II SA/Sz 616/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych A.B. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] w sprawie zatrzymania prawa jazdy kategorii A i B. Skarżący wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc merytoryczne zarzuty dotyczące zaskarżonej decyzji. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bezrobotnym synem, który nie ma prawa do zasiłku, a jedynym dochodem rodziny jest emerytura wnioskodawcy wynosząca [...] miesięcznie. Jednocześnie wskazał, że co miesiąc ponosi wydatki związane z opłaceniem: czynszu za mieszkanie w wysokości [...]zł, spłaty długu wobec Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w kwocie [...] zł, a także raty kredytu bankowego w kwocie [...] zł. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 14 października 2013 r. wezwał skarżącego do przedłożenia dowodów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów, tj: - dowodu potwierdzającego wysokość dochodów wnioskodawcy, - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie mieszkania (poza czynszem), z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych skarżącego i jego syna z okresu ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy potwierdzającego, że syn jest osobą bezrobotną. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący oświadczył, że od [...] do chwili obecnej syn przebywa w Areszcie Śledczym. Natomiast skarżący z emerytury wynoszącej [...] zł netto miesięcznie uiszcza czynsz za mieszkanie w kwocie [...] zł, spłaca dług do WAM w kwocie [...] zł miesięcznie, spłaca kredyt bankowy którego rata wynosi [...] zł miesięcznie, ok. [...] zł miesięcznie przesyła synowi na wypiskę do Aresztu Śledczego, [...] zł płaci bankowi za przelewy i prowadzenie konta, [...] zł wydaje na bilety PKP, żeby odwiedzić syna, a [...] zł na przesyłki polecone. W tej sytuacji na utrzymanie pozostaje mu kwota około [...] zł. Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych swoich ani syna, ani dowodów potwierdzających ponoszenie innych wydatków na utrzymanie mieszkania, poza czynszem. Przedłożył natomiast zaświadczenie z Banku dotyczące wysokości emerytury oraz dowody potwierdzające wpłaty na konto Aresztu Śledczego ([...]). Postanowieniem z dnia 18 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie podnosząc brak przedłożenia wszystkich dokumentów, o które został wezwany. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc merytoryczne zarzuty odnoszące się do zaskarżonej decyzji oraz wskazując, że zatrzymując mu prawo jazdy pozbawiono go całkowicie możliwości zarobkowych, gdyż mając 62 lata, mógłby "dorobić" tylko jako kierowca. Dodatkowo wnioskodawca nie zgodził się z argumentacją podniesioną w uzasadnieniu postanowienia z dnia 18 listopada 2013 r. dotyczącą nie przedstawienia przez niego wszystkich dowodów obrazujących jego sytuację materialną, bowiem nie mógł przedstawić dowodów dotyczących wydatków (innych niż czynsz) związanych z utrzymaniem mieszkania, gdyż nie ma w mieszkaniu gazu ani prądu, a także RTV i internetu. Jako osoba nieuprawniona nie uzyskał zaświadczenia z PUP dotyczącego syna, a o fakcie niezatrudnienia syna przesądza dołączone przez wnioskodawcę zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego o przebywaniu M.B. w tej jednostce od [...]. Odnosząc się do przedstawienia wyciągu z konta syna wyjaśnił, że nie wie czy syn w ogóle takim kontem dysponuje, a nawet gdyby je posiadał to i tak nie zostałby wnioskodawcy wydany z uwagi na tajemnicę bankową. Ponadto skarżący wskazał na poniesione wydatki z tytułu opłat za kserokopie, koniecznych do obrony syna, dokumentów w ogólnej kwocie [...] zł, a także z tytułu doładowania telefonu komórkowego ok. [...] zł oraz dla syna około [...] zł na miesiąc. Reasumując wnioskodawca podał, że faktycznie na życie pozostaje mu kwota około [...] zł, a każde uszczuplenie tej kwoty stanowić będzie uszczerbek dla koniecznego utrzymania wnioskodawcy oraz pozostającego w Areszcie Śledczym syna. Zarządzeniem z dnia [...] sąd wezwał skarżącego do nadesłania wyciągu z posiadanych kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, jednocześnie informując, że wezwanie dotyczy pełnego wyciągu z rachunku bankowego obejmującego informacje o zmianach stanu rachunku uwzględniającego wszystkie rozliczenia pieniężne dokonywane we wskazanym okresie wraz z ustaleniem salda, a ponadto do oświadczenia, czy jest posiadaczem samochodu marki [...] lub też innego pojazdu – w terminie siedmiodniowym, od dnia otrzymania niniejszego wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. Odpis powyższego wezwania został osobiście doręczony skarżącemu w dniu 7 stycznia 2014 r. (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru k. 66) , jednakże A.B. powyższego zobowiązania do dnia dzisiejszego nie wykonał. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej w dalszej części "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, czyli tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem rozpoznania. Powyższe oznacza, że sąd nie wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Należy zaznaczyć, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W myśl art. 255 ustawy – jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niewykonanie wskazanego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie bowiem żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OZ 1361/10, lex nr 743829). Zdaniem sądu, oświadczenie wnioskodawcy dotyczące jego sytuacji majątkowej, jest niepełne oraz nie odzwierciedla jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca pomimo dwukrotnego wezwania zarządzeniami z dnia: [...] oraz [...] nie przedstawił pełnego wyciągu z posiadanych kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Za wystarczające do pełnej oceny sytuacji materialnej zobowiązanego nie można uznać dołączonego do PPF wyciągu z rachunku potwierdzającego jedynie fakt, że regularnie opłaca czynsz za zajmowany przez siebie lokal, a także spłaca raty zaciągniętego kredytu na rzecz Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Podkreślenia wymaga, że wyciąg z rachunku bankowego zawierający pełne dane, pozwoliłby ocenić rzeczywiste możliwości płatnicze skarżącego oraz zobrazować, w jaki sposób kształtuje się jego sytuacja finansowa. Selektywne zaś przedstawienie informacji zawartych na rachunku bankowym poddaje w wątpliwość twierdzenia skarżącego odnoszące się do przedstawionej przez niego sytuacji materialnej. Za niewiarygodne sąd uznał twierdzenia skarżącego dotyczące braku wiedzy, czy syn posiada w ogóle konto bankowe, w sytuacji gdy skarżący, jak sam to podkreśla, jest w stałym kontakcie z synem. Odnosząc się do podniesionego w sprzeciwie braku możliwości uzyskania wyciągu z rachunku bankowego syna podkreślenia wymaga, że skarżący mógłby uzyskać prawo do otrzymania takiego wyciągu na podstawie wystawionego przez syna pełnomocnictwa, które wywołuje ten skutek, że zezwala na uchylenie tajemnicy bankowej w stosunku do pełnomocnika. Podobnie brak wywiązania się skarżącego z zobowiązania sądu dotyczącego oświadczenia w kwestii posiadania samochodu lub innego pojazdu należy uznać za okoliczność uzasadniającą twierdzenie o nienależytym przedstawieniu posiadanych zasobów majątkowych. Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego faktu ponoszenia wydatków związanych z pokrywaniem rat kredytu należy wskazać, że kwestia spłacania zaciągniętych kredytów jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonych przez nią postępowań sądowych (por. post. NSA z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena materiału zgromadzonego w sprawie pozwala wyrazić pogląd, że skarżący wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzić jego sytuację majątkową, a udzielane informacje były niepełne. Wobec powyższego, zdaniem sądu, A.B. nie wykazał w sposób rzetelny, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji należało, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w postanowieniu.