II SA/Sz 461/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF K. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca podał, że razem z żoną pozostają w trudnej sytuacji materialnej z powodu kosztów ponoszonych na kolejne próby [...] . Na ten cel przeznaczone zostały wszystkie oszczędności, ponadto małżeństwo zaciągnęło długi u znajomych i rodziny. Żona prowadzi działalność gospodarczą, jednak od kilku miesięcy nie przynosi ona dochodów. Wnioskodawca utrzymuje się z prac dorywczych, z których osiąga dochód ok.[...] zł miesięcznie, razem z żoną mieszka w lokalu ojca. W opłatach i utrzymaniu domu pomagają stronie rodzice. Dalej wnioskodawca podał, że żona posiada samochód marki [...] , rok produkcji [...] r. o wartości ok. [...] tys. zł. Miesięczne wydatki, to opłata za mieszkanie i prąd – [...] zł, faktury – ok. [...] zł. Mając na uwadze, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy zobowiązał go do przedłożenia w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy: - dowodu potwierdzającego fakt własności lokalu położonego przy ul. [...] do ojca skarżącego, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania z okresu ostatnich trzech miesięcy (np. rachunki za prąd, gaz itp.) oraz wskazania w jakiej części partycypują w nich rodzice, - wyciągów lub wykazów z zestawieniem operacji z posiadanego/ych przez skarżącego i jego żonę konta/kont bankowego/ych z okresu ostatnich 3 miesięcy, - kserokopii umowy najmu lokalu położonego przy ul. [...]w którym A. S. prowadzi działalność gospodarcza, - zaświadczenia z PUP w przedmiocie posiadania przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej. W wykonaniu powyższego wnioskodawca oświadczył, iż nie jest zarejestrowany w PUP, ponadto, podał, że nie może dostarczyć dokumentów należących do żony, ponieważ aktualnie (od 10 dni) pozostają w separacji i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, a ponadto żona wyjechała do siostry mieszkającej w Niemczech i nie ma z nią żadnego kontaktu. Odnośnie kosztów dotyczących utrzymania mieszkania oświadczył, że rodzice ponoszą ponad 50% ich wysokości. Dodatkowo skarżący przedłożył historię rachunku bankowego za okres od [...] r. ze stanem konta [...] zł, zestawienie kosztów za mieszkanie uiszczanych na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej na kwotę [...] zł, faktury za prąd na kwoty [...] zł i [...] zł każda za okres dwóch miesięcy, akt notarialny o częściowym podziału majątku po zniesieniu współwłasności i ustanowieniu własności lokalu położonego w K. przy ul. [...] na rzecz J. S. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, zważył: Należy przede wszystkim wyjaśnić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją procesową, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy zawarte w rozdziale 3, działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 252 wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy przyznawane jest osobom charakteryzującym się ubóstwem (np. całkowicie pozbawionym środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy stwierdzić należy, że w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań, wskazać należy, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania – udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywujący, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu (referendarza sądowego) dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów daje przepis art. 255 P.p.s.a. Oceniając wniosek skarżącego w oparciu o przesłanki prawa pomocy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że spełnia warunki do pozytywnego załatwienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, z uwagi na wybiórcze przedstawienie swojej sytuacji materialnej i rodzinnej. Dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z Budżetu Państwa. Dlatego też obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się zawsze do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów ubiega się osoba pozostająca w związku małżeńskim. Tymczasem skarżący zobowiązany do nadesłania dokumentów potwierdzających sytuację finansową żony oświadczył, że od 10 dni pozostaje z nią w separacji. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788) dalej k.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o. zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04). Dlatego nieuprawnione jest zasłanianie się istnieniem między małżonkami nieformalnej separacji, jako przyczyny nieprzedstawienia sytuacji materialnej żony, szczególnie, że nie pociąga ona za sobą żadnych skutków prawnych. Zatem niewyjaśniona pozostała kwestia ewentualnych dochodów żony. Nieustalona jest również sytuacja związana z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skoro z akt administracyjnych wynika, ze małżonkowie prowadzili ją wspólnie, to umowę potwierdzającą wynajem lokalu mógł również przedłożyć wnioskodawca, jednakże nie uczynił tego, zasłaniając się separacją z żoną. Reasumując przedmiotowe rozważania stwierdzić należy, że tylko wyjaśnienie w sposób niebudzący wszystkich przedstawionych powyżej wątpliwości, dotyczących stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz nadesłanie brakujących dokumentów, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postępowanie wnioskodawcy polegające na wybiórczym przedstawieniu sytuacji materialnej skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.