II SA/Sz 529/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2008r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę oddala skargę Decyzją z dnia (...) nr (...) Dowódca Jednostki Wojskowej nr (...) w (...), ustalił zwaloryzowaną na dzień 31 marca 2006 r. równowartość kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę w Akademii Marynarki Wojennej, podlegających zwrotowi przez ppor. mar. P K, na kwotę 46.757,54 zł. Podstawę materialnoprawną wydania decyzji stanowił art. 54 ust. 1, 3, 4-7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r., Nr 179, poz. 1750) oraz §§ 15-18 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustaleniem równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. z 2004 r., Nr 135, poz. 1451). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż P K jest absolwentem Akademii Marynarki Wojennej w (...) i wskutek dokonania przez oficera wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, zostaje zwolniony ze służby w dniu 31 marca 2006 r. Dalej wskazano, iż strona pobierała naukę ww. szkole od dnia 24 sierpnia 1998 r. do dnia 28 czerwca 2002 r. oraz od dnia 6 sierpnia 2002 r. do 8 sierpnia 2004 r., co daje 2.139 dni, natomiast służbę wojskową pełniła przez 1.372 dni (od dnia 29 czerwca 2002 r. do dnia 31 marca 2006 r.), zatem wypowiedzenie stosunku służbowego nastąpiło w okresie nie przekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów. Organ I instancji wyjaśnił, iż zgodnie z art. 54 ust. 5 ustawy, zwrot kosztów następuje w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowej, jaki żołnierzowi zawodowemu pozostał do odbycia. W niniejszej sprawie na dzień zwolnienia ze służby żołnierzowi pozostało do odbycia wymaganego czasu zawodowej służby wojskowej 2.906 dni, natomiast całkowity koszt utrzymania i nauki wyniósł 68.826,14zł., co po podzieleniu tego kosztu przez dwukrotny okres studiów tj. 4.278 dało kwotę 16,09 zł stanowiącą zwaloryzowany na dzień zwolnienia dzienny koszt nauki i utrzymania. Po pomnożeniu tej wartości przez okres nie odbytej zawodowej służby wojskowej uzyskano kwotę zwaloryzowanej równowartości kosztów, które podlegają zwrotowi w wysokości 46.757,54 zł. Od powyższej decyzji PK złożył odwołanie zarzucając naruszenie norm prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 54 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i art. 54 ust. 1 w związku z ust. 5 ww. ustawy oraz naruszenie norm prawa procesowego, tj. art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Odwołujący się stanął na stanowisku, że art. 54 ust. 1 ww. ustawy nie daje podstaw, aby okresu pobierania nauki nie zaliczyć do okresu pełnienia służby wojskowej, bowiem w przepisie zabrakło zwrotu "...do którego nie wlicza się okresu studiów, nauki, stażu ...". Zdaniem P K zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu należy przyjąć, że uwolnienie się od obowiązku zwrotu kosztów nauki przez żołnierza zawodowego następuje, gdy pełnił zawodową służbę wojskową, przez okres czasu liczony od dnia zakończenia tych studiów, w długości równej dwukrotności okresu studiów łącznie z tymi studiami. Ponadto, zwrócił uwagę na to, iż organ dokonał nieprawidłowego wyliczenia zwrotu kosztów, w związku z błędną interpretacją art. 54 ust. 5 ustawy. Według strony organ powinien ustalić stosunek liczby dni służby obowiązkowej łącznie do okresu służby odbytej, a następnie określić jaka liczba studiów wyraża ten stosunek. W dalszej części uzasadnienia odwołania wywiódł, że organ nie uzasadnił, w oparciu o jakie dokumenty ustalono sumę kosztów nauki i utrzymania na kwotę 68.826,14 zł. Ponadto wskazał, iż w uzasadnieniu decyzji nie podano wskaźnika waloryzacji, ani nie wskazano na czyją rzecz ma nastąpić zwrot. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania, Dowódca Jednostki Wojskowej Nr (...) w (...), decyzją z dnia (...)., nr (...), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ II instancji za niezasadny uznał zarzut błędnej interpretacji art. 54 ust. 1 w zw. z ust. 5 ustawy. Wyjaśnił, iż wbrew treści odwołania, okres nauki oficera po jego powołaniu do zawodowej służby wojskowej (tj. od dnia 6 sierpnia 2002 r. do dnia 8 sierpnia 2004 r.) uwzględniono w wyliczeniu okresu obowiązkowej służby wojskowej, którą winien pełnić żołnierz, aby nie być zobowiązanym do zwrotu kosztów nauki i utrzymania. Natomiast okres nauki od dnia 24 sierpnia 1998 r. do dnia 28 czerwca 2002 r. nie mógł zostać uwzględniony, bowiem wówczas strona pełniła służbę kandydacką, która nie jest zawodową służbą wojskową (art. 124 ust. 1 ww. ustawy). Organ odwoławczy za nietrafny uznał zarzut błędnego wyliczenia kosztów zwrotu. Dalej wyjaśnił, że kwota wyjściowa do dokonania obliczenia, tj. 68.826,14 zł stanowiąca całkowity koszt nauki utrzymania, została ustalona przez organ finansowy uczelni wojskowej, a w aktach sprawy znajduje się pełna dokumentacja finansowa poniesionych kosztów. Odnosząc się do zarzutu braku wskazania na czyją rzecz ma nastąpić zwrot kosztów, organ stwierdził, iż decyzja zawiera wskazanie organu wydającego orzeczenie zgodnie z art. 54 ust. 4 ustawy, tj. dowódcę jednostki wojskowej w której żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową. W dalszej części uzasadnienia rozstrzygnięcia organ przedstawił arytmetyczne wyliczenie kwoty zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę, podzielając w pełni stanowisko organu I instancji co do sposobu jej wyliczenia. Na powyższą decyzję P K wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący podniósł zarzuty przedstawione w odwołaniu, tj. błędnej wykładni art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, art. 54 ust. 1 w zw. z ust. 5 ww. ustawy oraz naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Dodatkowo wskazał na naruszenie: - § 15 i § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym, w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką poprzez przyjęcie, iż zwrot kosztów obejmuje nie faktycznie poniesione przez Uczelnię Wyższą koszty, lecz koszty teoretyczne, maksymalnie możliwe do poniesienia, - art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez brak rzetelnego ustalenia wysokości faktycznie poniesionych kosztów do zwrotu przez skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia (...)., sygn. akt (...) uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podzielił stanowisko skarżącego, iż sposób ustalenia przez organy orzekające kwoty przyjętej jako łączny koszt nauki i utrzymania skarżącego w okresie pobierania nauki budzi zastrzeżenia. Sąd stwierdził, iż znajdujące się w aktach sprawy karty zawierające tabele i zestawienia, na podstawie których ustalono zweryfikowane zestawienie kosztów kształcenia w Akademii Marynarki Wojennej nie zawierają żadnych wskazań na podstawie jakich materiałów źródłowych dokonano tych zestawień. Z akt sprawy ponadto nie wynika, czy i w jaki sposób dokonano zwaloryzowania na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę skarżącego. Również nie zawarto informacji, czy w aktach personalnych skarżącego dane o równowartości kosztów zostały zamieszczone. W związku powyższym, w ocenie Sądu, organ odwoławczy naruszył art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Sąd nie dopatrzył się natomiast naruszenia art. 54 ust. 1 w związku z ust. 5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. polegającego na ich błędnej wykładni jak i naruszenia prawa polegające na nie wskazaniu w decyzji beneficjenta ustalonej kwoty. W wyniku powyższego wyroku, Dowódca Jednostki Wojskowej (...) w (...), decyzją z dnia (...), nr (...), w oparciu o art. 127 § 2, 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 10 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1242), art. 54 ust. 1,3,4-7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), §§ 15-18 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustaleniem równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. z 2004 r. Nr 135, poz. 1451), ponownie orzekł o utrzymaniu w mocy decyzję dowódcy Jednostki Wojskowej Nr (...) z dnia (...). Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy a następnie, odnosząc się do zarzutów odwołania, wyjaśnił, iż zgodnie z ustawą o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych okres nauki oficera po jego powołaniu do zawodowej służby wojskowej, tj. od dnia 29 czerwca 2002 r. uwzględniono w wyliczeniu okresu obowiązkowej zawodowej służby wojskowej, natomiast okres nauki od dnia 24 sierpnia 1998 r. do dnia 28 czerwca 2002 r. nie został zaliczony do tego okresu, bowiem wówczas skarżący pełnił służbę kandydacką. Dalej organ szczegółowo wyjaśnił sposób określenia zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę P K. Sposób wyliczenia łącznych kosztów na dzień zwolnienia ze służby, które wyniosły 68.335,68 zł przedstawiono w formie tabel z podziałem na poszczególne lata i pozycje, tj. wyżywienie, umundurowanie, zakwaterowanie i naukę, jak również ze wskazaniem ilości dni, normy pieniężnej, kosztu oraz podstawy prawnej wyliczeń. Następnie wskazano, iż ww. koszty po waloryzacji, z uwzględnieniem średniorocznego wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych określonego w ustawie budżetowej na 2005 r. na poziomie 103% i 2006 r. – 101,5%, wyniosły 71.441,54 zł. Zgodnie z art. 54 ust. 5 ustawy kwotę zwaloryzowaną podzielono przez dwukrotny okres studiów wyrażonych w dniach (tj. 4.278), co w rezultacie stanowiło kwotę zwaloryzowanego dziennego kosztu nauki i utrzymania tj. 16,70 zł. Następnie wartość tą pomnożono przez okres nie odbytej służby wyrażonej w dniach tj. 2.906. W ten sposób uzyskano zwaloryzowaną kwotę zwrotu w wysokości 48.530,20 zł. W związku z tym, iż ww. kwota przewyższała kwotę zwrotu orzeczoną przez organ I instancji, organ odwoławczy mając na uwadze zasadę zakazu orzekania na niekorzyść strony wyrażoną w art. 139 k.p.a. zobowiązał stronę do zwrotu tylko 46.757,54 zł. Zaskarżając powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący powielił w całości zarzuty i argumentację zawartą w skardze rozpoznanej prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia (...) sygn. akt (...) Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżący odczytał "oświadczenie", którego kopię dołączył do akt sprawy jako pismo procesowe stanowiące uzupełnienie skargi. W dniu rozprawy, tj. 1 października 2008 r. wpłynęło do Sądu "pismo procesowe skarżącego" z dnia 1 października 2008 r., które z powodu błędnego oznaczenia przez skarżącego sygnatury sprawy ((...) zamiast (...)) nie dotarło tego dnia do składu orzekającego i nie było uwzględnione przy jej rozpoznawaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana – stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) – pod kątem zgodności z prawem, doprowadziła Sąd do uznania, że decyzja prawa nie narusza. Na wstępie należy wskazać, że sprawa zwrotu przez P K zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę w Akademii Marynarki Wojennej była już przedmiotem kontroli tut. Sądu. Zaskarżona decyzja została wydana wskutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia (...) sygn. akt (...) uwzględniającego poprzednią skargę P K z powodu naruszenia przez Dowódcę Jednostki Wojskowej nr (...) w (...) przepisów prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym w pierwszej kolejności należało zbadać, czy uwagi i wskazania Sądu wyrażone w wyroku z dnia (...) zostały zrealizowane. Podkreślić bowiem należy, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W uzasadnieniu wyroku z dnia (...) Sąd stwierdził, że "znajdujące się w aktach karty zawierające tabele i zestawienia, na podstawie których Komendant Akademii Marynarki Wojennej ustalił "zweryfikowane zestawienie kosztów kształcenia w Akademii Marynarki Wojennej ppor. mar. P K " nie zawierają żadnych wskazań na podstawie jakich materiałów źródłowych dokonano tych zestawień. Nie wiadomo zatem jakie dokumenty źródłowej, tj. księgowe legły u podstawie tych ustaleń, a w niektórych przypadkach nie wiadomo nawet kto zestawienie te sporządził (np. zestawienia dotyczące usług pralniczych i napraw; środków higienicznych)". Dalej Sąd uznał, że nie jest wiadomo, jakie wykazy stanowią podstawę obliczenia kwoty 68.826,14 zł, a w szczególności, które stanowią rzeczywiste poniesione koszty wynikające z ewidencji księgowej (§ 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustaleniem równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. z 2004 r. Nr 135, poz. 1451), a które z nich są równowartością kosztów (zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia i nauki) ustalonych jako suma faktycznie poniesionych kosztów tych świadczeń w okresie studiów (§ 17 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia). Ponadto Sąd podniósł, że w aktach sprawy brak jest informacji, czy w aktach personalnych skarżącego po ukończeniu studiów zostały zamieszczone dane o równowartości kosztów, o których mowa w § 17 ust. 2 rozporządzenia. Zauważył również, iż z uzasadnienia decyzji nie wynika, czy i w jakim sposób dokonano przedmiotowej waloryzacji. Analiza akt sprawy oraz lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji z dnia (...) Dowódcy Jednostki Wojskowej nr (...) w (...) wykazała, że organ uwzględnił uwagi i wytyczne Sądu w stopniu pozwalającym na uznanie, że podjęte przezeń rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem. Materiał dowodowy został przez organ uzupełniony przez zgromadzenia takich zestawień kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę P K w Akademii Marynarki Wojennej w (...), które zostały opisane w sposób precyzyjny i sporządzone przez osoby odpowiedzialne za gospodarkę materiałową. Wykazy i zestawienia sporządzono na podstawie danych uzyskanych z Wydziału Kard AMW i Głównego Księgowego KPW . Wyliczenia zawarte ww. dokumentach oparte zostały na wskazanych w nich przepisach prawa. W przypadku kosztów wyżywienia podano podstawy prawne stosowania wartości pieniężnej normy wyżywienia jak i podstawy prawne do stosowania określonej normy. Z kolei wyliczenie kosztów umundurowania dokonano na podstawie ceny przedmiotów z Pionu Głównego Księgowego KPW z uwzględnieniem przepisów określających należne umundurowanie. Co do kosztów usług pralniczych i naprawczych wskazano na podstawie jakiego aktu dokonano określenia wagi przedmiotów, natomiast w przypadku środków higienicznych odniesiono się do podstawy prawnej określającej wypłatę ekwiwalentu. Koszty zakwaterowania ppor. mar. P K oparto na fakturach wystawianych za zużyte media (energię elektryczną, centralne ogrzewanie, wodę zimną, wodę ciepłą, zrzut ścieków, wywóz nieczystości stałych), zaś koszty wydanych materiałów dydaktycznych naliczono na podstawie faktycznie pobranych przez skarżącego materiałów biurowych oraz cen określonych w ewidencji ilościowo-wartościowej tychże materiałów. Jednocześnie organ uzasadnił przyjęty sposób obliczenia zużycia ilości środków bojowych, ćwiczebnych, środków pozorowania pola walki, który stanowi uśrednioną wartość przypadającą na jednego słuchacza z uwzględnieniem faktycznie przyznanych limitów w/w środków na konkretny rok studiów. Zdaniem Sądu, sposób wyliczenia wartości w/w środków należało uznać za dopuszczalny i uzasadniony. Skład orzekający podziela w pełni stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2008 r., sygn. I OSK 798/07 (dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA), iż sposób "dokonania wyliczenia równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę jednej osoby musi stanowić swego rodzaju kwotę cząstkową, będącą pewną wypadkową ogólnej kwoty kosztów poniesionych na naukę i utrzymanie wszystkich uczących się na danej uczelni (...). Przyjęcie innej metody przy rozliczaniu tego rodzaju kosztów, w dodatku po upływie kilku lat, licząc od momentu ich wydatkowania, nie byłoby rzeczą realną". Reasumując należy stwierdzić, iż wskazane przez organ koszty utrzymania i nauki są kosztami rzeczywistymi, faktycznie poniesionymi i właściwie udokumentowanymi zgodnie z §§ 15-17 rozporządzenia jak i wytycznymi Sądu zawartymi w wyroku z dnia (...). Sąd za nietrafny uznał zarzut skarżącego dotyczący braku w uzasadnieniu decyzji informacji o wskaźnikach waloryzacji. Organ odwoławczy, wyjaśnił sposób dokonania waloryzacji poniesionych kosztów wskazując średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych zawarty w ustawie budżetowej na 2005 r. z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2004 r., Nr 278, poz. 2755) na poziomie 103 % i w ustawie budżetowej na 2006 r. z dnia 17 lutego 2006 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 35, poz. 244) – 101,5%. Należy zauważyć, iż wbrew wskazaniom Sądu zawartym w wyroku z dnia (...), nie uzupełniono akt administracyjnych o informację, czy w aktach personalnych skarżącego zawarto dane "równowartości kosztów" tj. zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia i nauki. Również w decyzji nie wyjaśniono tej kwestii. Powyższe naruszenie nie uzasadnia jednak uchylenia zaskarżonej decyzji, bowiem nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. W aktach znajduje się bowiem wyjaśnienie, iż przed 2005 r. uczelnia nie dołączała do akt personalnych wspomnianej informacji. W złożonej skardze P K, prócz zarzutów związanych z kwestią nienależytego wykazania i udokumentowania wyliczonych kosztów jego kształcenia i utrzymania, powielił w całości wszystkie zarzuty, które wcześniej sprecyzował we wcześniejszej skardze z dnia 24 maja 2006 r., tj. zarzut błędnej wykładni art. 54 ust. 1 w zw. z ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 107 § 1 i 3 kpa polegający na braku wskazania, kto jest prawnym beneficjentem ustalonego świadczenia. W tym miejscu należy wyjaśnić, że o niezasadności w/w zarzutów rozstrzygnął już Wojewódzki Sąd Administracyjny we wcześniejszym wyroku z dnia (...). W związku z tym ich ponowne formułowanie musiało być uznane za prawnie nieskuteczne, a to ze względu na to, iż kwestia ta została prawomocnie rozstrzygnięta (skarżący nie zakwestionował orzeczenia Sądu w tym zakresie) i rozstrzygnięcie to stało się wiążące dla organu jak i obecnego składu orzekającego (art. 153 p.p.s.a.). Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając zarzuty skargi za niezasadne i nie dostrzegając z urzędu uchybień przepisom prawa, które skutkować musiałyby uwzględnieniem skargi, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł o jej oddaleniu.