II SA/Sz 448/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z Jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia, rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej postanawia: odmówić ustanowienia radcy prawnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą K. K. umorzenia, rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w wysokości [...] zł oraz ustawowych odsetek od tych należności w wysokości [...] zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na wyżej wymienioną decyzję K.K. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz o ustanowienie radcy prawnego z urzędu w osobie radcy prawnego M.W. Uzasadniając wniosek skarżący oświadczył, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, ponieważ ma liczne długi wobec ZUS i wobec wielu wierzycieli indywidualnych, których nie jest w stanie zaspokoić. K.K. podał, że nie ma stałego źródła dochodów mimo tego, że prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi mu dochód w kwocie [...] zł miesięcznie. Stałe ponoszone przez niego miesięczne wydatki wynoszą: żywność [...], leki [...] zł, media [...]zł, wynajem lokalu [...]zł, środki czystości, chemia [...]zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe którego utrzymanie, szczególnie w miesiącach zimowych, jest bardzo kosztowne, a wszelkie uzyskane przez niego dochody przeznacza na leki, żywność, media, odzież i środki czystości. K.K. oświadczył ponadto, że ma liczne problemy zdrowotne, nie posiada żadnych oszczędności, nieruchomości, a jego jedynym majątkiem jest samochód dostawczy o wartości [...] zł. Natomiast prowadzona przez niego działalność gospodarcza na razie przynosi straty. Zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2015 r., doręczonym w dniu 8 maja 2015 r., Sąd zobowiązał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie, w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy; - wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, za ostatnie trzy miesiące, - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na leczenie i utrzymanie mieszkania za ostatnie trzy miesiące, - dowodu potwierdzającego uzyskane dochody/poniesione straty za ostatnie trzy miesiące, - dowodu potwierdzającego zadłużenie wobec ZUS, - oświadczenia dotyczącego rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej, - oświadczenia do kogo należy mieszkanie. K.K. w zakreślonym przez Sąd terminie, ani dotychczas nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W myśl art. 246 ww. ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast w zakresie całkowitym – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Wobec ustawowego zwolnienia skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, brak jest możliwości przyznania prawa pomocy w tym zakresie na mocy orzeczenia sądu. Zgodnie natomiast z art. 262 ustawy przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznając zatem wniosek w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata należało rozważyć, czy skarżący uprawdopodobnił w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia i wydatków radcy prawnego z własnych środków finansowych. Podkreślić przy tym należy, że prawo pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jedynym zatem kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (vide: postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. akt II OZ 26/10 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Dokonana w tym kontekście analiza wniosku K. K. nie potwierdza jego zasadności, bowiem informacje podane przez skarżącego w urzędowym formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny Jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, a skarżący nie przedłożył dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Samo złożenie oświadczenia, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zadłużony i nie uzyskuje stałych dochodów, jest niewystarczające do uznania, iż wykazał on, że nie jest w stanie ustanowić pełnomocnika z własnych środków finansowych. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący mieszkał, natomiast z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że obecnie skarżący mieszka w domu. Skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył dokumentów źródłowych pozwalających na zweryfikowanie informacji zawartych we wniosku. Nie było możliwe ustalenie do kogo należy mieszkanie, w którym skarżący poprzednio mieszkał, ani do kogo należy dom w którym zamieszkuje obecnie. Z wniosku wynika natomiast, że comiesięczne wydatki wnioskodawcy na żywność, media, leki i wynajem lokalu w całości pochłaniają uzyskiwane przez niego dochody. Mimo to w postępowaniu administracyjnym deklarował, że regularnie płaci bieżące alimenty, a powstałe zadłużenie jest gotów spłacać w kwocie po [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji, Sąd rozpoznając wniosek nie jest w stanie dokonać oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego wobec braku wyjaśnienia powyższych kwestii, jak również braku udokumentowania kosztów związanych z utrzymaniem. Analiza dokumentów wskazanych w wezwaniu umożliwiałaby bowiem ustalenie, np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia, czy skarżący miał możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty pełnomocnika. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący ponosi. Mogłaby również potwierdzić, że skarżący faktycznie posiada zaległości i ewentualnie, czy rzeczywiście sytuacja finansowa skarżącego jest trudna i uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Nieprzedłożenie ww. dokumentów rodzi natomiast wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń, a tym samym uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec, jak w postanowieniu.