II SA/Sz 494/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.) Sędzia NSA Elżbieta Makowska Protokolant Michał Iwanowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2008 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy wznowienia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz P. R. kwotę [...] złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy K., decyzją nr [...] odmówił P. R. wznowienia postępowania w sprawie zakończonej własną decyzją nr [...] z dnia [...] w sprawie przyznania M. M. zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że P. R. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z wnioskiem o zbadanie zasadności potrącania z jego wynagrodzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłacanych matce małoletniego M. R. – M. M. w sytuacji, gdy w czasie pobierania zaliczek płacił należne świadczenia alimentacyjne. Organ po przeprowadzeniu postępowania ustalił, że P. R. zobowiązany na podstawie wyroku Sądu Rejonowego Białogardzie z dnia 31 maja 1999r - sygn. akt III RC.384/99 do łożenia syna M. R. alimentów od dnia 1 kwietnia 1999r w kwocie po 400,00 zł miesięcznie. Egzekucja alimentów od ojca dziecka była całkowicie bezskuteczna począwszy od 27 października 1999 r., co wynikało z kolejnych zaświadczeń Komornika Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w B. Po rozwiązaniu Funduszu Alimentacyjnego, który wypłacał alimenty na rzecz M. R., w dniu 28 września 2005r. M. M. wystąpiła o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na syna, którą otrzymała decyzją z dnia [...] w wysokości 300,00 miesięcznie na okres zasiłkowy od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r.. Zgodnie z art. 10 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, po upływie kwartału, tj. w dniach: 25 listopada 2005 r., 6 marca 2006r. oraz 22 maja 2006r organ występował do Komornika o wystawienie zaświadczenia o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych, które wskazywałoby, że egzekucja nadal jest bezskuteczna. Organ I instancji odniósł się do przedłożonych przez P. R. potwierdzeń o przekazaniu alimentów do rąk matki małoletniego M. R. i stwierdził, że potwierdzenia te nie zawierają dat i nie można na ich podstawie określić terminów otrzymywania alimentów przez wierzycielkę. Organ ustalił nadto, że jedno zaświadczenie zawiera datę wpłaty alimentów tj. 22 lutego 2006r w kwocie 400,00 zł za miesiąc luty 2006r., jednakże okoliczność ta miała miejsce po wydaniu decyzji o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej. Matka małoletniego M. R.- M. M. nie potrafiła określić dat wpływu alimentów, albowiem wpłaty były dokonywane nieterminowo. Przedłożone przez pełnomocnika P. R. kopie przekazów wskazywały w ocenie organu, że świadczenia alimentacyjne były uiszczane przez zobowiązanego nieterminowo W tych okolicznościach sprawy organ uznał, że brak jest podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia 30 września 2005r. W odwołaniu od decyzji organu I instancji wniesionym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. P. R. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji wskazując, że ustalenia dokonane w toku postępowania nie spowodowały wyjaśnienia wątpliwości co do zasadności pobierania przez M. M. zaliczki alimentacyjnej. W ocenie odwołującego się ustalenia organu wskazują na możliwość pobierania zaliczki alimentacyjnej bez względu na to, czy dłużnik płaci wierzycielowi alimenty, czy też nie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekło o umorzeniu postępowania odwoławczego. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołując się na treść art. 147 Kpa wskazało, że wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na wniosek strony. W postępowaniu wznowieniowym wyróżnia się natomiast dwa etapy tego postępowania. Pierwszy etap - nazywany etapem wstępnym lub wyjaśniającym, który rozpoczyna wniosek strony i który kończy się albo wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 Kpa) albo podjęciem decyzji o odmowie wznowienia (art. 149 § 3 Kpa). Drugi etap - po wydaniu postanowienia o wznowieniu, polegający na przeprowadzeniu postępowania dowodowego i który ma na celu zbadanie zaistnienia przesłanek wznowienia wymienionych w art. 145 § 1 Kpa. Etap ten kończy się wydaniem albo decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt. 1 Kpa albo art. 151 § 1 pkt 2 Kpa, względnie też decyzji na podstawie art. 151 § 2 Kpa. W pierwszym etapie postępowania, po otrzymaniu wniosku o wznowienie, organ bada czy wznowienie jest dopuszczalne z przyczyn podmiotowych i przedmiotowych. Kolegium uznało, że w rozpoznawanej sprawie wznowienie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn podmiotowych, albowiem żądanie wznowienia złożyła osoba nie będąca stroną postępowania w sprawie. Decyzja administracyjna, będąca przedmiotem wniosku o wznowienie postępowania dotyczy sprawy zaliczki alimentacyjnej, nie zaś postępowania wobec osób zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego Z tego powodu odwołujący się nie może być uznany za stronę tego postępowania. Organ odwoławczy stwierdził, że rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji odmawiające wznowienia postępowania jest zgodne ze stanem prawnym sprawy, natomiast uzasadnienie decyzji jest błędne gdyż organ niepotrzebnie wdał się w rozważania merytoryczne dotyczące podstaw wznowienia postępowania. Dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania i to powinno stanowić uzasadnienie decyzji odmawiającej wznowienia postępowania. Nieprawidłowość ta nie miała wpływu na istotę rozstrzygnięcia, - gdyż wniesienie odwołania przez osobę nie będącą stroną w sprawie skutkuje umorzeniem postępowania odwoławczego. P. R. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi P. R. wskazał, że złożył wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej M. M. na syna M. R. za okres od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006 r. w kwocie 300 złotych miesięcznie. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. odmówił wznowienia postępowania, natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. umorzyło postępowanie odwoławcze. Z treści zaskarżonej decyzji wynikało, że skarżący jest osobą nieuprawnioną do żądania wznowienia postępowania bowiem skarżący nie może być uznany za stronę tego postępowania. Z takim stanowiskiem skarżący się nie zgodził. W ocenie skarżącego to, że wniosek o wznowienie postępowania dotyczy sprawy zaliczki alimentacyjnej a nie sposobu postępowania wobec osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych nie oznacza jednak, że dłużnik alimentacyjny nie jest podmiotem, stroną postępowania w sprawie o przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Postępowanie w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej dotyczy niewątpliwie jego interesu prawnego w rozumieniu art. 28 Kpa. To już zobowiązuje organ prowadzący postępowanie do traktowania dłużnika alimentacyjnego jako strony ze wszystkimi konsekwencjami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu administracyjnego podlega zatem zgodność z prawem aktów, w tym wypadku decyzji, zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego (art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji w granicach przewidzianych artykułem 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. nie będąc związany zarzutami skargi i powołaną podstawą prawną, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga P. R. zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie z przyczyn wskazanych przez skarżącego. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania, Sąd oceniał legalność decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia uprawnień tego organu do wydania w tej sprawie decyzji umarzającej postępowanie odwoławcze w postępowaniu wszczętym w trybie nadzwyczajnym, czyli na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego o wznowieniu postępowania administracyjnego. Kodeks postępowania administracyjnego nie określa przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że podstawę umorzenia postępowania odwoławczego stanowi przepis art. 105 § 1 Kpa. W niepublikowanym wyroku NSA z dnia 25 października 1988 r. – sygn. akt SA/Po 495/88 stwierdzono, że "Przepis art. 138 § 1 pkt 3 Kpa nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, wobec czego w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać bezprzedmiotowości postępowania , mając na uwadze art. 105 Kpa". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. umorzyło postępowanie wskazując, że skarżący P. R. nie miał przymiotu strony w postępowaniu o przyznanie matce jego małoletniego syna M. R. – M. M. prawa do zaliczki alimentacyjnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Brak przymiotu strony rozumieniu art. 28 Kpa stanowi podstawę do umorzenia postępowania odwoławczego i stanowisko zarówno orzecznictwa jak i doktryny jest w tym względzie w miarę ujednolicone. Istniejące w tym względzie wątpliwości wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów dnia 5 lipca 1999 r. (OPS 16/98, ONSA 1999, nr 4, poz. 119) wskazując, że stwierdzenie przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 Kpa następuje w formie decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 Kpa. Skarżący wniósł jednak o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną w przedmiocie prawa M. M. do zaliczki alimentacyjnej na syna M. R. W istocie, jak zauważyło Kolegium, postępowanie wznowieniowe można podzielić na dwa etapy. Z chwilą złożenia wniosku o wznowienie postępowania następuje etap wstępny, czyli w pierwszej kolejności zbadanie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania określonego w art. 148 § 1 Kpa. Jeżeli termin został zachowany, właściwy organ winien dokonać wznowienia postępowania (art. 149 § 1 Kpa), względnie odmówić wznowienia (art. 149 § 3 Kpa). Wydanie decyzji odmawiającej wznowienia możliwe jest także wtedy, gdy: 1) podanie o wznowienie postępowania złoży jednostka nie będąca stroną w sprawie lub strona nie mająca zdolności do czynności prawnych, a działająca bez przedstawiciela ustawowego, 2) w podaniu o wznowienie postępowania nie powołano żadnej z przyczyn wznowienia określonych w art. 145 § 1 Kpa. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania organ I instancji odmówił wznowienia postępowania nie do końca jednak wskazując, jakie były w istocie przesłanki do wydania decyzji o takiej właśnie treści. Kolegium umorzyło postępowanie odwoławcze z uwagi na brak po stronie skarżącego przymiotu strony. Zdaniem Sądu, decyzja Kolegium nie odpowiada prawu, albowiem organ wydając takie orzeczenie zachował się tak, jakby miał do czynienia z odwołaniem wniesionym w trybie zwykłym pomijając całkowicie to, że zadaniem organu odwoławczego była ocena decyzji pierwszoinstancyjnej wydanej w postępowaniu wznowieniowym. Umorzenie postępowania odwoławczego stanowi nie tylko naruszenie art. 138 § 1 pkt 3 Kpa ale również art. 15 tej ustawy wyrażający zasadę dwuinstancyjności postępowania czyli prawa do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Mając na uwadze powołane wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.