II SA/Sz 542/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego oddala skargę Kierownik Działu Realizacji Pomocy Społecznej w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] decyzją z dnia [...]r. Nr [...], na podstawie art.3 pkt 22, art. 5, art. 6 ust.1, art. 8 ust.2, art. 10, art. 24 ust. 1-2, art. 47 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.), w związku z art. 2 ust. 1 pkt.43 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001), i rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 213, poz. 2162), oraz art.104 kpa : 1. przyznał G.S. zasiłek rodzinny na syna D.S. w kwocie [...] zł miesięcznie, od [...]r. do [...]r. 2. odmówił G.S. przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na syna D.S. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...]r. G. S. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na syna D. ur. [...]r. Z przedłożonego przez wnioskodawczynię zaświadczenia z dnia [...]r. wynika, że od [...]r. jest członkiem Spółdzielni A. i korzysta z urlopu wychowawczego udzielonego od [...]r. do [...]r. Zgodnie z art. 10 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego. Osoba ubiegająca się o powyższy dodatek, stosownie do § 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 roku do wniosku o ten dodatek powinna złożyć między innymi zaświadczenie o co najmniej sześciomiesięcznym okresie pozostawania w zatrudnieniu bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego. Zgodnie z art.3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o: zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej – oznacza to zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Przepis art. 2 ust. 1 pkt 43 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, określa zatrudnienie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą. Stosownie do art.155 § 1 ustawy Prawo spółdzielcze - zdolny do pracy członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej ma prawo i obowiązek pracować w spółdzielni w rozmiarze ustalonym corocznie przez walne zgromadzenie, stosownie do potrzeb wynikających z planu działalności produkcyjnej. Organ orzekający podniósł, że z przepisu tego wynika, iż prawa i obowiązki spółdzielni oraz członków spółdzielni produkcyjnych, związane z wykonywaniem przez nich pracy na rzecz spółdzielni, mieszczą się w samej treści stosunku członkostwa, powstają z chwila nawiązania tego stosunku, trwają przez cały czas jego istnienia i ustają automatycznie z ustaniem członkostwa. Członkostwo w spółdzielni jest stosunkiem cywilnoprawnym, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych nie są pracownikami w rozumieniu art. 2 kodeksu pracy. W tej sytuacji organ I instancji ustalił, że G.S. nie pozostawała w zatrudnieniu przez okres co najmniej 6 miesięcy przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, zatem dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wnioskodawczyni nie przysługuje. W odwołaniu od tej decyzji G.S. podniosła, że nie zgadza się z decyzją organu I instancji w części odmawiającej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...]r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 10 ust. 1 i ust. 5 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 11 i pkt 43 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania G.S. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, wskazał, że zasady przyznawania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego określa art. 10 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast art. 10 ust. 5 tej ustawy wskazuje okoliczności uniemożliwiające przyznanie takiego świadczenia. Szczególności dodatek ten nie przysługuje osobie określonej w art. 10 ust.1, jeżeli bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w zatrudnieniu przez okres krótszy niż 6 miesięcy. Kolegium wskazało, że stosownie do art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pojęcie "zatrudnienie" lub "inną pracę zarobkową" należy używać w sposób określony w przepisach o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 pkt 43 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, "zatrudnienie" oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą. Kolegium podkreśliło, że od "zatrudnienia" przywołana ustawa odróżnia (w art. 2 ust. 1 pkt 11) pojęcie "innej pracy zarobkowej", pod którym należy rozumieć wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych. Uwzględniając powyższe, Kolegium uznało, że wykonywanie pracy w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie może być uważane za zatrudnienie w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy a w konsekwencji także i ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wprawdzie, stosownie do art. 161 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze, członkom spółdzielni i ich domownikom pracującym w spółdzielni przysługuje prawo do świadczeń związanych z okresem ciąży, urodzeniem i wychowaniem małego dziecka na zasadach określonych w przepisach prawa pracy, to jednak - w ocenie Kolegium - przepis ten nakłada obowiązki na pracodawcę (np. udzielania urlopu wychowawczego), nie zaś na organy administracji ustalające prawo do świadczeń rodzinnych, na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która to ustawa w sposób jednoznaczny wyklucza osoby będące członkami w rolniczej spółdzielni produkcyjnej z kręgu osób uprawnionych do otrzymywania wnioskowanego przez stronę świadczenia. Z przedłożonego przez odwołującą się zaświadczenia wydanego przez Spółdzielnię A., bezspornie wynika że strona jest członkiem spółdzielni (na nie pracownikiem tego podmiotu w rozumieniu art. 151 Prawa spółdzielczego). Dlatego mimo uzyskania urlopu wychowawczego, nie ma podstaw by przyznać wnioskodawczyni dodatek, gdyż bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w zatrudnieniu (w znaczeniu użytym przez ustawodawcę) przez okres krótszy niż 6 miesięcy. G.S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego od dnia [...]r. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na syna D.S. w obowiązującej wysokości. Skarżąca zarzuciła organom błędną interpretacją art. 161 ustawy prawo spółdzielcze. W ocenie strony przepis ten zrównuje prawa kobiet związane z macierzyństwem bez względu na rodzaj zatrudnienia. Wywody Kolegium, iż kobiety – członkowie spółdzielni produkcyjnych zostały wykluczone z kręgu osób uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, są dowolne, wynikają z nieuprawnionej nadinterpretacji przepisów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko . Na rozprawie w dniu [...]r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę i przedłożył odpis decyzji z dnia [...]r. wydanej przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], o przyznaniu G.S. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od [...]r. do [...]r. w wysokości [...] zł. miesięcznie, która to decyzja, w ocenie pełnomocnika została wydana mimo braku zmian w stanie prawnym i faktycznym sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł , co następuje: Na wstępie, wobec zawartego w skardze wniosku o zmianę decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia, niezbędne jest wyjaśnienie, że Sąd administracyjny, nie zastępuje właściwych w sprawie organów administracji publicznej w merytorycznym rozstrzyganiu spraw należących do ich właściwości, a zatem nie przyznaje prawa, nie nakłada obowiązków. Zakres kompetencji sądów administracyjnych określony został w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/. W myśl tego przepisu, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, że decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem oraz w granicach rozstrzygania sądu zakreślonych w art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, doprowadziła do stwierdzenia, że skarga nie jest zasadna. Podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm./. W rozpoznawanej sprawie, podstawą odmowy przyznania skarżącej dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, było ustalenie wystąpienia negatywnej przesłanki określonej art. 10 ust.5 pkt 2 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust.1, jeżeli: bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w zatrudnieniu przez okres krótszy niż 6 miesięcy. Spór pomiędzy skarżącą a organami orzekającymi w sprawie, sprowadza się do interpretacji użytego w powyższym przepisie pojęcia "pozostawała w zatrudnieniu". Zgodnie z art. 3 ust.22 ustawy o świadczeniach rodzinnych – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji – ilekroć w ustawie tej jest mowa o: zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej – oznacza to zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Ustawa z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, utraciła moc z dniem [...]r., zastąpiona została ustawą z dnia [...]r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy /Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zm./. Ustawa o promocji zatrudnienia, i instytucjach rynku pracy w art. 2 ust.1 zawiera definicje legalne /ustawowe/ użytych w niej pojęć a wśród nich definicję – "innej pracy zarobkowej" /pkt 11/ oraz definicję "zatrudnienia" /pkt 43/. Zgodnie z tymi definicjami, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu "oznacza to wykonywanie prac na podstawie stosunku pracy stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą", natomiast pod pojęciem "innej pracy zarobkowej" ustawa ta rozumie "wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych". Z powyższych przepisów wynika zatem, że w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji tj. w dniu [...]r. w pojęciu "zatrudnienia" nie mieściło się wykonywanie pracy lub świadczenie usług w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Podkreślenia wymaga, że art. 10 ust.5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi materialnoprawną podstawę decyzji, mówi wyłącznie "o zatrudnieniu", a zatem należało brać pod uwagę "wyłącznie definicję ustawową pojęcia "zatrudnienia", zaś obowiązująca w tym stanie prawnym definicja "innej pracy zarobkowej" nie miała zastosowania. Wobec powyższego, dokonana przez organy orzekające w niniejszej sprawie ocena prawna prawidłowo ustalonego stanu faktycznego – jest zgodna z prawem. Wyjaśnić bowiem trzeba, że na gruncie ustawy z 16 września 1982r. Prawo spółdzielcze /tekst jednolity Dz.U. z 2003r. Nr 188, poz. 1848 ze zm./ w orzecznictwie przyjmowany jest jednolity pogląd, że prawo i obowiązek pracy członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej wynika, ze stosunku członkostwa. Członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej stanowi podstawę do świadczenia pracy i do takich stosunków nie mają zastosowania przepisy powszechnego prawa pracy, jako że ich podłożem jest cywilnoprawny charakter stosunku członka ze spółdzielnią w zakresie świadczenia pracy /por. wyrok NSA z dnia 20 marca 20203r., II S/Łd 2276/01, Pr.Pracy 2003/9/42/. Rację ma zatem Kolegium, że przepis art. 161 § 1 ustawy Prawo spółdzielcze, który stanowi "członkom i ich domownikom pracującym w spółdzielni przysługuje prawo do świadczeń związanych z okresem ciąży, urodzenia i wychowania małego dziecka na zasadach określonych w przepisach prawa pracy", określa uprawnienia wynikające z zatrudnienia i odpowiadające im obowiązki pracodawcy, a nie może być brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Chybiona okazała się również argumentacja przedstawiona w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej złożonym na rozprawie w dniu [...]r., odwołująca się do decyzji z [...]r. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Z dołączonej do tego pisma wskazanej w nim decyzji wynika, że organ I instancji przyznał skarżącej powyższą decyzją dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w okresie od [...]r. do [...]r. Wbrew wywodom pełnomocnika podnoszącego, że wydanie powyższej decyzji nastąpiło "mimo braku zmian w stanie faktycznym i prawnym", wskazać trzeba, że przedłożona decyzja z dnia [...]r. została wydana po zmianie stanu prawnego wprowadzonej ustawą z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej /Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm./. Z mocy art. 27 pkt 2 lit. "i" – dokonana została zmiana art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według nowego brzmienia art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ilekroć w ustawie tej jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej – oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej . Wyjaśnić trzeba, że sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie tej decyzji. Późniejsza zatem zmiana stanu prawnego nie może być brana pod uwagę przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji . Powyższe względy mając na uwadze, należało na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalić.