II SA/Sz 610/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.),, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 06 października 2010r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] r. Nr [...], II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku Kierownik Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Chociwlu decyzją z dnia 4 marca 2010 r. numer 01-000502/03/2010 wydaną na podstawie art. 104 Kpa i art. 8 ust. 1 art. 37 w związku z art. 98 art. 104 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) orzekł o obowiązku zwrotu przez A. S. kwoty 478, 16 zł z tytułu nienależnie pobranego świadczenia - zasiłku stałego, w okresie od 25 września 2008 r. do dnia 28 lutego 2009 r., przyznanego decyzją z dnia 18 marca 2008 r. numer 01-000210/03/2008 uchyloną następnie decyzją z dnia 8 czerwca 2009 r. Organ wyjaśnił w decyzji, że powyższa kwota jest sumą nienależnie pobranych świadczeń, za poszczególne miesiące w ww. okresie. Wskazał następnie, że zasiłek stały przyznano A. S. na okres od dnia 10 marca 2008 r. do 31 stycznia 2011 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W decyzji pouczono stronę o obowiązku, wynikającym z art. 109 ustawy o pomocy społecznej, informowania organu o każdej zmianie w sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia. Organ I instancji podał, że na podstawie wywiadu przeprowadzonego w dniu 20 lutego 2009r. ustalił, iż od 25 września 2009 r. A. S. podjął zatrudnienie, o czym nie powiadomił organu. Organ I instancji stwierdził, że A. S. nie jest uprawniony do pobierania świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego ze względu na niespełnione kryterium dochodowe rodziny, co uzasadniało uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku stałego w całości. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny. Natomiast, w związku z tym, że strona oświadczyła, iż jej sytuacja finansowa jest dobra, nie było przesłanek aby zastosować w sprawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej . A. S. odwołał się od decyzji organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 13 maja 2010 r. numer SKO.Sz.430/1758/2010 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 8 ust. 1 w zw. z art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wskutek zmiany sytuacji dochodowej rodziny, strona przestała spełniać wymienione wyżej warunki konieczne korzystania z zasiłku. Powyższe dało podstawę do uznania, iż wypłacone zasiłki miały charakter świadczeń nienależnych, tym bardziej, iż uchylona została decyzja na mocy której przyznano świadczenia. Zdaniem Kolegium, w sprawie ma zastosowanie art. 98 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Organ I instancji dokonał prawidłowej oceny sytuacji rodziny i nie dopatrzył się przewidzianej w art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej podstawy odstąpienia od żądania zwrotu, umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części lub odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty. A. S. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W skardze podał, że od dnia 27 sierpnia 2008 r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w[...] . W dniu 24 września 2008 r. został skierowany do pracy w Wojewódzkiej Usługowej Spółdzielni Inwalidów w Szczecinie Zakład w Stargardzie Szczecińskim i w tym samym dniu poinformował pracownika socjalnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w[..] , iż od 25 września 2008 r. podejmie pracę. Złożył stosowny dokument potwierdzający fakt zatrudnienia. Ponadto, skarżący oświadczył, że wbrew twierdzeniom organu I instancji, sytuacja finansowa w jego rodzinie jest bardzo ciężka. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W dniu [...] r., pismem z dnia [...] r., skarżący uzupełnił treść skargi i podał, że podczas wywiadu w lutym 2009 r. pracownik Ośrodka wpisał nieprawdziwą informację, że sytuacja finansowa rodziny jest dobra, albowiem skarżący przez kilkanaście lat stale korzystał z pomocy społecznej i we wcześniejszych wywiadach było odnotowywane o bardzo dużych zadłużeniach strony. Pismem z dnia 1 grudnia 2009 r. poinformował organ o ciężkiej sytuacji materialnej, oczekując, iż organ odstąpi od żądania zwrotu przedmiotowego świadczenia. Rodzina znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej, skarżący ma na utrzymaniu troje małoletnich dzieci. W piśmie skarżący zgłosił wniosek o przeprowadzenie dowodu z dołączonych do pisma dokumentów, na okoliczność trudnej sytuacji finansowej jego rodziny. Skarżący złożył wraz z pismem wezwanie do zapłaty Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] " w [...] z dnia [...] r. kwoty [...] zł, propozycje ugodową "Ultimo" dotycząca spłaty kwoty [...] zł, wezwanie do zapłaty "Ultimo" dotyczące spłaty należności na rzecz banku GE Money w wysokości [...] zł oraz zawiadomienie z dnia 21 września 2010 r. Banku [...] S.A dotyczące spłaty kredytu w wysokości [...] zł. Na rozprawie w dniu [...] r. Sąd postanowił dopuścić dowód z ww. dokumentów skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest tylko pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do wydania orzeczenia o zmianie decyzji poprzez przyznanie skarżącej określonego prawa bądź uprawnienia, wynikającego z przepisów prawa normujących określoną dziedzinę spraw (np. z zakresu pomocy społecznej). Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem kontroli decyzji wydanych w granicach danej sprawy wedle kryterium celowości i słuszności podjętego rozstrzygnięcia, z punktu widzenia życiowych potrzeb strony, lecz ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził w zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej naruszenie przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie były art. 8 ust. 1 w związku z art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008r., Nr 115, poz. 728 ze zm.). Powołane przepisy dotyczą: zakresu podmiotowego ustawy o pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 ) oraz zasad przyznawania zasiłku stałego (art. 37). Przypomnieć jednak należy, że postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, które w ustawie o pomocy społecznej uregulowane są w art. 98 i art. 6 pkt 16. Przepis art. 98 organy powołały wyłącznie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co z punktu widzenia art. 107 § 1 i § 3 Kpa jest działaniem niewystarczającym, albowiem treść zarówno rozstrzygnięcia jak i uzasadnienia jest rozbieżna z przepisami, które stanowiły podstawę prawną wydanej decyzji. Przechodząc do oceny prawnej rozstrzygnięć organów administracji publicznej w przedmiocie zobowiązania A. S. do zwrotu kwoty 478,16 zł, z tytułu nienależnie pobranych świadczeń okresie od 25 września 2008 r. do 28 lutego 2009 z tytułu zasiłku stałego podnieść należy, że zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Przepis ten in fine nakazuje stosować art. 104 ust. 4 odpowiednio. W myśl art.104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Z przepisu tego wynika zatem, że na pracowniku socjalnym spoczywa obowiązek rozważenia możliwości wystąpienia do właściwego organu z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zwłaszcza jeżeli w danej sprawie zaistnieją okoliczności szczególne. Do okoliczności szczególnych uzasadniających wystąpienie z niniejszym wnioskiem ustawa o pomocy społecznej zalicza przykładowo sytuację, gdy zwrot wydatków stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Okolicznością taką może być również trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego. Z powyższego wynika, że wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia powinno poprzedzić postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego pracownik socjalny powinien dokonać analizy aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważyć możliwość wystąpienia ze stosownym wnioskiem, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Taka wykładnia art. 98 ustawy o pomocy społecznej zgodna jest z orzecznictwem sądów administracyjnych, w szczególności zaś z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18.11.2008- sygn. akt I OSK 1884/07 (orzeczenie opublikowane na stronie internetowej http: //orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Tymczasem z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, jak i z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, aby pracownik socjalny dokonał analizy sytuacji finansowej i życiowej rodziny, która pobrała nienależne świadczenia, a następnie rozważał możliwość wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Brak jest również jakiejkolwiek informacji świadczącej o tym, że o możliwości wystąpienia z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pouczona została strona skarżąca, której w świetle powołanego przepisu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej uprawnienie takie również przysługiwało. Organ I instancji za wystarczające do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia uznał oświadczenia strony, że sytuacja dochodowa w rodzinie jest dobra ( oświadczenie z dnia 20.02.2009)- k. 28 akt adm.). W ocenie Sądu, złożenie przez skarżącego powyższego oświadczenia nie można utożsamiać żadną miarą z analizą sytuacji materialnej i życiowej rodziny A. S.. Tak lakoniczne stwierdzenie w istocie nie odzwierciedla tej sytuacji, natomiast interpretacja tego oświadczenia wyłącznie w kontekście możliwości zwrotu nienależnie pobranych świadczeń może skutkować wyprowadzeniem nieprawdziwych wniosków. Sąd nie przesądza o tym, jakiej treści decyzje zostaną wydane w wyniku tego wyroku, albowiem treść rozstrzygnięcia będzie uzależniona od przedstawionej organowi oceny sytuacji dochodowej i życiowej rodziny skarżącego przeprowadzonej przez pracownika socjalnego. Sytuację skarżącego należy jednak ocenić zarówno pod kątem realnej możliwości zwrotu świadczeń oraz tego, czy żądanie zwrotu nie zniweczyłoby skutków udzielonej pomocy. Ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i wytyczne, które wprost wynikają z treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organy pomocy społecznej naruszyły przepisy art. 7 i 77 § 1 Kpa oraz art. 98 i art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- orzekł jak w pkt I wyroku. W kwestii wykonalności wyroku Sąd orzekł w pkt II na podstawie art. 152 powołanej ustawy.