie po [...] zł miesięcznie i M. S. w kwocie po [...] zł miesięcznie, na okres od dnia [...] W podanym okresie świadczeniowym należności zostały wypłacone uprawnionym osobom w łącznej kwocie [...] zł. Powyższa okoliczność wypłaty świadczeń na rzecz dzieci skarżącego w ustalonym okresie przesądza o prawidłowości rozstrzygnięcia zobowiązującego skarżącego do zwrotu całej kwoty wypłaconej z funduszu alimentacyjnego. Wyjaśnić należy, że decyzja wydana w oparciu o art. 27 ust. 2 ustawy ma charakter decyzji związanej. Oznacza to, że spełnienie łącznie dwóch wyżej wskazanych przesłanek, tj. wypłacenia ze środków funduszu alimentacyjnego świadczenia dla osoby uprawnionej oraz funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji przyznającej to świadczenie, obliguje organ do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu należności. Przy czym organ prowadząc postępowanie nie jest uprawniony do ustalenia żadnych innych okoliczności aniżeli te, które warunkują podjęcie orzeczenia o zwrocie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Bez znaczenia, dla niniejszej sprawy jest to, czy i kiedy skarżący dowiedział się o wydaniu decyzji w sprawie przyznania na jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego, albowiem ta okoliczność nie mieści się w przesłankach materialnoprawnych zastosowania art. 27 ust. 2 ustawy. W ocenie Sądu, słuszne jest stanowisko organu odwoławczego, że naruszenia art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez zaniechanie obowiązku przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pozostaje bez wpływu na legalność decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnień z funduszu alimentacyjnego. Nie jest natomiast trafny zarzut skargi w kwestii naruszenia przez organ odwoławczy przepisów procedury administracyjnej określonej w art. 34 oraz art. 48 K.p.a. poprzez nie wystąpienie do sądu o wyznaczenie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu celem doręczenia jej pisma, w sytuacji gdy w sprawie występował, wyznaczony postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] r., sygn. akt [...] , kurator reprezentujący skarżącego w tym postępowaniu. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte zgodnie z przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury administracyjnej w tej sprawie. Należy zaznaczyć, że podnoszone w skardze zarzuty, w istocie odnoszą się do prawidłowości powiadomienia skarżącego o przyznaniu jego dzieciom świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie zaś do meritum sprawy w przedmiocie obowiązku zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a więc pozostają poza kontrolą Sądu w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. O wynagrodzeniu kuratora orzeczono na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 sierpnia 1982 r. w sprawie stawek, warunków przyznawania i wypłaty ryczałtu przysługującego sędziom i pracownikom sądowym za dokonanie oględzin oraz stawek należności kuratorów (Dz. U. z 1982 r. Nr 27, poz. 197 ze zm.) w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).