II SA/Sz 435/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda Sędziowie: Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Protokolant Tomasz Korpal po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego oddala skargę Burmistrz Ch. decyzją z dnia [...]. odmówił T. F. przyznania dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu podał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż wydatki gospodarstwa domowego wnioskodawcy w deklarowanym okresie wyniosły [...] zł, natomiast wykazany dochód brutto wyniósł [...] zł, co oznacza, że wydatki przekroczyły osiągnięty dochód. Organ zwrócił uwagę na fakt, iż do poniesionych wydatków nie zostały doliczone koszty utrzymania dwóch samochodów i telefonów komórkowych, gdyż wnioskodawca odmówił ich podania twierdząc, że zalicza je do kosztów utrzymania firmy. Wątpliwości wzbudziła również struktura wydatków ponoszonych na wyżywienie i zakup środków czystości. W ocenie organu, przy znanym poziomie cen na artykuły spożywcze, przemysłowe i usługi przy tak wykazanym dochodzie, niemożliwe staje się utrzymanie 6 – osobowej rodziny, w tym 4 dzieci w wieku szkolnym rozpoczynających we wrześniu naukę, co wiąże się ze znacznymi wydatkami. Organ podniósł, iż zainteresowany nie zwracał się o pomoc do Ośrodka Pomocy Społecznej, a nadto stwierdził, że występuje dysproporcja między wykazanymi dochodami a faktycznym stanem majątkowym wskazująca, na możliwość uiszczenia przez niego wydatków związanych z zajmowaniem lokalu mieszkalnego przy wykorzystaniu własnych środków i posiadanych zasobów majątkowych. W odwołaniu od powyższej decyzji T. F. podał, że zaskarżona decyzja jest błędna, a jego rodzina potrzebuje pomocy w postaci dodatku mieszkaniowego. Wskazał, że osoba przeprowadzająca wywiad środowiskowy wymusiła na nim podanie opłat ZUS w sytuacji, gdy są one wpisane w rozchody firmy. W trakcie postępowania odwoławczego zainteresowany nadesłał także kopię pisma Rejonowej Spółdzielni Mieszkaniowej w Ch. z dnia 28 września 2006r. informującego o wystąpieniu oszczędności w kwocie 1.060,78 zł zaliczonych na poczet czynszu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał na okoliczność, iż założeniem ustawodawcy było udzielenie dodatku mieszkaniowego osobom, które tego potrzebują ze względu na swój stan majątkowy, a otrzymują go, jedynie ci, których nie stać na pokrycie czynszu, kosztów eksploatacyjnych mieszkania i opłat za media. Podniósł również, iż przepis art. 7 ust. 3 i ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych przewiduje możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i odmowy przyznania dodatku w przypadku wystąpienia rażącej dysproporcji między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło także, że kwota 436,42 zł stanowiąca różnicę pomiędzy deklarowanymi wydatkami gospodarstwa domowego, a dochodem gospodarstwa w okresie od lipca do września wskazuje na fakt, że rodzina nie podała wszystkich swoich dochodów podając nieprawdziwe dane. Organ wyjaśnił również pojęcie "rażącej" dysproporcji pomiędzy wskazanymi wyżej wielkościami sugerując, iż w niniejszej sprawie taka rażąca dysproporcja występuje. Zarzucił ponadto brak jakiegokolwiek dowodu lub oświadczenia świadczącego o posiadanych przez rodzinę oszczędnościach bądź otrzymywanej pomocy finansowej lub w naturze. W ocenie organu przedłożony dokument ze spółdzielni mieszkaniowej nie ma istotnego znaczenia dla oceny sytuacji dochodowej gospodarstwa. Podkreślił też brak w zestawieniu wydatków środków przeznaczonych na zakup wyposażenia szkolnego. Odnosząc się zaś do zarzutu strony dotyczącego wymuszenia podania wysokości opłat ZUS stwierdził, iż w znajdującym się w aktach sprawy zaświadczeniu Urzędu Skarbowego w Ch. wskazano, że dochód osiągnięty przez T. F. za okres lipiec – wrzesień 2006r. nie został pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz podatek dochodowy. Natomiast zgodnie z treścią art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, "za dochód uważa się wszelkie przychody po odliczeniu kosztów ich uzyskania oraz po odliczeniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz ubezpieczenie chorobowe, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zostały już zaliczone do kosztów uzyskania przychodu". Tym samym zasadnym stało się ustalenie wysokości składek na ubezpieczenie społeczne poniesionych przez wnioskodawcę. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie T. F. wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji Burmistrza Ch. z powodu naruszenia prawa. W uzasadnieniu wskazał, że nieuzasadnione było przyjęcie przez organ odwoławczy, iż wydatki przewyższające dochody o 436,42 zł, co na jeden miesiąc daje kwotę 148,14 zł, można uznać za rażącą dysproporcję. Dodatkowo skarżący podniósł, że organ II instancji nie wziął pod uwagę zwrotu kwoty 1.060,78 zł ze Spółdzielni Mieszkaniowej oraz okoliczności, iż korzysta z pomocy najbliższej rodziny zaopatrującej go w ziemiopłody, nabiał, mięso itp., a nadto wspomagających go finansowo teściów, którzy m.in. pomogli wyposażyć dzieci w przedmioty związane z nauką i ubrania. Na skutek rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18.07.2007r. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzją Burmistrza Ch. z [...] nr [...] Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż organy I i II instancji jako podstawę odmowy przyznania T. F. dodatku mieszkaniowego przyjęły rażącą dysproporcję, o której mowa w art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy z 21.06.2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 71 poz. 734 ze zm.) występującą pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. W ocenie Sądu organy I i II instancji nie prawidłowo wywiodły rażącą dysproporcję z porównania deklarowanych dochodów gospodarstwa domowego wnioskodawcy w okresie od lipca do września 2006r. w kwocie 5.097,48 zł z deklarowanymi wydatkami gospodarstwa domowego zamiast tak jak stanowi przepis ze stanem majątkowym. Organy nie wykazały jaki jest stan majątkowy wnioskodawcy by można było ewentualnie o takiej dysproporcji mówić. Zastosowanie ust. 3 cytowanego przepisu musi być zdaniem Sądu poprzedzone dokładnymi ustaleniami i nie może opierać się na subiektywnych ocenach czy wrażeniach pracownika organu. Zdaniem Sądu o wykazaniu rażącej dysproporcji można mówić jedynie wówczas, gdyby wnioskodawca zataił posiadanie jakichś składników majątkowych, albo gdyby ich stan w sposób bardzo znaczący odbiegał od zadeklarowanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając decyzje organów I i II instancji zobowiązał organ do dokonania ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy uwzględniając otrzymywaną przez niego pomoc zarówno tą finansowaną jak i otrzymywaną w naturze od najbliższej rodziny. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji przesłuchał w charakterze świadków matkę wnioskodawcy J. F. i brata S. F. na okoliczność pomocy świadczonej na rzecz T. F. Uzyskał też informację od Gminnej Spółdzielni "S. Ch." w Ch. na temat poniesionych kosztów za najem lokalu w DT "S." w Ch. za miesiące lipiec 2006r., sierpień 2006r. i wrzesień 2006r. Nadto zwrócił się do Starostwa Powiatowego Wydziału Komunikacji i Transportu w Ch. o udzielenie informacji o ilości pojazdów zarejestrowanych na T. F. w miesiącach VII – VIII – IX.2006r. Z danych otrzymanych Wydziału Komunikacji wynika, że był on właścicielem trzech pojazdów : 1/ ŻUK FS-Lublin rok produkcji 1989, 2/ Ford Siena rok produkcji 1999, 3/ FSO Polonez rok produkcji 1987. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Miejsko – Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ch. działający z upoważnienia Burmistrza Ch. na podstawie art. 1 – 7 ustawy z 21.06.2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 2001r. Nr 71 poz. 734 z późn.zm) i § 1-5 rozporządzenia Rady Ministrów z 28.12.2001r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz.U. Nr 156 poz.1817 z 2001r. oraz art. 76, 104, 107 kpa odmówił przyznania dodatku mieszkaniowego. Organ I instancji ustalił na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że wnioskodawca składając oświadczenie o dochodach i wydatkach nie podał wszystkich składników majątku jak i istniejących obciążeń. W badanym okresie czasu wnioskodawca zataił przed organem fakt posiadania jeszcze jednego samochodu osobowego marki FSO Polonez, co wiąże się z dodatkowymi kosztami jego utrzymania, a nadto nie poinformował organu o tym, że w tym okresie łączyła go umowa najmu lokalu, za który płacił miesięczny czynsz w wysokości 324,52 zł. Zdaniem organu świadczy to o tym, że wnioskodawca nierzetelnie współpracował z organem w celu obiektywnego wyjaśnienia sprawy. W ocenie organu zostały spełnione przesłanki rażącej dysproporcji, gdyż zadeklarowane dochody w zestawieniu z faktycznie posiadanym majątkiem wnioskodawcy wskazują na możliwość uiszczenia wydatków związanych z zajmowanym mieszkaniem. Nadto wnioskodawca zataił składniki swojego majątku jak i wydatki. Organ I instancji uznał, iż zeznania świadków J. F. i S. F. nie wnoszą nic do sprawy, natomiast sam wnioskodawca odmówił zapoznania się z aktami sprawy i złożenia wyjaśnień w sprawie ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i rzekomej pomocy finansowej od najbliższej rodziny. Z zeznań świadka J. F. wynika, iż w badanym okresie nie pomagała synowi finansowo, nie pomagała mu również obecnie, jedynie wnukom dawała drobne kwoty pieniężne na zakup zeszytów i książek, ale kwot tych nie pamięta. S. F. potwierdził, że w tym okresie pomagał rodzinie poprzez dostarczenie ziemiopłodów i jajek, nie dawał jednak żadnych pieniędzy. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł T. F. zarzucając naruszenie prawa materialnego oraz nie uwzględnienie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18.07.2007r. Zdaniem odwołującego się podnoszona umowa najmu lokalu i czynsz za ten lokal są kosztami jego działalności gospodarczej, a wymieniony stary samochód osobowy marki FSO Polonez nie powiększa jego kosztów, ponieważ jest nieużywany – posiada i użytkuje samochód osobowy marki FORD oraz samochód dostawczy ŻUK, które służą mu do działalności gospodarczej. Składając sporny wniosek wykazał zgodnie z ustawą dochody z wymaganych miesięcy. Kryterium dochodowe obejmuje 3 miesięczny okres poprzedzający złożenie wniosku. Zdaniem T. F. ustawa o dodatkach mieszkaniowych nie warunkuje przyznania dodatku wyprzedażą posiadanego i nabytego wcześniej majątku, w tym też własnościowego mieszkania, bo wówczas bez mieszkania nie przysługuje dodatek mieszkaniowy. Przesłuchiwani świadkowie, którzy zdaniem MGOPS nie wnieśli nic do sprawy, potwierdzili jednak pomoc udzielenia jego rodzinie. Wiadomo, iż nie jest to znacząca i długotrwała pomoc, bo również ponoszą swoje koszty utrzymania. W świetle powyższego, w okresie ujętym do wniosku odwołujący nie był w stanie uiszczać w pełni wydatków utrzymania mieszkania bez sugerowanej wyprzedaży zasobów majątkowych niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej oraz sprzedaży mieszkania. Zdaniem T. F. ustalenia organu nie wypełniają reguły rażącej dysproporcji. W wyniku rozpoznanego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 7 ust. 3 i ust. 4 oraz art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z 21.06.2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 71 poz. 734 z późn.zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego ustalony przez organ I instancji stan majątkowy wypełnia dyspozycje art. 7 ust. 3 pkt 1 i ust. 4 w/w ustawy dotyczące odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Kolegium zauważa, że wymienione synonimy pojęcia "rażący" nie można interpretować tylko w oparciu o jedną wybraną wielkość, nie odnosząc tej wielkości do podstawy porównawczej. W niniejszej sprawie różnica między deklarowanymi wydatkami gospodarstwa domowego (5.533,90 zł) w podanym okresie czasu przewyższa deklarowane dochody (5.097,48 zł) o kwotę 436,42 zł. Kwota ta stanowi 8,6% dochodów gospodarstwa domowego. W/w różnicę niewątpliwie powiększają nieujawnione wydatki na zakup wyposażenia szkolnego. Podarowane przez J. F. – matkę skarżącego nieokreślone drobne kwoty na zakup zeszytów i książek, zdaniem Kolegium, nie zapewniły możliwości zakupu niezbędnego wyposażenia szkolnego dla czworga uczących się dzieci. Fakt odmowy przez skarżącego określenia wysokości otrzymanej od J. F. pomocy, potwierdza w/w stanowisko Kolegium i świadczy o nierzetelnej współpracy skarżącego z organem I instancji w celu obiektywnego wyjaśnienia sprawy. Przywołany na wstępie przepis art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych mówiący o rażącej dysproporcji jak i jego synonimy nie określają w wymierny sposób ile wynosi (np. zł) lub oznacza (np. %) pojęcie "rażący", pozostawiając organowi stosującymi ten przepis możliwość jego zastosowania do określonej sytuacji. W przedmiotowej sprawie należy odpowiedzieć na pytanie czy kwota wydatków przewyższająca o 8,6% dochody gospodarstwa to jest rażącą dysproporcją. W ocenie Kolegium, w świetle przedstawionej sytuacji majątkowej kwota ta spełnia to kryterium. Także w myśl uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 lipca 2007r., sygn.akt II SA/Sz 182/07, będącego podstawą ponownego rozpatrywania niniejszej sprawy, "o wykazaniu rażącej dysproporcji można mówić jedynie wówczas, gdyby wnioskodawca zataił posiadanie jakichś składników majątkowych ...". W przedmiotowej sprawie fakt taki miał miejsce, jako że wnioskodawca nie ujawnił, iż posiada samochód osobowy Polonez, przy czym nie ma znaczenia wyjaśnienie podniesione w odwołaniu, że nie powiększa on kosztów działalności gospodarczej. Samochód ten stanowi składnik majątku wnioskodawcy i jako taki podlegał ujawnieniu. Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu stwierdzenia, że świadkowie potwierdzili jednak pomoc udzieloną rodzinie, Kolegium zauważyło, iż nie była to pomoc finansowa udzielona rodzinie, a jedynie drobne podarunki ze strony babci dla wnuków i od brata wnioskodawcy pomoc w ziemiopłodach. Z uwagi na fakt, że darczyńcy nie określili a skarżący odmówił określenia wielkości tej pomocy, nie podając jej wielkości także w odwołaniu, zdarzenia te zdaniem organu II instancji nie mogą być argumentami świadczącymi na korzyść skarżącego. Konkludując, organ odwoławczy stwierdził, iż całość przedstawionych okoliczności sprawy pozwala przyjąć, że w rodzinie T. F. występuje rażąca dysproporcja między wykazanymi dochodami a faktycznym stanem majątkowym, wskazująca, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego, wykorzystując do tego posiadane środki i posiadany majątek. Decyzję tę zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie T. F., której zarzucił naruszenie prawa materialnego i wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., że pomiędzy dochodami a stanem majątkowym występuje rażąca dysproporcja i to, że skarżący mógł uiszczać wydatki mieszkaniowe. Zdaniem T. F. nie posiadał on środków wystarczających na pokrycie wydatków mieszkaniowych co spowodowało narastanie zaległości czynszowych, które uregulował niedawno zaciągniętym na ten cel kredytem bankowym. Nadto podtrzymał argumenty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. W świetle ustalonego stanu faktycznego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, zaś kontrola ta sprawowania jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga rozpatrywana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja dodatku mieszkaniowego ma stanowić w swoim założeniu pomoc dla osób, które tego potrzebują ze względu na swój stan majątkowy i nie są w stanie pokryć należności związanych z utrzymaniem mieszkania. Zgodnie z treścią art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 71, poz. 734 ze zm.), organ, o którym mowa w ust. 1, odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że : występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. W rozpoznawanej sprawie podstawą odmowy przyznania T. F. dodatku mieszkaniowego był właśnie wskazany przepis art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych dotyczący rażącej dysproporcji między wykazanymi dochodami a stanem majątkowym. Pojęcie "rażącej dysproporcji" było już przedmiotem analizy dokonywanej przez organy obu instancji jak i przez Sąd Administracyjny na kanwie poprzednio rozpoznawanej skargi w sprawie II SA/Sz 182/07. W niniejszej sprawie rażącą dysproporcję należało rozpatrywać w zestawieniu – porównaniu deklarowanych dochodów gospodarstwa domowego wnioskodawcy w okresie od lipca do września 2006r. z jego rzeczywistym stanem majątkowym, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ ustalił, że deklarowany przez wnioskodawcę stan majątkowy nie pokrywa się z rzeczywistym, gdyż skarżący nie wykazał, iż jest właścicielem jeszcze jednego samochodu osobowego (FSO Polonez) rok produkcji 1987) oraz nie wskazał wszystkich obciążeń finansowych tzn. – związanych z wynajmowaniem lokalu. W ocenie organu I instancji jak i organu odwoławczego zachodzi więc przypadek rażącej dysproporcji. Świadczy o tym fakt zatajenia przez wnioskodawcę posiadania jakichś składników majątkowych, których nie wykazał w deklaracji. Stanowisko takie podziela również Sąd którego zdaniem nie ujawnienie wszystkich składników majątku i zobowiązań finansowych, które podlegałyby ocenie przez organ, świadczy o rażącej dysproporcji pomiędzy dochodami a faktycznym stanem majątkowym. Organ bowiem musi mieć pełny obraz sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o dodatek mieszkaniowy by ocenić czy jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby. W tym stanie sprawy, brak podstaw do uwzględnienia skargi, dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a. należało orzec jak w wyroku.