II SA/Sz 461/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Mysiak po rozpoznaniu w dniu 13 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 lipca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. K. S. wniósł do tutejszego sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Skarżący wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości [...] zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że razem z żoną pozostają w trudnej sytuacji materialnej z powodu kosztów ponoszonych na kolejne próby in vitro. Na ten cel przeznaczone zostały wszystkie oszczędności, ponadto małżeństwo zaciągnęło długi u znajomych i rodziny. Żona prowadzi działalność gospodarczą, jednak od kilku miesięcy nie przynosi ona dochodów. Wnioskodawca utrzymuje się z prac dorywczych, z których osiąga dochód ok. [...] zł miesięcznie, razem z [...] mieszka w [...] . W opłatach i utrzymaniu domu pomagają stronie rodzice, zaś miesięczne wydatki, to opłata za mieszkanie i prąd –[...] zł, faktury – ok. [...] zł. Mając na uwadze, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy zobowiązał K. S. do przedłożenia w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy: - dowodu potwierdzającego fakt własności lokalu położonego przy ul. [...] do ojca skarżącego, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania z okresu ostatnich trzech miesięcy (np. rachunki za prąd, gaz itp.) oraz wskazania w jakiej części partycypują w nich rodzice, - wyciągów lub wykazów z zestawieniem operacji z posiadanych przez skarżącego i jego żonę kont bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, - kserokopii umowy najmu lokalu położonego przy ul. [...] w K. w którym A. S. prowadzi działalność gospodarczą, - zaświadczenia z PUP w przedmiocie posiadania przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej. W wykonaniu powyższego wnioskodawca oświadczył, iż nie jest zarejestrowany w PUP. Nadto podał, że nie może dostarczyć dokumentów należących do żony, ponieważ aktualnie (od 10 dni) pozostają w separacji i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, a ponadto żona wyjechała do [...] mieszkającej w [...] i nie ma z nią żadnego kontaktu. Odnośnie kosztów dotyczących utrzymania mieszkania oświadczył, że rodzice ponoszą ponad 50% ich wysokości. Dodatkowo skarżący przedłożył historię rachunku bankowego za okres od [...] r. ze stanem konta [...] zł, zestawienie kosztów za mieszkanie uiszczanych na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej na kwotę [...] zł, faktury za prąd na kwoty [...] zł i [...] zł każda za okres dwóch miesięcy, akt notarialny o częściowym podziale majątku po zniesieniu współwłasności i ustanowieniu własności lokalu położonego w K. przy ul. [...] na rzecz J. S. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, iż spełnia warunki do pozytywnego załatwienia wniosku, z uwagi na wybiórcze przedstawienie swojej sytuacji materialnej i rodzinnej, w tym niewyjaśnienie kwestii ewentualnych dochodów żony. W sprzeciwie na powyższe postanowienie K. S. podniósł, że nie ma żadnych środków za zapłatę kosztów związanych w powyższą sprawą. Wyjaśnił, że to żona prowadziła kawiarnię, udostępniając miejsce pod automaty, które były jego własnością, ale nie jest w posiadaniu dokumentów firmy swojej żony. Wprawdzie wyraziła ona zgodę do udostępnienie dokumentacji księgowej, z której wynika, że nie uzyskuje żadnych dochodów, tym nie mniej będzie to miało miejsce dopiero w dniu [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 cytowanego artykułu). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy). Stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Podkreślenia wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym powinno być zatem stosowane wówczas, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych pozwalających na uiszczenie opłat sądowych, pokrycie wydatków, czy opłacenie zastępstwa procesowego. Przy czym ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek w tym przedmiocie, zaś sąd poddaje analizie wszystkie przedłożone dowody, w tym także oświadczenia strony. Przy czym warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to ustawodawca przewidział możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Sąd uznał, że referendarz zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z akt sprawy skarżący pozostaje w związku małżeńskim i pomimo wystosowanego do niego wezwania przez referendarza sądowego, nie przedstawił dokumentów obrazujących sytuację materialną jego żony. Tymczasem przyznanie wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych mogło nastąpić jedynie na podstawie rzetelnie przedstawionych informacji o całokształcie sytuacji majątkowo -rodzinnej wnioskodawcy, w tym jego współmałżonka. Zgodzić należy się z referendarzem, że z obowiązku tego nie zwalnia powołanie się przez stronę na nieformalną separację. Zgodnie bowiem z art. 27 zdanie pierwsze ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do treści art. 23 zdanie drugie tej ustawy - małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Stąd niedostarczenie dokumentów obrazujących stan finansów żony skarżącego, uniemożliwiło referendarzowi przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji skarżącego w kontekście przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Również składając sprzeciw, skarżący obowiązku tego nie dopełnił, a złożył jedynie oświadczenie, że żona zobowiązała się do udostępnienia dokumentacji w dniu 18 sierpnia 2016 r. Jednakże do dnia dzisiejszego skarżący nie nadesłał żądanej dokumentacji. Wobec powyższego stwierdzić należy, że strona wbrew dyspozycji art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji na akceptację zasługuje stanowisko referendarza, iż skoro skarżący uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej, zatem brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.