II SA/Sz 562/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Mysiak po rozpoznaniu w dniu 6 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Ć. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie pozwolenia na wykonanie robót budowlanych p o s t a n a w i a 1) oddalić wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2) ustanowić adwokata. Pismem z dnia [...] K.Ć. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie pozwolenia na wykonanie robót budowlanych. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu PPF. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...] – letnim synem i żoną. Posiadany majątek to mieszkanie o powierzchni [...]m2. Żona zatrudniona jest [...] i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] brutto ([...] zł netto), wnioskodawca z tytułu wynagrodzenia otrzymuje pensję w wysokości [...] brutto ([...] zł netto), natomiast syn nie pracuje. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego zarobki nie kształtują się comiesięcznie na takim samym poziomie, gdyż jest zatrudniony w systemie zmianowym, w którym wysokość pensji zależna jest od pracy w dniach świątecznych i ewentualnych premii. Dodatkowo skarżący wskazał, że na miesięczne zobowiązania rodziny składają się: czynsz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł, rata kredytu [...], abonament telefoniczny [...] zł, abonament za RTV [...] zł, rata kredytu [...] zł, rata kredytu [...] zł, rata kredytu [...], internet [...] zł, kablówka [...] zł, opłata z tytułu użytkowania dwóch kont debetowych [...] zł. Nadto dwa razy w roku rodzina ponosi koszty uzupełnienia wykształcenia B. Ć. (żony wnioskodawcy) w wysokości [...] zł, które są częściowo zwracane przez zakład pracy, jednakże zwrot nie obejmuje kosztów wyjazdów, noclegu i wyżywienia. Do formularza skarżący załączył kserokopię zestawienia wysokości wynagrodzenia własnego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Mając na uwadze, że złożony formularz PPF zawierał braki formalne, tj. brak określenia zakresu wnioskowanego prawa pomocy oraz podpisu, wezwaniem z dnia [...] na podstawie art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do usunięcia ww. braków formalnych złożonego wniosku w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Równocześnie na podstawie art. 255 P.p.s.a. wnioskodawca został wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy : - zaświadczenia z PUP o posiadaniu przez P.Ć. statusu osoby bezrobotnej, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania i innych niezbędnych wydatków z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów z posiadanych kont, rachunków bankowych wszystkich dorosłych domowników z okresu ostatnich trzech miesięcy, - kserokopii umów kredytów i pożyczek wraz z harmonogramem spłat i wskazaniem celu w jakim były zaciągane. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w zakreślonym terminie uzupełnił braki formalne formularza PPF wskazując, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, a także nadesłał: zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy stwierdzające, że P. Ć. zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, wyciąg z własnego rachunku, wyciąg z konta bankowego żony, potwierdzenie operacji bankowych dokonywanych opłat związanych z miesięcznymi bieżącymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie mieszkania, umowę kredytu konsolidacyjnego w kwocie [...] zł przeznaczonego na spłatę kredytu mieszkaniowego oraz zobowiązań finansowych z ratą w wysokości [...] zł, umowę pożyczki na kwotę [...] tys. zł zawartej w [...] z ratą w wysokości [...] zł, umowę o kredyt gotówkowy zawartej z Bankiem na kwotę [...] zł z ratą do spłaty w wysokości [...] zł oraz umowę o pożyczkę zawartą z [...] w wysokości [...] zł z miesięczną ratą do spłaty w kwocie [...] zł. W odrębnym piśmie poinformował, że konsolidacja kredytu związana była z zakupem samochodu osobowego. Nadto wyjaśnił, że pozostałe kredyty były zaciągane m.in. w związku z ponoszeniem kosztów uzupełniającego wykształcenia żony oraz w celu udzielenia pomocy synowi w spłacie jego zadłużenia powstałego z tytułu składek ZUS i pożyczki oraz abonamentu za telefon zakupiony na firmę. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy oddalił wniosek K. Ć. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jednocześnie ustanawiając adwokata. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o przysługującym prawie wniesienia sprzeciwu doręczono wnioskodawcy w dniu [...] (zwrotne potwierdzenie odbioru k. [...]). W dniu [...] (data nadania w Urzędzie Pocztowym koperta k. [...]) K.Ć. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w zakresie punktu pierwszego, tj. oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu pisma skarżący wskazał, że w jego ocenie referendarz źle przeanalizował jego zobowiązania kredytowe, wysuwając błędne wnioski. Podniósł, że wszystkie zobowiązania z uwagi na to, że zostały zaciągnięte przed wniesieniem skargi, powinny być porównane z dochodami, co pozwalałoby wyliczyć jaką sumą pieniężną de facto dysponuje rodzina po spłacie zobowiązań. Podkreślił, iż fakt dokonywania regularnej spłaty rat kredytowych nie oznacza, że ma płynność finansową. Obecnie nie posiada zdolności kredytowej, jednakże nie może tego dowieść stosownym dokumentem, skoro banki nie udzielają zaświadczeń o takim stanie rzeczy. Poinformował również, iż pieniądze, które otrzymuje od drugiego syna pracującego w Niemczech nie stanowią pomocy udzielanej rodzicom, lecz spłatę jego "zadłużenia". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec tego należy przyjąć, że w przedmiotowej sprawie, pomimo złożenia przez skarżącego sprzeciwu w zakresie nieuwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, utraciło moc całe orzeczenie referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2013 r., a zatem należało rozpoznać na nowo wniosek o przyznanie prawa pomocy jako złożony w zakresie całkowitym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy). W doktrynie i orzecznictwie wyrażony jest pogląd, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i stosowana jest tylko co do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe obiektywnie niezbędne. Ponoszenie kosztów sądowych, jako nieplanowany wydatek finansowy, powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje jednak osobom, które w istocie rzeczy zmian tych i oszczędności nie mają możliwości dokonać. W niniejszej sprawie Sąd po dokonaniu zestawienia dochodów z niezbędnymi wydatkami uznał, że skarżący zasługuje na wsparcie ze strony Skarbu Państwa poprzez ustanowienia adwokata, albowiem nie jest w stanie z posiadanych środków, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Natomiast Sąd odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego w pozostałym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych mając na uwadze, że na obecnym etapie postępowania skarżący jest zobligowany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, zaś analiza przedstawionych danych zawartych w PPF jak i nadesłanych do Sądu dokumentów pozwala na stwierdzenie, że może on poczynić oszczędności na pokrycie takiego wydatku. Jak wynika ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i pełnoletnim synem. Skarżący wraz z żoną uzyskują stałe dochody z wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości średnio ok. [...] zł netto miesięcznie, zaś syn obecnie nie pracuje. Nadto dodatkowym źródłem dochodu jest stypendium naukowe żony wynoszące ok. [...] zł miesięcznie oraz otrzymywane od najstarszego syna () pracującego w [...] kwoty - np. w kwietniu [...] zł. Wpłaty od syna, wbrew twierdzeniu skarżącego, powinny być uwzględniane do dochodu rodziny, bez względu na to w jakim celu zostały one dokonane, skoro w wyniku tych wpłat następuje przysporzenie finansowe. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, syn uiszcza określone kwoty tytułem spłaty kredytu zaciągniętego przez stronę i jego żonę w celu udzielenia pomocy synowi w spłacie jego zadłużenia powstałego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, nie mniej jednak wzajemne rozliczenia pomiędzy członkami rodziny pozostają poza sferą zainteresowania Sądu. Z kolei wydatki, wskazane w PPF, wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Zauważyć jednakże należy, że niektóre z pozycji wydatków, tj. telefon ([...] zł), internet ([...]zł), telewizja kablowa ([...]zł), trudno uznać za wydatki konieczne, co uzasadnia twierdzenie, że z tych wydatków skarżący może wygospodarować środki niezbędne przynajmniej do pokrycia kosztów sądowych. Przy czym ograniczenie wydatków nie przyczyni się do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym rodziny, a jedynie wpłynie na obniżenie komfortu życia. Na uwagę zasługuje również okoliczność, że z analizy nadesłanych wyciągów z kont bankowych wynika, że w miesiącu [...] dokonano za pośrednictwem bankomatu wypłat na sumę ok. [...] zł, zaś w miesiącu [...] kwoty [...] zł. Oprócz tego w kwietniu dokonano zakupów artykułów żywnościowych i higienicznych na kwotę ok. [...] zł, zaś w maju na kwotę [...] zł. Zsumowanie tych kwot z wydatkami przedstawionymi w formularzu PPF prowadzi do wniosku, że koszty utrzymania rodziny są nieproporcjonalnie wysokie co do jej stanu liczbowego, a nadto przekraczają uzyskiwane przez rodzinę dochody, co powoduje, że saldo na kontach bankowych jest stale ujemne. W ocenie Sądu, działanie skarżącego, który z jednej strony akcentuje swoją niezamożność, a z drugiej strony ponosi wysokie koszty utrzymania rodziny, uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uwzględnienie w całości żądania skarżącego nie uzasadnia również posiadanie do spłaty zaciągniętych kredytów oraz pożyczek. Wprawdzie łączne raty z tytułu spłaty zadłużenia, wynoszące ok. [...] miesięcznie, pochłaniają w znacznej mierze budżet, nie mniej jednak w orzecznictwie przyjmuje się, że należności prywatnopubliczne nie mogą mieć pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006 r. sygn. akt I OZ 83/06, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedopuszczalne jest bowiem przyjęcie, by skarżący spłacał inne ciążące na nim zobowiązania, a jednocześnie żądał na tej podstawie by koszty związane z prowadzeniem skargi pokrywał Skarb Państwa. Zwrócić należy uwagę, że pożyczki i kredyty były zawierane nie tylko w celu zakupu mieszkania, które zaliczyć należy do niezbędnych potrzeb, ale także na cele konsumpcyjne a związane, zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego, z zakupem samochodu, ze spłatą zadłużenia syna jak i z kosztami wykształcenia uzupełniającego B. Ć. Okoliczność, że zobowiązania zostały zaciągnięte zanim wniesiono skargę do Sądu, pozostaje bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, skoro brak jest przesłanek by sądzić, że strona nie jest w stanie pogodzić spłaty rat wynikających z umów cywilnoprawnych z kosztami procesowymi (wpisu sądowego). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast wykazał, że poniesienie pełnych kosztów wiąże się z powstaniem uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.