II SA/Sz 542/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 lipca 2012 r. sprawy ze skargi F. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] r., Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt.1 kpa oraz art. 61 ust. 1 pkt. 1 i ust. 2 pkt. 1 oraz art. 106 ust. 3b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 z 2004 r. poz. 593 ze zm.) i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856), po rozpatrzeniu odwołania F. K. od decyzji wydanej przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie Nr [...] z dnia [...] r. w sprawie zmiany decyzji Nr [...] z dnia [...] r., zmienionej decyzją Nr [...] z dnia [...] r. nr [...] z dnia [...]r. w części dotyczącej zmiany wysokości miesięcznej odpłatności za pobyt F. K. w Domu Pomocy Społecznej od [...] r. - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu, że organ I instancji decyzją z dnia [...] r. Nr [...] ustalił za okres od [...] r. do [...] r. miesięczną opłatę za pobyt F. K. w Domu Pomocy Społecznej w kwocie [...] zł oraz od dnia [...]r. w kwocie [...] zł. Podwyższenie opłaty za pobyt strony w domu pomocy organ I instancji uzasadnił zmianą sytuacji materialnej w związku z uzyskaniem przez stronę uprawnień emerytalnych. F. K. odwołał się od powyższej decyzji twierdząc, że odpłatność nie powinna obejmować wstecznego okresu i niesłusznie obliczono ją z powołaniem się art. 106 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odnosząc się do treści odwołania wskazało, że F. K. przebywa w Domu Pomocy Społecznej od [...] r. i na podstawie decyzji z dnia [...] r., nr [...] odpłatność za pobyt wynosiła [...] zł miesięcznie (podstawą ustalenia odpłatności była renta w wysokości netto [...] zł. x 70% = [...] zł). Decyzją z dnia [...] r. odpłatność za pobyt została podwyższona od dnia [...] r. do kwoty [...] zł, kwota odpłatności za [...] dni [...] i od dnia [...] r. do kwoty [...] zł. (podstawą ustalenia odpłatności była w obu przypadkach emerytura w wysokości netto [...] zł (x 70% =[...] zł.). Zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmian sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia. W niniejszej sprawie nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej strony w związku z uzyskaniem przez stronę uprawnień emerytalnych. W myśl art. 61 ust. 1 pkt. 1 i ust. 2 mieszkaniec domu pomocy społecznej obowiązany jest do wnoszenia opłaty za pobyt w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu. Podstawą obliczenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej zaskarżoną przez stronę decyzją były dochody netto w okresie od [...] r. kwota [...] zł. W myśl art. 106 ust. 3b zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenia niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekracza 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. kwoty 47,70 zł. W okresie ponoszenia odpłatności, tzn. w okresie od [...] r. (decyzja nr [...]) do [...] r.(decyzja nr [...] ) nastąpiła zmiana dochodu przekraczająca 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. dochód netto na dzień [...] r. który wynosił [...] zł, przekroczył dochód netto na dzień [...]r., który wynosił [...] zł o [...] zł. W związku z tym podwyższenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od [...] r. było w pełni uzasadnione. Odpłatność ta na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy stanowi 70% dochodu netto, tj. [...] zł. i w takiej wysokości została ustalona. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył F. K. zarzucając, że jest ona dla niego krzywdząca, ponieważ została źle obliczona, a próg dochodowy został przekroczony minimalnie. Poza tym wyższą odpłatność ustalono z mocą wsteczną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżący uzupełnił treść skargi rozwijając argumentację podniesionych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej sprawowanej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem dała podstawę do stwierdzenia, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną przyznającą świadczenie z pomocy społecznej zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5, m.in. marnotrawienie przyznanych środków, odmowa współpracy z organami czy odmowa złożenia oświadczenia o rzeczywistym stanie majątkowym). Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Decyzja wydana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, którą zmieniono lub uchylono pierwotną decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej, ma charakter konstytutywny, zatem uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie nie może nastąpić z mocą wsteczną. Zasadne jest stanowisko, iż w przypadku stwierdzenia, że zachodzą przesłanki przewidziane w art. 106 ust. 5 ustawy, organ wydaje decyzję uchylającą lub zmieniającą pierwotne rozstrzygnięcie ze skutkiem ex nunc, a więc kształtuje nowy zakres uprawnień strony, istniejący dopiero od momentu wydania nowej decyzji, orzekającej o utracie prawa lub o zmianie wysokości dotychczas pobieranego świadczenia. Brak przy tym jakichkolwiek podstaw by uchylać lub zmieniać decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej ze skutkiem ex tunc, tj. wstecz, np. z chwilą zmiany sytuacji dochodowej uprawnionego. Skutki uchylenia decyzji administracyjnej ex tunc wiązać należy tylko i wyłącznie z decyzjami deklaratoryjnymi tj. takimi, które potwierdzają pewien zaistniały już stan rzeczy, a decyzje tego rodzaju nie są wydawane na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Akty deklaratoryjne nie tworzą nowych sytuacji prawnych, lecz stwierdzają w sposób wiążący, że w danej sytuacji wynikają z ustawy dla adresata obowiązki i prawa. Z tego rodzaju aktem mamy do czynienia wówczas, gdy pewien stan rzeczy powstał z mocy samego prawa, a organ wydający akt orzeka tylko, czy taki stan zaistniał. Stąd akty deklaratoryjne wywołują skutki prawne wstecz, od momentu, w jakim powstał dany stan prawny, zaś istotą decyzji deklaratoryjnej jest jej moc wiążąca wstecz, czyli sięgająca skutkami prawnymi wcześniej, niż data wydania decyzji. Decyzja wydawana w oparciu o art. 106 ust. 5 wpływa na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń z pomocy społecznej gdyż zmienia ich wysokość, odmiennie kształtuje lub wręcz je odbiera. Ze względu na ten właśnie konstytutywny charakter decyzja taka może wywierać wyłącznie skutki ex nunc tj. na przyszłość. Podobny charakter mają decyzje wydane na podstawie art. 155 czy 161 kpa. Brak zatem jakichkolwiek podstaw by uchylać lub zmieniać decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej ze skutkiem ex tunc, tj. wstecz, np. z chwilą zmiany sytuacji dochodowej uprawnionego. Stanowisko takie wyrażono orzecznictwie Sądów administracyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 29 IX 2011 r., I OSK 655/11; wyrok NSA z dnia 11 III 2010 r., I OSK 1554/09; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2010 r., I OSK 654/10). W pełni też podziela je Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Skoro w niniejszej sprawie organ orzekł o podwyższeniu opłaty za pobyt w domu opieki społecznej z mocą wsteczną należało uznać, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszone zostało prawo. W związku z tym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.