II SA/Sz 432/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego postanawia : 1. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pismem z dnia [...] r. B. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. o utracie przez wymienionego statusu osoby bezrobotnej. Na rozprawie w dniu 8 stycznia 2015 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem S. P., żaden z nich nie uzyskuje obecnie dochodów, syn nie posiada majątku natomiast skarżący posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2, będące obecnie przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Dodał, że prowadzone są także inne postępowania egzekucyjne z tytułu niespłaconych kredytów zaciągniętych na remont oraz wyposażenie wspomnianego mieszkania. Skarżący wskazał ponadto, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Wezwaniem z dnia 14 stycznia 2015 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do przedłożenia : - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na mieszkanie z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych skarżącego oraz jego syna z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodu potwierdzającego, że syn studiuje (np. zaświadczenia z uczelni) albo zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy, że jest osobą bezrobotną, - dowodów potwierdzających posiadane zadłużenie i świadczących o toczących się postępowaniach egzekucyjnych. W wykonaniu powyższego wezwania skarżący oświadczył, że nie dysponuje dowodami potwierdzającymi wysokość wydatków na mieszkanie z ostatnich trzech miesięcy ponieważ "mieszkanie opłaca jego żona". Nie posiada żadnych rachunków bankowych, zaś rachunków bankowych syna nie udostępni ponieważ nie jest on stroną w przedmiotowym postępowaniu. Z tych samych powodów nie udostępni także innych danych syna jak zaświadczenie o nauce lub zaświadczenie z PUP-u. Zaznaczył, że domaganie się przez Sąd tego typu dokumentów od jego syna uważa za naruszenie jego prywatności a nawet naruszenie jego dóbr osobistych. Skarżący nadesłał kopię obwieszczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 18 sierpnia 2014 r. o drugiej licytacji udziału (½) B. P. w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego nr [...]. Pozostałych dokumentów wymienionych w wezwaniu wnioskodawca nie przedłożył. Postanowieniem z dnia 13 lutego 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że skoro wnioskodawca uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, wykonując zobowiązanie do przedłożenia dokumentów źródłowych jedynie w niewielkiej części to tym samym nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 i art. 254 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odpis powyższego rozstrzygnięcia doręczono B. P. dniu 9 marca 2015 r. (zwrotne potwierdzenia odbioru k. 39). W dniu 16 marca 2015 r. skarżący nadał w placówce operatora pocztowego sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego podnosząc, że oświadczenie majątkowe, które złożył wcześniej jest zupełnie wystarczające i nie wymaga żadnego komentarza. Twierdzenie referendarza, że informacje skarżącego są niewystarczające dla przyznania mu pomocy prawnej z urzędu jest w jego ocenie żenujące. W sprawie chodzi wyłącznie o jego status materialny nie zaś status członków jego rodziny. Zdaniem skarżącego, próby uzyskania informacji o sytuacji materialnej członków jego rodziny, "są w świetle prawa o ochronie danych osobowych wykroczeniem a właściwie przestępstwem". Przedmiotowa sprawa jest szczególnie skomplikowana a "pozwany jest urzędem państwowym" co już na starcie stawia go w lepszej pozycji, ponieważ posiada własnego prawnika lub adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd zatem na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy, orzekając o przyznaniu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez stronę lub odmowie jego przyznania. Przedmiotem skargi wniesionej do Sądu jest decyzja wydana w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej. Zgodnie z treścią art. 239 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz świadczeń rehabilitacyjnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wobec powyższego wnioskodawca jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych (wpisów, opłat kancelaryjnych), i nie ma obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Rozpoznania wymaga zaś żądanie wnioskodawcy ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 245 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 cytowanej ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek w tym przedmiocie, zaś Sąd poddaje ocenie wszystkie przedłożone dowody, w tym także oświadczenia strony. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uzasadniające przyznanie takiej pomocy. W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżący wprawdzie podkreśla swoją trudną sytuację materialną, ale jego oświadczenia nie są spójne. W złożonym w dniu 9 stycznia 2015 r. formularzu PPF wskazywał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają tylko dwie osoby – to jest skarżący oraz jego dorosły syn, przy czym żaden z nich nie uzyskuje dochodów, ale już w piśmie z dnia 10 lutego 2015 r. oświadczył, że nie posiada dowodów potwierdzających wydatki na mieszkanie z ostatnich trzech miesięcy ponieważ "mieszkanie opłaca jego żona". Skarżący we wspomnianym formularzu nie wskazał przy tym żony jako osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym jak też nie wspomniał by ktokolwiek z rodziny pomagał mu w utrzymaniu. Nie podał także z czego utrzymuje siebie i syna ani jakie są koszty utrzymania mieszkania. Nie przedstawił również dowodów na potwierdzenie posiadanego zadłużenia i toczącego się postępowania egzekucyjnego. Mając zatem na uwadze, że miarodajną podstawę do oceny zasadności wniosku o prawo pomocy stanowić mogą okoliczności odnoszące się do aktualnej sytuacji finansowej osoby wnioskującej o udzielenie tej pomocy, skarżący na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, został wezwany do przedstawienia dodatkowych dokumentów, w celu zweryfikowania w szczególności oświadczeń odnoszących się do całkowitego braku dochodów, przy jednoczesnym pominięciu informacji o źródłach utrzymania a także potwierdzających podaną przez skarżącego informację, o toczących się postępowaniach egzekucyjnych. Skarżący przedstawił jedynie obwieszczenie o licytacji jego udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego, natomiast zaniechał przedstawienia pozostałych dokumentów, w tym także tych dotyczących osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, uznając, że niniejsze postępowanie tych osób nie dotyczy. Tymczasem należy w pełni podzielić stanowisko zawarte w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2014 r. (sygn. akt I FZ 407/14), zgodnie z którym "dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa". W omawianej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że w sytuacji gdy osoba zamieszkuje z rodziną, nawet jeśli zaprzecza jakoby było to wspólne gospodarstwo domowe, to powinna wskazać szczegółowe dane o stanie majątkowym i dochodach osób, na których utrzymaniu się znajduje. Jak wskazał ten Sąd: "Wspólne mieszkanie oznacza wszak wspólne korzystanie z lokalu, mediów, zaspokajanie potrzeb życiowych. Dla oceny, że mamy do czynienia ze wspólnym gospodarstwem domowym, nie ma więc istotnego znaczenia, np. to że jest to sytuacja oparta na gościnności czy życzliwości rodziny. Informacje te nie pozostają zaś bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy". Odnosząc się do krytycznych uwag skarżącego odnośnie żądanych od niego w niniejszym postępowaniu dokumentów, należy podkreślić, że pozyskanie pełnych informacji dotyczących wysokości środków finansowych, które pozostają comiesięcznie do dyspozycji skarżącego, a także wysokości kosztów utrzymania skarżącego umożliwić zaś miało w niniejszej sprawie, rozpoznającemu wniosek o prawo pomocy ustalenie w sposób prawidłowy, czy wniosek ten opiera się na uzasadnionych podstawach. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego. Z tego względu przyjmuje się, że pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami (zob. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15). W konsekwencji uznaje się, że osoba występująca z wnioskiem o prawo pomocy zobowiązana jest nie tylko do przedstawienia we wniosku wszelkich okoliczności odnoszących się do swojej sytuacji materialnej, ale także do udokumentowania tychże okoliczności. Nieprzedstawienie przez skarżącego pełnych kompletnych informacji o jakich mowa w wezwaniu sądowym z 14 stycznia 2015 r. skutkuje zatem brakiem możliwości prawidłowego ustalenia, czy partycypowanie przez niego w kosztach postępowania poprzez samodzielne pokrycie kosztów działania pełnomocnika procesowego skutkować będzie uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym dla niego i jego rodziny. W niniejszym postępowaniu, z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, nieustalona została bowiem aktualna wysokość miesięcznych wpływów do budżetu domowego, niepotwierdzona okoliczność prowadzenia postępowań egzekucyjnych (poza jednym dotyczącym udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego), niewyjaśniona pozostała również kwestia wydatków ponoszonych przez skarżącego, jak również ewentualnego korzystania z pomocy rodziny. Mając zatem na względzie, że sytuacja majątkowa skarżącego jawi się jako niedostatecznie wyjaśniona, gdyż wątpliwości odnoszące się do przedstawionych przez wnioskodawcę informacji nie zostały przez stronę usunięte, należało stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 cytowanej ustawy, orzeczono jak w punkcie 2 postanowienia.