II SA/Sz 575/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 18 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy C.L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] , ustalającą opłatę adiacencką z tytułu wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego jej podziałem. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego sytuacja finansowa uniemożliwia mu uiszczenie wpisu sądowego od wniesionej skargi, a niezwolnienie go od tej opłaty skutkowałoby brakiem możliwości dochodzenia jego praw przed sądem. Wnioskodawca, w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, jego jedynym dochodem jest dochód z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha wynoszący [...] zł miesięcznie, nie ma żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Skarżący wyjaśnił, że jego dom o pow. [...] m2 wymaga kapitalnego remontu. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca oświadczył, że Ł.A. i J.C., tj. osoby którym w postępowaniu administracyjnym doręczano jako dorosłym domownikom korespondencję adresowaną do skarżącego, nie zamieszkują i nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący wyjaśnił, że nie zbierał dokumentów dotyczących kosztów utrzymania domu i gospodarstwa rolnego, dlatego przedkłada jedynie kopie tych dokumentów które się zachowały, tj. nakaz płatniczy w sprawie podatku rolnego i podatku od nieruchomości za 2015 r., kopię wpłaty II raty składki na KRUS, dowody wpłaty za gaz ziemny, wodę i telefon, a także wyciągi z rachunków w Banku. C.L. podał, że spłaca w Banku kredyt, którego miesięczna rata wynosi [...] zł. Ponadto, że nie otrzymał jeszcze decyzji dotyczącej dopłat do gruntów rolnych za 2015 r., oraz, że żadna z jego działek wydzielonych z działki [...] nie została dotychczas zbyta. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, że wnioskodawca spłaca kredyt bankowy, którego rata wynosi [...] zł miesięcznie, a więc ponad dwukrotnie przewyższa ona deklarowane dochody. Ponadto, z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący posiada lokaty bankowe przekraczające [...] zł, co przeczy tezie o jego wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej. Skarżący posiada również nieruchomość rolną o wartości [...] zł, która przynosi dochody. W tej sytuacji brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania wnioskodawcy za osobę ubogą, która nie jest w stanie pokryć kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego podkreślając, że mieszka sam, zaś część należności związanych z utrzymaniem domu opłaca z rachunku bankowego znajomej. Skarżący wskazał, że środki znajdujące się na należącym do niego rachunku bankowym nie wystarczają do spłaty zaciągniętego kredytu bankowego. Skarżący nie zgodził się również z opinią referendarza sądowego, dotyczącą wartości posiadanej przez niego nieruchomości rolnej, wynikającej z kwestionowanej przez niego w postępowaniu wyceny rzeczoznawcy majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zdanie pierwsze w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 ww. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest instytucją nadzwyczajną stanowiącą pomoc państwa dla osób, które żyją w ubóstwie lub znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o pomoc państwa. Przytoczone powyżej przepisy jednoznacznie wskazują, że przy całkowitym zwolnieniu, osoba winna wykazać brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a przy częściowym - brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, w szczególności, gdy osoba ta ma stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. W ocenie sądu, okoliczności, na które powołuje się w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy i w sprzeciwie skarżący, prowadzą do wniosku, że jego sytuacja finansowa nie jest aż tak trudna, jak usiłuje wykazać. Jak wynika z załączonych do akt sprawy wyciągów z kont lokacyjnych należących do skarżącego saldo końcowe na dzień [...] wynosiło [...] zł. Wskazane okoliczności mają, zdaniem sądu, zasadnicze znaczenie dla ustalenia sytuacji ekonomicznej skarżącego. Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Fakt spłaty przez skarżącego wysokich rat kredytu gotówkowego ([...] zł miesięcznie), nie stanowi jednak, w ocenie sądu, wydatku niezbędnego, który mógłby mieć pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z 20 października 2011 r., sygn. akt I OZ 783/11, stwierdził, że zobowiązania prywatne, takie jak rata kredytu (hipotecznego) nie mają pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Utrzymanie konieczne, stanowiące prawne ekonomiczne kryterium oceny istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, obejmuje, co oczywiste, wydatki związane z potrzebami mieszkaniowymi, to jednak nie oznacza, że dla zaspokojenia tych potrzeb niezbędne jest ponoszenie wydatku z tytułu spłaty rat kredytu (vide: postanowienie NSA z 16 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 22/11). Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo. Zatem, odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że nie może być tak, że skarżący preferuje spłatę wysokich rat kredytów, odmawia natomiast zapłaty jednorazowej kwoty wpisu sądowego od skargi. W świetle ww. okoliczności należy uznać, że informacje o stanie majątkowym skarżącego pozwalają stwierdzić, że nie wykazał on dostatecznie zasadności swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza, że jedynym kosztem sądowym na obecnym etapie postępowania jest wpis sądowy od skargi w wysokości [...] zł. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.