II SA/Sz 437/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Mysiak po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie o ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Pismem z dnia [...] Stowarzyszenie A. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] umarzającą postępowanie odwoławcze od wydanej w dniu [...] decyzji organu I instancji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, dla zamierzenia polegającego na budowie linii kablowej SN z kablem sterowania energetycznego do wyprowadzania energii elektrycznej z Farmy Wiatrowej w miejscowości [...] , w ramach zadania [...] w granicach działki nr [...] położonej w obrębie [...]. Do skargi strona skarżąca załączyła dowód uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Mając na uwadze, że zarządzeniem Sądu z dnia [...] ustalono wpis sądowy od przedmiotowej skargi na kwotę [...] zł, zarządzeniem z tej samej daty zobowiązano Stowarzyszenie do uzupełnienia wpisu o kwotę [...] zł. W odpowiedzi na powyższe Stowarzyszenie złożyło zażalenie na zarządzenie o ustaleniu wysokości wpisu wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie Stowarzyszenie uiściło brakującą kwotę wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Stowarzyszenie jest dobrowolnym, trwałym i samorządnym zrzeszeniem o celach niezarobkowych. Jego działalność oparta jest na pracy społecznej członków. Wszystkie środki finansowe przeznaczane są na cele statutowe. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskodawca podał, że za ostatni rok obrotowy starta wyniosła [...] zł, natomiast stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o przysługującym prawie wniesienia sprzeciwu doręczono wnioskodawcy w dniu [...] (zwrotne potwierdzenie odbioru k. [...]). W dniu [...] (data nadania w urzędzie pocztowym k. [...]) Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od postanowienia z dnia [...] wnosząc o jego zmianę i zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że przy rozpatrywaniu wniosku należy uwzględnić specyfikę funkcjonowania organizacji pozarządowej, jaką jest stowarzyszenie. Stowarzyszenie bowiem realizuje działania statutowe, które wcześniej zostały zaplanowane i zatwierdzone w postaci podjętych uchwał. Przy czym otrzymane na organizację i realizację działań środki pochodzące z darowizn, Stowarzyszenie może wydawać wyłącznie na cele, które zamierza wesprzeć darczyńca. Dalej strona podkreśliła, że fundusze, które zostały zgromadzone na rachunku, a wskazane w PPF, zostały spożytkowane na organizację Dnia Dziecka dla dzieci z gminy. Z tych też względów stan konta bankowego na koniec miesiąca [...] wynosił tylko [...] zł. Ponadto zaznaczono, że Stowarzyszenie może co prawda pozyskiwać majątek ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej, nie mniej jednak nie oznacza to, że taki majątek posiada lub powinno posiadać. Ponadto wyjaśniono, że Stowarzyszenie funkcjonuje dopiero niespełna 2 lata, co przekłada się na środki i fundusze, jakimi może dysponować, zaś wpis uiszczono z ostrożności procesowej. W dniu 13 września 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o wezwaniu do uiszczenia wpisu. Akta zwrócono do tutejszego Sądu dnia 30 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W przedmiotowej sprawie na skutek wniesienia sprzeciwu utraciło moc orzeczenie referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2013 r., a zatem należało rozpoznać na nowo wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych . Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 cytowanego artykułu). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie pomocy finansowej Państwa tym podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych nie posiadają koniecznych środków finansowych do prowadzenia postępowania sądowego i nie mogą ich zgromadzić, pomimo podjętych starań. Przyznanie prawa pomocy stowarzyszeniu poprzez zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to wnioskodawca nie z własnej winy pozbawiony jest środków niezbędnych na sfinansowanie swojej działalności, a o takiej sytuacji nie można mówić w niniejszej sprawie. Jak wynika z akt sprawy, Stowarzyszenie uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy powołuje się na niewielką ilość zgromadzonych środków pieniężnych na koncie bankowym, jaką może przeznaczyć na realizację swoich celów statutowych, tj. dysponowanie na końcu miesiąca [...] kwotą [...] zł. Na potwierdzenie swojego stanowiska Stowarzyszenie nadesłało do Sądu kserokopię wyciągu z operacji bankowych za okres [...] jednakże z zasłoniętymi danymi dotyczącymi: salda końcowego, opisów operacji, a w jednym przypadku również i kwoty operacji (z dnia [...]). Poza tym wskazane na sporządzonej kserokopii dokumentu - w podsumowaniu obrotów na rachunku - sumy i ilości uznań i obciążeń nie znajdują potwierdzenia w poszczególnych operacjach np. z podsumowania obrotów na rachunku wynika, że operacji było 21 tymczasem poszczególnych operacji jest tylko 17. Powyższe okoliczności dowodzą, że kopia tego dokumentu, nie może stanowić wiarygodnego źródła co do kondycji finansowej Stowarzyszenia. Wobec tego brak jest podstaw do przyjęcia twierdzenia o braku środków finansowych na koncie bankowym, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie przyszłych wydatków sądowych. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że powołanie się na posiadanie niewielkich środków finansowych, a nawet ewentualnie na ujemne saldo tych środków, nie stanowi wystarczającej przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych w sytuacji, gdy wnioskodawca nie przedstawił przekonujących argumentów wskazujących, że wykorzystał przewidziane prawem możliwości pozyskania dochodów na pokrycie kosztów postępowania. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej starająca się o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OZ 636/13, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Co do zasady stowarzyszenia zobligowane są do samodzielnego zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, bowiem Konstytucja nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa finansowania ich działalności przez Państwo. Określając cele i formy działania organizacji założyciele, a następnie członkowie, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana ta działalność. Skoro w realiach niniejszej sprawy Stowarzyszenie A. w swoim statucie, który dostępny jest na stronie internetowej (www.sndb.pl), przyjęło za cel m.in. podejmowanie działań na rzecz ekologii, ochrony dziedzictwa przyrodniczego i zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego obywatelom, zatem powinno zdawać sobie sprawę, że takie działanie może powodować konieczność wystąpienia na drogę sadową, a w związku z tym powinno podjąć odpowiednie kroki w kierunku zgromadzenia odpowiednich środków finansowych i na ten cel. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. W statucie Stowarzyszenia wskazano w § 6, że może ono prowadzić działalność gospodarczą, zaś w § 24 przewidziano, że źródłami powstania majątku Stowarzyszenia są: składki członkowskie, środki finansowe uzyskane z Unii Europejskiej, dochody z nieruchomości i ruchomości stanowiącej własność Stowarzyszenia lub będących w jego użytkowaniu, dotacje, darowizny, zapisy, spadki i subwencje oraz inne przysporzenia majątkowe dokonane na rzecz Stowarzyszenia przez krajowe i zagraniczne osoby fizyczne i prawne, odsetki bankowe, wpłaty z działalności statutowej, dochody z ofiarności publicznej, dochody z działalności gospodarczej, inne wpływy i dochody. Z powyższego wynika, że Stowarzyszenie posiada zagwarantowaną prawną możliwość pozyskania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową, w tym z prowadzeniem postępowań sądowych. Wykorzystanie przewidzianych w statucie możliwości pozyskania środków finansowych uzależnione jest wyłącznie od inicjatywy Stowarzyszenia. Wprawdzie dopuszczalne jest nieskorzystanie ze wskazanych w statucie źródeł finansowania, nie mniej jednak brak podjęcia odpowiednich działań w kierunku uzyskania majątku dla zabezpieczenia finansowego prowadzonych spraw, nie może stanowić podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. A z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, skoro Stowarzyszenie nie wykazało, aby podjęło jakiekolwiek faktyczne starania o pozyskanie środków, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie wydatków sądowych. Bez znaczenia dla oceny wniosku jest fakt, że Stowarzyszenie funkcjonuje niespełna 2 lata, ponieważ nie stanowi to przyczyny obiektywnie uniemożliwiającej zdobycie środków na sfinansowanie udziału w sprawie. Również okoliczność, że zgromadzone środki na rachunku bankowym pochodzące z darowizn, nie mogą być przeznaczone na inne cele aniżeli wskazali darczyńcy, nie przesądza o braku możliwości zapewnienia środków, w sytuacji gdy darowizny nie są jedynym źródłem dochodu, albowiem środki na prowadzenie działalności statutowej mogą pochodzić również z działalności gospodarczej lub ze składek członkowskich. Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08 (wyrok dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), że jeżeli stowarzyszenie ma możliwość (określoną w statucie) prowadzenia działalności gospodarczej z przeznaczeniem zysków na działalność statutową, to w sytuacji nieskorzystania z tej możliwości, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Tymczasem w realiach przedmiotowej sprawy pomimo dopuszczonej przez statut możliwości prowadzenia działalności gospodarczej w celu osiągnięcia dodatkowego dochodu, z akt sprawy nie wynika, aby Stowarzyszenie takową działalność prowadziło. W aktach brak jest również potwierdzenia, aby strona podjęła jakiekolwiek inne działania zmierzające do polepszenia swojej sytuacji finansowej poprzez chociażby zwiększenie liczby członków czy zwiększenie wysokości składek członkowskich. Przy czym zauważyć należy, że ani we wniosku ani w sprzeciwie skarżący nie wskazał jakichkolwiek przeszkód, które uniemożliwiałyby prowadzenie działalności gospodarczej lub ustalenie składek członkowskich bądź liczby członków na takim poziomie, który gwarantowałby ponoszenie kosztów w zainicjowanej sprawie przez sądem administracyjnym. Istotna przy tym jest okoliczność, że Stowarzyszenie opłaciło skargę, co potwierdza istnienie możliwości podjęcia odpowiednich działań w kierunku samodzielnego finansowania przez stronę postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skoro Stowarzyszenie nie korzysta z możliwości zdobycia odpowiednich środków finansowych, to nie może skutecznie domagać się ich pokrycia przez Skarb Państwa. Okoliczność niewykazania przez Stowarzyszenie braku posiadania środków finansowych, z których mogłoby pokryć koszty postępowania jak również braku możności zabezpieczenia tych środków, uzasadnia twierdzenie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, nie zasługuje na uwzględnienie. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.