II SA/Sz 606/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, po uprzednim przyznaniu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. N. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pismem z dnia 20 kwietnia 2015 r. M. N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nakładające na skarżącego grzywnę w celu przymuszenia z powodu uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego, określonego w decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. W dniu 8 czerwca 2015 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że utrzymuje się z renty w kwocie [...] zł miesięcznie, przy czym jego sytuacja majątkowa i rodzinna jest taka sama jak opisana we wniosku złożonym w sprawie o sygn. akt. II SA/Sz 707/14. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2015 r., referendarz sądowy zwolnił M. N. od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Na rozprawie w dniu 26 listopada 2015 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata przedkładając kserokopię pierwszej strony druku PPF sporządzonego w dniu 8 czerwca 2015 r. i oświadczając, że został już zwolniony od kosztów sądowych a obecnie wnosi o ustanowienie adwokata. W tym samym dniu skarżący złożył wniosek w zakresie ustanowienia adwokata na właściwym druku PPF, ponownie wskazując jako źródło utrzymania rentę w kwocie [...] zł i powołując się na dane o jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, które zostały zawarte we "wcześniejszym wniosku" jak również w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 707/14. Odpowiadając na wezwanie referendarza do przedłożenia wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, a także dowodów potwierdzających dochody uzyskane w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz oświadczenia dotyczącego wszystkich posiadanych nieruchomości (ze wskazaniem rodzaju, powierzchni, położenia i wartości szacunkowej) a nadto kopii wszystkich decyzji za 2015 r. dotyczących podatku rolnego i podatku od nieruchomości oraz kopii ostatniej decyzji dotyczącej dopłat gruntowych, kopii wyroku zasądzającego alimenty oraz dowodów potwierdzających spełnienie obowiązku alimentacyjnego w okresie ostatnich trzech miesięcy i zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy dotyczącego korzystania z pomocy opieki społecznej w okresie ostatnich dwóch lat skarżący przedstawił m.in. zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...] r., zawiadomienie ww. Komornika z tej samej daty o wszczęciu egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego - postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] r., protokół sprzedaży ruchomości – domku holenderskiego z dnia [...] r. (za kwotę [...] zł), informacje Komornika Sądowego z dnia [...] r., dotyczące zaległości alimentacyjnych według stanu na dzień [...] r. oraz dokonanych z tego tytułu wpłat (do dnia [...] r.). Skarżący nadesłał także kopię pisma z dnia [...] r. skierowanego do Ministerstwa Sprawiedliwości, z którego wynika, że w dniu [...] r. żona wnioskodawcy wniosła pozew o rozwód oraz zabezpieczenie na czas trwania procesu, zaś sąd ustalił alimenty na jej rzecz tytułem zabezpieczenia w kwocie [...] zł miesięcznie oraz w kwocie [...] zł na rzecz córki A. W piśmie tym skarżący podał, że nie jest w stanie uiszczać tak wysokich kwot, a zaległości z tytułu alimentów oraz kosztów komorniczych wynoszą około [...] zł. M. N. przedłożył ponadto kopię apelacji sporządzonej przez pełnomocnika adw. M. W. w sprawie o sygn. akt [...], w której Sąd Rejonowy, wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2014 r. ustanowił rozdzielność majątkową pomiędzy skarżącym oraz jego żoną. W uzasadnieniu apelacji wskazano m.in., że dzięki pracowitości i zaradności skarżącego został zgromadzony majątek w postaci "licznych nieruchomości". M. N. dokonał darowizny nieruchomości na rzecz swoich córek jak również pomagał im w prowadzonych przez nich budowach. Skarżący nadesłał również obwieszczenie z [...] r. o licytacji ruchomości – tj. należącego do niego samochodu M. o wartości szacunkowej [...] zł, a także potwierdzenie wpłaty Komornikowi kwoty [...] zł w dniu [...] r. oraz wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez B. a nadto wyciąg z rachunku w B., z którego wynika, że na rachunku tym na dzień[...] r. znajdowała się kwota [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że skarżący w złożonym wniosku, ani w odpowiedzi na wezwanie, nie przedłożył wykazu dotyczącego posiadanych nieruchomości ani ich wartości rynkowej. Z oświadczenia złożonego w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 707/14 oraz przedłożonych dokumentów wynika, że M. N. posiada wiele nieruchomości, w tym dom o powierzchni [...] m2, [...] grunty rolne o powierzchni ponad [...] ha i [...] działek budowlanych. Ponieważ wnioskodawca nie płaci alimentów ustalonych tytułem zabezpieczenia, komornik sądowy zlicytował należące do niego [...] i wszczął postępowanie w stosunku do jednej z licznych nieruchomości, jednak nie oznacza to jeszcze, że stał się on osobą ubogą, nie będącą w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie dotyczącej jednego z jego domów letniskowych. Oceniając złożony wniosek, referendarz uznał, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie zainicjowanej jego skargą. Wnioskodawca, w zależności od doraźnych potrzeb raz twierdzi, że jest osobą majętną, a gdy chce uzyskać pomoc z budżetu państwa podaje, że jest w dramatycznej sytuacji majątkowej. Jednocześnie mimo deklarowanego dochodu w kwocie [...] zł miesięcznie nie korzysta z finansowej pomocy opieki społecznej, a z wyciągu z jego rachunku bankowego wynika, że ponosi koszty dzierżawy ziemi, ubezpieczenia samochodu, usług telekomunikacyjnych. Prowadzone postępowanie wykazało zatem, że wnioskodawca posiada własne zasoby i możliwości pozwalające na skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej. Skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, wobec czego wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie należało oddalić. Odpis powyższego rozstrzygnięcia doręczono M. N. w dniu [...] r. (zwrotne potwierdzenia odbioru k. 220). W dniu 29 stycznia 2016 r. skarżący nadał w placówce operatora pocztowego sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego podnosząc, że w świetle nadesłanych "obficie materiałów, o które sąd prosił" jego wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący wskazał, że nie jest w stanie samodzielnie i skutecznie bronić się w postępowaniu sądowo-administracyjnym by skutecznie dochodzić swoich racji, jak również jego stawiennictwo jest ograniczone do "nadzorowania sprawy z uwagi na odległe miejsce zamieszkania". W jego ocenie spełniony został wymóg "art. 117 K.p.c. i stosowany w procedurze art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.". Skarżący podniósł, że ma trudności z prawidłowym formułowaniem swoich żądań. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z kolei w myśl przepisu art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd zatem na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy, orzekając o przyznaniu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez stronę lub odmowie jego przyznania. W tym miejscu należy zaznaczyć, że w związku ze zmianą wprowadzoną art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658) przepisowi art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nadano nowe brzmienie. Zgodnie z tym przepisem, "rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej (tj. przed 15 sierpnia 2015 r.) przepis art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w nowym brzmieniu nie ma zastosowania. Mając na uwadze, że postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r., należy uznać, że w sprawie zastosowanie będzie miał art. 260 cytowanej ustawy w brzmieniu przed zmianą. Konsekwencją zatem wniesienia przez skarżącego sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, była utrata mocy wymienionego postanowienia i rozpoznanie wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z kolei w myśl art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 cytowanej ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 wspomnianej ustawy, przysługuje osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek w tym przedmiocie, zaś Sąd poddaje ocenie wszystkie przedłożone dowody, w tym także oświadczenia strony. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uzasadniające przyznanie takiej pomocy. Zaznaczyć przy tym należy, że niniejszy wniosek dotyczy jedynie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, jednak zważywszy, że już wcześniej skarżący uzyskał prawo pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych, zatem ewentualne przyznanie tego prawa w także w zakresie ustanowienia adwokata, w istocie stanowiłoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z przywołanych przepisów wynika, że to do zainteresowanego należy wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego, pismem z dnia [...] r. zobowiązano skarżącego do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W zakreślonym terminie skarżący co prawda część z tych dokumentów przedłożył, jednak pominął tak ważne dokumenty jak oświadczenie dotyczące wszystkich posiadanych nieruchomości czy dowody potwierdzające dochody uzyskane w okresie ostatnich trzech miesięcy. Z pewnością nie są dostatecznymi dowodami w tym zakresie wydruki historii rachunku bankowego w B., skoro wynika z nich np., że w [...] r. M. N. wpłacił na swoje konto łącznie [...] zł, a zatem znacznie wyższą kwotę niż kwota deklarowanych dochodów w postaci świadczenia rentowego (zgodnie z zapisami na formularzu PPF- [...] zł). Jednocześnie skarżący nie wskazał jakichkolwiek innych dochodów, a zatem nie sposób uznać, że przedstawione przez niego dokumenty należycie obrazują jego sytuację majątkową. Skarżący również w treści sprzeciwu nie wskazał żadnych konkretnych argumentów potwierdzających jednoznacznie, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że jego wniosek zasługuje na uwzględnienie w świetle "nadesłanych obficie materiałów, o które sąd prosił". Zaznaczył, że nie jest w stanie samodzielnie się bronić w postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie zna się na procedurze sądowoadministracyjnej, by skutecznie dochodzić swoich racji. Skarżący uchylił się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jego sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. Ponadto nie w sposób nie zauważyć, że skarżący swoją sytuację materialną przedstawia w sposób bardzo, wybiórczy i niepełny. Z jednej strony przedstawia dokumenty, z których wynika, że jest właścicielem działek budowlanych czy gruntów rolnych, z drugiej strony podaje, że nie posiada żadnych środków na spłatę należności alimentacyjnych, dołączając jednocześnie wyciąg z rachunku bankowego w B., z którego wynika że na koncie znajduje się kwota [...] zł. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 cytowanej ustawy, tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego. Z tego względu przyjmuje się, że pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami (zob. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15). W konsekwencji uznaje się, że osoba występująca z wnioskiem o prawo pomocy zobowiązana jest nie tylko do przedstawienia we wniosku wszelkich okoliczności odnoszących się do swojej sytuacji materialnej, ale także do udokumentowania tychże okoliczności. Nieprzedstawienie przez skarżącego pełnych kompletnych informacji o jakich mowa w wezwaniu sądowym z [...] r. skutkuje zatem brakiem możliwości prawidłowego ustalenia, czy partycypowanie przez niego w kosztach postępowania poprzez samodzielne pokrycie kosztów działania pełnomocnika procesowego skutkować będzie uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym dla niego i jego rodziny. Mając zatem na względzie, że sytuacja majątkowa skarżącego jawi się jako niedostatecznie wyjaśniona, gdyż wątpliwości odnoszące się do przedstawionych przez wnioskodawcę informacji nie zostały przez stronę usunięte, należało stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na treść art. 246 § 1 cytowanej ustawy, podnoszone przez skarżącego argumenty dotyczące braku znajomości procedury sądowoadministracyjnej czy trudności w formułowaniu swoich żądań nie mogą stanowić podstawy przyznania mu prawa pomocy we wskazanym przez niego zakresie, w sytuacji, w której nie zostało wykazane, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wbrew przekonaniu skarżącego w niniejszym postępowaniu nie ma przy tym zastosowania art. 117 K.p.c. lecz cytowany już wcześniej art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy, orzeczono jak w sentencji.