II SA/Sz 448/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj,, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Ciesielska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia, rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ś. z dnia [...] Nr [...]. Wnioskiem z dnia 25 lipca 2014 r. K.K. zwrócił się do Prezydenta Miasta S. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazał, iż w związku z decyzją z dnia 3 lipca 2014 r. orzekającą o zwrocie należności z tytułu alimentów wypłaconych na rzecz M.K. wnosi o: umorzenie należności wynikającej z ww. decyzji łącznie z odsetkami, rozłożenie na raty tej należności ewentualnie o odroczenie terminu jej spłaty. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta S., działając na podstawie art. 12 ust. 2, art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze. zm.), po rozpatrzeniu wniosku K.K. odmówił umorzenia należności, rozłożenia na raty, odroczenia terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł oraz ustawowych odsetek od tych należności, wyliczonych na dzień wystawienia decyzji w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ podał, że K.K. jest dłużnikiem alimentacyjnym od 2006 r. Od 2010 r. do kwietnia 2014 r. miejsce pobytu wnioskodawcy nie było znane. Dłużnik zobowiązany jest do zwrotu należności do MOPR w łącznej wysokości [...] zł (fundusz alimentacyjny należność główna [...] zł, ustawowe odsetki [...] zł, zaliczka alimentacyjna [...] zł). Dotychczas na poczet spłaty zobowiązań K.K. spłacił [...] zł (w 2010 r.), z czego kwota [...] zł została uznana na spłatę należności głównej z funduszu alimentacyjnego, a [...] zł na spłatę ustawowych odsetek. Wnioskodawca nie stawił się na wezwanie organu celem przesłuchania co do ustalenia jego aktualnej sytuacji rodzinnej i dochodowej. Z zaświadczenia wystawionego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. wynika, że obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne wobec K.K. w celu wyegzekwowania zaległych świadczeń alimentacyjnych. W ostatnich trzech latach komornik wyegzekwował od dłużnika dwie wpłaty w 2011 r. po [...] zł, które zostały przekazane wierzycielce tytułem bieżących alimentów. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jest on rozwiedziony, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ma problemy zdrowotne i ponosi koszty leczenia w wysokości [...] zł miesięcznie. Od kwietnia 2014 r. prowadzi działalność gospodarczą. Firma ponosi straty. Nie posiada żadnych oszczędności, a wszelkie koszty utrzymania ujmuje w rozliczeniu działalności gospodarczej. Nie korzysta z pomocy społecznej. K.K. wskazał, że z powodu trudnej sytuacji finansowej nie jest w stanie spłacić zaległości wobec MOPR oraz oświadczył, że płaci regularnie bieżące alimenty. W ocenie organu, wnioskodawca nie zgłosił, że jego sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ani że stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które nie ma wpływu. Tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności dłużnika alimentacyjnego przez organ właściwy wierzyciela. Organ wskazał, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Również umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Organ zauważył, że z bilansu księgowego za lipiec 2014 r. nie wynika dlaczego działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę przynosi straty i dlaczego nadal jest prowadzona. Wnioskodawca, mimo tego że wskazał, iż ma trudną sytuację finansową, nie podał z jakiego dochodu pokrywa koszty leczenia i w jaki sposób wywiązuje się z bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Nie dołączył też żadnych zaświadczeń lekarskich ani rachunków za leki, badania czy porady lekarskie. Komornik sądowy prowadzi egzekucję tylko zaległych świadczeń alimentacyjnych, zatem nie wiadomo czy i jak, regulowane są przez wnioskodawcę bieżące alimenty. K.K. oświadczył, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala na spłatę należności i że ma liczne długi wobec Urzędu Skarbowego, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i indywidualnych wierzycieli. Nie wskazał jednak obiektywnej przyczyny, która ten fakt spowodowała. Ponadto, rozpatrywana prośba jest pełna sprzeczności. Z jednej strony wnioskodawca twierdzi, że z powodu trudnej sytuacji nie jest w stanie spłacić swoich zobowiązań wobec Skarbu Państwa, z drugiej oświadcza, że jest w stanie spłacić należność w ratach po [...] zł miesięcznie. Organ uznał, iż sytuacja K.K. nie jest wyjątkowa również w porównaniu do sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. W przypadku zaistnienia obiektywnych okoliczności uniemożliwiających wywiązywanie się ze zobowiązań, istniałyby przesłanki do zastosowania ustawowej ulgi w formie umorzenia należności. Natomiast w sytuacji udowodnienia przez wnioskodawcę, że posiada środki finansowe na spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ratach i z postępowania w przeszłości wynikałoby, że jest w stanie zagwarantować regularne wywiązywanie się ze swoich zobowiązań ratalnych, organ mógłby zastosować ułatwienie płatnicze w formie rozłożenia spłaty należności na raty. Analogicznie gdyby z akt sprawy wynikało, że wnioskodawca obecnie nie posiada środków na spłatę należności, jednak po upływie określonego terminu wywiąże się ze swoich zaległych zobowiązań alimentacyjnych, organ mógłby uwzględnić prośbę i wydać pozytywną decyzję w zakresie odroczenia terminu płatności należności. W odwołaniu od powyższej decyzji K.K. wniósł o jej uchylenie, stanowczo zaprzeczając twierdzeniom organu w zakresie oceny jego sytuacji materialnej. Podał, że zarówno we wniosku jak i w ustnych wyjaśnieniach z dnia 30 września 2014 r. wyraźnie wskazał, że jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Ma liczne problemy zdrowotne i koszty jego leczenia wynoszą około [...] zł miesięcznie. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego utrzymanie, szczególnie w miesiącach zimowych, jest bardzo kosztowne. Do tego samodzielnie ponosi koszty swojego wyżywienia, odzieży, środków czystości itd. Wszelkie kwoty jakie uda mu się zarobić musi przeznaczyć w pierwszej kolejności na życie, aby móc dalej pracować. Celem poprawienia swojej sytuacji finansowej oraz świadomy ciążących na nim licznych zobowiązań, w tym także alimentacyjnych, założył działalność gospodarczą z nadzieją, że uda mu się zmniejszyć koszty codziennego życia i stanąć na nogi. Po zaledwie kilku miesiącach jej prowadzenia stwierdził, że na razie przynosi ona straty, jednak z doświadczenia życiowego można wywnioskować, że każda działalność gospodarcza zaczyna przynosić zyski dopiero po dłuższym czasie. Powyższe winno rozwiać wątpliwości organu co do sensu dalszego prowadzenia przez wnioskodawcę tej działalności. Wyjaśnił, iż w piśmie z dnia 25 lipca 2014 r. zawarł trzy alternatywne wnioski celem umożliwienia organowi dokonania obiektywnej oceny jego sytuacji i dobrania najstosowniejszego rozwiązania i nie leżało w jego intencji złożenie wniosku sprzecznego. Wskazał, że jego sytuacja finansowa jest bardzo zła, jednak jest odpowiedzialnym człowiekiem i chce wywiązywać się ze swoich zobowiązań, w szczególności ze zobowiązań wobec członków rodziny. Dlatego też stara się na bieżąco płacić alimenty i zaproponował ratalną spłatę zaległości. W przeszłości udawało mu się wpłacać sporadycznie tylko niewielkie kwoty ale wierzy, że to się zmieni i dokłada ku temu wszelkich starań. Jednocześnie zaproponował przesunięcie spłaty zaległości w czasie, bowiem jego działalność gospodarcza powinna niedługo zacząć przynosić zyski. Na chwilę obecną nie jest w stanie spłacić tak dużej należności łącznie z ogromnymi odsetkami, stąd alternatywny wniosek o umorzenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze. zm.), art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze. zm.), po rozpatrzeniu odwołania K.K., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję . Organ odwoławczy na wstępie rozstrzygnięcia zacytował treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazał, że decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy a jedynymi kryteriami, które organ bierze pod uwagę rozpatrując złożony wniosek, są sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Po przytoczeniu wyroków sądów administracyjnych w zakresie prawidłowości wydawania decyzji uznaniowych, organ stwierdził, że okoliczność, iż prowadzona przez K.K. działalność gospodarcza nie przynosi zysków, sama w sobie nie jest sytuacją nadzwyczajną, uzasadniającą umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego. Brak środków finansowych na pokrycie należności z powodu braku dochodu, mógłby skutkować zastosowaniem art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wtedy, gdyby zobowiązany z uwagi na okoliczności od niego niezależne, np. chorobę uniemożliwiającą pracę, konieczność osobistej opieki nad inną osobą, nie był w stanie podjąć zatrudnienia. Wyborem skarżącego jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych przez pozyskiwanie dochodu z prowadzonej działalności, która jedynie sporadycznie przynosi jakiś dochód, skoro sam wnioskodawca podaje, że stara się na bieżąco płacić alimenty i udaje mu się wpłacać niewielkie kwoty. W ocenie Kolegium, w postępowaniu przed organem pierwszej instancji nie zostały wykazane okoliczności przemawiające za umorzeniem należności, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy. Skarżący, ze względu na wiek (ukończone 45 lat) i stan zdrowia, ma możliwość uzyskiwania dochodu swoją pracą, zaś dochód ten w części mógłby być przeznaczany na pokrywanie jego zobowiązań jako dłużnika alimentacyjnego. Wnioskodawca jedynie we wniosku o umorzenie, i to w sposób bardzo ogólnikowy, wskazał, że jego sytuacja zdrowotna jest "bardzo trudna", ale w toku dalszego postępowania nie dołączył żadnych dowodów potwierdzających leczenie oraz wydatki ponoszone na to leczenie. Organy prowadzące postępowanie zobowiązane są wprawdzie do wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla końcowego rozstrzygnięcia, nie może to jednak oznaczać całkowitego przerzucenia na te organy ciężaru udowodnienia wskazywanych przez stronę okoliczności, tym bardziej że w realiach kontrolowanego postępowania oznaczałoby to poszukiwanie przez organy dokumentacji medycznej skarżącego, do której tylko on posiada dostęp. Dlatego Kolegium uznało, że sytuacja dochodowa i rodzinna K.K. nie uzasadniała umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ani też rozłożenia ich na raty czy odroczenia terminu ich płatności. Powyższą decyzję Kolegium K.K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie. Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 8, art. 11, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego wskazując, że organ II instancji nie uzasadnił w żaden sposób i nie wyjaśnił, dlaczego odmówił rozłożenia na raty albo odroczenia spłaty należności. W uzasadnieniu decyzji skupił się jedynie na uzasadnieniu odmowy umorzenia tej należności i tylko na końcu uzasadnienia wskazał ogólnikowo, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie uzasadniała rozłożenia na raty czy odroczenia terminu spłaty należności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniosło jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem doprowadziła Sąd do uznania, że skarga zawiera uzasadnione podstawy. W pierwszej kolejności należy podkreślić, ze wniosek skarżącego z dnia 25 lipca 2014 r. inicjujący postępowania administracyjne zawierał 3 alternatywne żądania: umorzenia należności wraz z odsetkami, rozłożenia należności na raty ewentualnie odroczenia terminu spłaty należności. Podstawą prawną działania organów był art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Sposób sformułowania ww. przepisu, a w szczególności użycie w nim słowa "może" wskazuje na uznaniowy charakter wskazanej normy prawnej. Uzasadnienie takiej decyzji musi być zatem przekonujące, aby obronić się przed zarzutem przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów i brakiem obiektywności orzeczniczej. Rozpoznają sprawę trafnie organy zwróciły uwagę na sprzeczność argumentacji skarżącego, który domagając się umorzenia należności z uwagi na sytuację finansową jednocześnie deklaruje gotowość jej spłaty w ratach. W takiej sytuacji odmowa umorzenia należności skarżącemu była uzasadniona. Tym niemniej Sąd stwierdził, ze takowych, odpowiednich i przekonujących rozważań organy obu instancji nie przedstawiły odnośnie możliwości odroczenia, a w szczególności rozłożenia należności na raty. Z akt sprawy i z uzasadnienia kwestionowanych rozstrzygnięć wynika, że od roku 2010 do dnia orzekania udało się wyegzekwować od skarżącego zaledwie kwotę [...] zł (w roku 2010). Oznacza to, że działania egzekucyjne były praktycznie nieskuteczne. W oświadczeniu złożonym 30 września 2014 r. skarżący zadeklarował spłatę należności w ratach po [...] zł miesięcznie. Pomimo tego organy, nie akceptując tejże oferty, nie wskazały, dlaczego nie jest zasadne rozłożenie należności na raty w takiej wysokości lub ewentualnie wyższej. Wątpliwości organu co do aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej, które, zdaniem Sądu, można mieć na podstawie dość ogólnych informacji podanych przez skarżącego w toku postępowania, powinny być wyjaśnione przez organ prowadzący postępowanie. Jednym ze sposób uzyskania takich danych mogło być zobowiązanie skarżącego do przedłożenia określonych dokumentów, nie zaś tylko tych wybiórczo przezeń dostarczonych. Dopiero po takiej próbie należytego ustalenia stanu faktycznego organy powinny ocenić, czy wniosek skarżącego o rozłożenie należności na raty lub odroczenie terminu spłaty zasługuje na uwzględnienie i dać temu wyraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Wobec braku takowych ustaleń i rozważań odnoszących się do wniosków skarżącego w zakresie rozłożenia należności na raty lub odroczenia terminu spłaty należności, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzję organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylając decyzję organu I instancji Sąd miał na uwadze zakres konieczny do wyjaśnienia sprawy i zapewnienie skarżącemu dwuinstancyjności postępowania w przedmiocie nierozpoznanych należycie wszystkich wniosków podania z dnia 25 lipca 2014 r. Rozstrzygnięcie Sąd wydał na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).