II SA/Sz 61/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 marca 2013 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Wójta Gminy decyzją z dnia [...], na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 2 pkt 10, art. 25, art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3 i 7 ustawy z dnia 7 września o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 7, poz. 1 ze zm.), zobowiązał T. S. , jako dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności z tytułu otrzymywanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione wypłacanych w okresie od [...] w łącznej kwocie [...] oraz odsetek ustawowych naliczanych od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Natomiast stosownie do ust. 2 tego przepisu, organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Następnie organ ten wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie decyzją nr [...] przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną E.S., reprezentowaną przez przedstawiciela ustawowego M. S., w kwocie [...] miesięcznie na okres od [...]. Wprawdzie od dnia [...]na konto OPS przekazano wyegzekwowane należności, jednakże zakwalifikowano je na poczet zaległości powstałych w okresie zasiłkowym [...]. Od powyższej decyzji odwołanie złożył T. S. podnosząc, że decyzja jest błędna, albowiem płacił matce dziecka zasądzone alimenty, na co posiada dowody. W jego ocenie, nie może ponosić odpowiedzialności za zatajenie tego faktu przez M. S. O okoliczności płacenia alimentów poinformował komornika w [...] kiedy uzyskał informację od Ośrodka Pomocy Społecznej o pobieraniu przez matkę dziecka świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Po rozpoznaniu sprawy na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie organ odwoławczy wyjaśnił, że dowody wpłat na konto matki dziecka z tytułu alimentów na rzecz dziecka winny być przedstawione komornikowi sądowemu w celu zweryfikowania wielkości zadłużenia strony w stosunku do wierzyciela, które na dzień [...] wynosiło [...]. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie ma bowiem znaczenia podnoszony przez stronę fakt dokonywania wpłat tytułem alimentów matce dziecka. Natomiast w sprawie istotne jest to, czy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, komornik sądowy przekazał wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela. Dalej organ II instancji wskazał, że w okresie od dnia[...] do dnia [...] wypłacono osobie uprawnionej, tj. E. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...]. W okresie, w którym osoba uprawniona pobierała świadczenie, komornik nie przekazał organowi wierzyciela żadnych kwot na pokrycie należności za okres świadczenia [...]. Kwoty, które wpłynęły do komornika, przeznaczono na pokrycie najstarszego zadłużenia z tytułu zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powstałego w okresie świadczeniowym [...], zatem dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu za okres świadczeniowy [...] kwoty [...]. W ocenie Kolegium, nie ma podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji, gdyż organ w prowadzonym postępowaniu o zwrot należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zobligowany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy zawarł informację o możliwości złożenia przez dłużnika alimentacyjnego wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub rozłożenia ich na raty. T. S. zakwestionował powyższą decyzję w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze skarżący podniósł, że wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, gdyż od chwili zasądzenia alimentów na rzecz swojej córki wpłacał je do rąk matki dziecka- M. S. W związku z tym decyzja Wójta Gminy wydana w dniu [...] w przedmiocie przyznania na rzecz jego córki świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest niezasadna. Na skutek tej decyzji, matka dziecka otrzymywała alimenty w podwójnej wysokości, o czym on przez dłuższy czas nie wiedział, gdyż nikt nie poinformował go o fakcie zgłoszenia przez M. S. sprawy rzekomego powstania zaległości alimentacyjnych do komornika jak i wydania decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem skarżącego, skoro to matka dziecka wyłudziła świadczenia i nieprawnie je pobierała, to on nie powinien z tego tytułu ponosić jakichkolwiek negatywnych konsekwencji. Tak więc, niesłuszne jest stanowisko organów co do powstania po jego stronie obowiązku zwrotu wypłaconych z funduszu świadczeń. Skarżący podniósł, że czuje się bardzo pokrzywdzony i bezradny wynikiem prowadzonego postępowania przez organy administracyjne obu instancji, gdyż jest zmuszony oddać kwotę niesłusznie pobraną przez matkę dziecka. Wobec tego zwrócił się z prośbą do Sądu o dokładne przeanalizowanie sprawy i uchylenie decyzji zobowiązującej do zwrotu wypłaconych świadczeń w całości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie. Na rozprawie sądowej, która odbyła się dnia [...] skarżący wskazał, że popiera skargę i wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji. Na pytanie, czy skarżący w dalszym ciągu łoży alimenty bezpośrednio do rąk matki dziecka, oświadczył, że tak, dodatkowo wskazując, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. Ponadto Sąd z urzędu przeprowadził dowód z nadesłanej przez organ I instancji faksem decyzji z dnia [...] o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na E. S. na okres od [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądowa kontrola dokonana według kryterium zgodności z prawem, dała podstawę do stwierdzenia, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, którą to zobowiązano skarżącego do zwrotu kwoty [...] wraz z odsetkami z tytuł wypłaconych w okresie od [...] osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 27 ustawy z dnia 7 września o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 7, poz. 1 ze zm.). W myśl ust. 1 powołanego przepisu, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Zgodnie z ust. 2 tego unormowania, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (ust. 3). Z powyższych przepisów wynika, że świadczenie przyznane z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem zwrotnym, zaś obowiązek do zwrotu powstaje, w zależności od realiów konkretnej sprawy, albo po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. O tym obowiązku rozstrzyga organ administracji właściwy wierzyciela, w formie decyzji. Decyzja o zwrocie wypłaconego świadczenia stanowi konsekwencję decyzji przyznającej to świadczenie. Rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 27 ust. 2 ustawy, konkretyzuje bowiem obowiązek regresu należności wyłożonych z budżetu państwa w oparciu o decyzję przyznającą na rzecz osoby uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, która podejmowana jest w sytuacji potwierdzonego przez komornika braku możliwości wyegzekwowania alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Ustawodawca przesądził, że obowiązek zwrotu właściwemu organowi wierzyciela należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego spoczywa na dłużniku, gdyż za niego – w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie - wypłacane są środki finansowe osobie uprawnionej do alimentów. Rozstrzygnięcie co do tej kwestii potwierdza zatem powstanie po stronie dłużnika nowego obowiązku, który należy odróżnić od obowiązku alimentacyjnego wynikającego z orzeczenia sądu. Analiza treści art. 27 ustawy prowadzi do wniosku, że wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wymaga tylko i jedynie ustalenia, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia zostały wypłacone. Powyższe warunki muszą być spełnione kumulatywnie. Przy czym, dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, dopóki decyzja o przyznaniu świadczenia nie zostanie wzruszona, bądź wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2005 r. sygn. akt I OSK 793/11, lex nr 1149435). W ocenie Sądu, należy podzielić pogląd organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki warunkujące wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z prawidłowych i niezakwestionowanych ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez organ I instancji wynika, że decyzją z dnia [...] przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę skarżącego E. S. – jako osobę uprawnioną w kwocie [...] na okres od dnia [...], oraz że w wyżej wskazanym okresie świadczeniowym organ ten wypłacił przedstawicielowi ustawowemu osoby uprawnionej, tj. matce M.S., łącznie kwotę [...]. Zasadne ustalenia co do faktu wypłaconej należności osobie uprawnionej poczynił także organ odwoławczy. Jednakże wskazując, że świadczenie przyznano E. S. do dnia [...], organ ten popełnił błąd, który należy traktować jako oczywistą omyłkę pisarską, która nie mogła mieć istotnego wpływu na wynik postępowania administracyjnego. Ponadto organy rozpoznające sprawę zwrotu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego rozważyły, czy istnieje możliwość pomniejszenia wskazanej kwoty o wysokość należności przekazanych przez komornika organowi I instancji. Stosownie bowiem do art. 27 ust. 9 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Jak wynika z akt sprawy kwota wyegzekwowana przez komornika od dłużnika została zaliczona m.in. na poczet powstałych zaległości za okres świadczeniowy [...]. Ta okoliczność faktyczna przesądza o prawidłowości rozstrzygnięcia zobowiązującego skarżącego do zwrotu całej kwoty wypłaconej z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego córki za okres świadczeniowy [...]. Odnosząc się do argumentów skargi należy wyjaśnić, że decyzja wydana w oparciu o art. 27 ust. 2 ustawy ma charakter decyzji związanej. Powyższe oznacza, że spełnienie łącznie dwóch wyżej wskazanych przesłanek, tj. wypłacenia ze środków funduszu alimentacyjnego świadczenia dla osoby uprawnionej oraz funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji przyznającej to świadczenie, obliguje organ do jej wydania. Przy czym organ prowadząc postępowanie nie jest uprawniony do ustalenia żadnych innych okoliczności aniżeli te, które warunkują podjęcie orzeczenia o zwrocie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Przede wszystkim w tym postępowaniu organ nie może badać zasadności (przesłanek) wydania decyzji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, skoro decyzja ta posiada walor ostateczności. Należy podkreślić, że w postępowaniu w sprawie zwrotu należności z tytułu przyznanych świadczeń, elementem stanu faktycznego jest wyłącznie decyzja ostateczna przyznająca świadczenie, a nie przesłanki, które stanowiły podstawę jej wydania. Tymczasem skarżący skargę jak i odwołanie oparł na twierdzeniu, że nie posiadał zaległości alimentacyjnych, gdyż płacił do rąk matki dziecka zasądzone alimenty. Taka argumentacja świadczy o tym, że skarżący de facto kwestionuje przysługiwanie prawa wierzycielowi do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Okoliczność wykonania zobowiązania alimentacyjnego stanowi przesłankę postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a tym samym nie ma żadnego wpływu na decyzję wydaną w trybie art. 27 ust. 2 ustawy. Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w którym podnosi się, że w opisywanym postępowaniu dłużnik nie może zasłaniać się faktem, że wykonał zobowiązanie alimentacyjne w sposób, który nie wywołał stanu bezskuteczności egzekucji (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r. sygn. akt I OSK 800/11, lex 1069681). W tej sytuacji, twierdzenia skarżącego o uiszczaniu alimentów i braku powstania zaległości z tego tytułu pozostają poza sferą zainteresowania organu jak i Sądu. Bez znaczenia, dla niniejszej sprawy jest również to, czy i kiedy skarżący dowiedział się o prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu egzekucyjnym jak i o wydaniu decyzji w sprawie przyznania na jego córkę świadczeń z funduszu alimentacyjnego, albowiem i te okoliczności nie mieszczą się w przesłankach materialnoprawnych zastosowania art. 27 ust. 2 ustawy. Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte zgodnie z przytoczonymi wyżej przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podnoszone zaś w skardze zarzuty, jak już wyżej zaznaczono, w istocie nie odnoszą się do tych rozstrzygnięć, lecz do prawidłowości przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a więc pozostają poza kontrolą Sądu w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.