II SA/Sz 606/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Bukowiecka - Kleczaj po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. – R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. T. – R. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie samowolnie wykonanych robót budowlanych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Wyrokiem wydanym w dniu 12 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę M. T. – R. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie samowolnie wykonanych robót budowlanych. W dniu 13 maja 2015 r. skarżąca M. T. – R. reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata Z. W. – Z. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że dochody, które uzyskuje wraz z mężem przeznaczane są na bieżące utrzymanie oraz na utrzymanie studiującej córki, co powoduje brak wolnych środków na opłaty sądowe. Wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz .–.córką. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...]m2 oraz działka rekreacyjno-budowlana. Miesięczny dochód trzyosobowej rodziny wynosi [...] euro i składa się na niego emerytura wnioskodawczyni w wysokości [...]euro miesięcznie, wynagrodzenie męża z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] euro oraz dodatek na dziecko w wysokości [...]euro. Uznając zawarte w formularzu oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, wezwaniem z dnia 10 sierpnia 2015 r. kierowanym do jej pełnomocnika Sąd zobowiązał M. T. – R. do przedłożenia w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy: - decyzji w sprawie podatku za rok [...]od wszystkich posiadanych nieruchomości, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu z okresu ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, prąd) oraz innych niezbędnych wydatków, - wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanych przez skarżącą oraz dorosłych domowników kont bankowych (w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą) z okresu ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia o wysokości dochodu osiąganego z wynajmu domków letniskowych położonych, - dowodu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia męża skarżącej oraz dodatku na córkę z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodu potwierdzającego kontynuowanie przez córkę studiów (np. kserokopia legitymacji studenckiej). Powyższe wezwanie sądowe pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 8 października 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym terminie M. T. – R. złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, wnosząc o uwzględnienie w całości jej wniosku o prawo pomocy. W uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się z treścią postanowienia, ponieważ mimo, że dochód jej rodziny wynosi miesięcznie ok. [...] zł, to bilansuje się z wydatkami i nie stać jej na poniesienie opłaty sądowej. Skarżąca wskazała też, że ma konstytucyjne prawo do Sądu i zaspokajania swoich potrzeb. Do sprzeciwu nie dołączyła żadnej dokumentacji dotyczącej jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych, w tym w szczególności wymienionej w doręczonym jej wezwaniu w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - w brzmieniu aktualnym w dacie wszczęcia postępowania), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl z art. 245 § 3 cytowanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z kolei zgodnie z art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, a zwolnienie od tego obowiązku jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce tylko w ściśle określonych sytuacjach. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o takie prawo. Strona występująca na drogę postępowania sądowego wnosząc o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania winna uprawdopodobnić w sposób rzetelny i wiarygodny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego na formularzu PPF wniosku i zawartych w nim oświadczeń. Stosownie do art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w przypadku gdy okaże się, że oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 152 tej ustawy jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – strona zobowiązana jest do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony. W interesie strony leży zatem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W orzecznictwie podkreśla się, że niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym w takiej sytuacji sąd jest uprawniony do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienia NSA: z dnia 2 grudnia 2013 r. sygn. akt II FZ 1090/13, z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 476/12). W przedmiotowej sprawie, z uwagi na ogólnikowe dane zawarte w formularzu wniosku, zaistniała konieczność wezwania skarżącej w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do złożenie dodatkowych wyjaśnień w zakresie niezbędnym do oceny jej wniosku. Skarżąca jednak, pomimo prawidłowo doręczonego wezwania, uchyliła się od przedstawienia żądanych dokumentów i informacji. Nie skorzystała również z możliwości ich złożenia wraz ze sprzeciwem. W konsekwencji, brak jakiejkolwiek reakcji skarżącej na zobowiązanie dotyczące należytego udokumentowania okoliczności mających wpływ na ocenę wnioskowanego prawa pomocy skutkować musiał uznaniem przez Sąd, że nie zachodzą podstawy do przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. O zasadności wniosku nie decyduje bowiem subiektywne przekonanie wnioskodawcy o tym, że kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy ale obiektywna ocena możliwości finansowych (wysokość dochodu), zarobkowych i majątkowych wnioskodawcy (i innych osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe) przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania wnioskodawcy wydatków oraz kosztów sądowych jakie musiałby ponieść na danym etapie postępowania (aktualnie jest to wpis od skargi kasacyjnej w wysokości[..] zł). Reasumując prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z partycypowania w kosztach postępowania powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe. Skoro skarżąca, przy wskazanym dochodzie miesięcznym wynoszącym [...] euro (zgodnie ze średnim kursem walut NPB z [...] r. wynoszącym [..] zł stanowi kwotę [...] zł) twierdzi, że nie ma możliwości uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej (zł), to jej rzeczą było wykazanie, poprzez złożenie stosownych informacji i dokumentów źródłowych, że znajduje się w takim położeniu. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji postanowienia.