II SA/Sz 619/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy G. z dnia [...] Nr [...]. Burmistrz Gminy decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – zwanej dalej "K.p.a." oraz art. 2 ust. 11, ust. 17, art. 9 ust. 2, art. 20 ust. 2, art. 24 i art. 25 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228) oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. Nr 123, poz. 836 ze zm.), po rozpatrzeniu sprawy R. S. występującej jako przedstawiciel ustawowy, postanowił : 1. uchylić prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla K. H. na okres od [...]. 2. uchylić prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla E. H. na okres od [...]. Uzasadniając decyzję organ I instancji podał, że w związku ze zmianą sytuacji rodzinnej i finansowej spowodowanej zawarciem przez R. S. związku małżeńskiego w dniu [...] r. ponownie przeliczono dochód rodziny. Podstawą do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego są dochody za rok 2014. Liczba osób w rodzinie wynosi 4. Łączny dochód rodziny to kwota [...] zł. Odliczenia od dochodu to [...] zł. Miesięczny dochód na członka rodziny to kwota [...] zł. W związku z tym, że dochód na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł przekracza kryterium [...] zł to prawo do świadczeń alimentacyjnych z funduszu należało uchylić. R. S. złożyła odwołanie, w którym poinformowała, że w 2014 r. mąż jej nie dokładał się do budżetu rodzinnego, ponieważ w tamtym czasie mieszkał osobno i poprosiła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie z dnia 22 stycznia 2015 r. strona ponownie podkreśliła, że w 2014 r. nie mieszkała z obecnym mężem, a świadczenia są jej potrzebne do życia. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., a także art. 2 pkt 4 i pkt 18, art. 9 ust. 2 i ust. 4a, art.15, art. 19 i art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz.114), po rozpatrzeniu odwołania R. S., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] r. R. H. (obecnie S.) przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci K. H. i E. H., po [...] zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, w rodzinie nie przekracza kwoty [...] zł, o czym stanowi art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ I instancji ustalił, że po zawarciu przez odwołującą się związku małżeńskiego w dniu 7 listopada 2014 r., roczny dochód rodziny wynosi [...] zł, odliczenia od dochodu [...] zł, łącznie dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, co przekracza kryterium dochodowe, uprawniające doświadczeń z funduszu alimentacyjnego. W dalszej części uzasadnienia Kolegium wskazało, iż w myśl art. 3 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochód to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dochodem rodziny jest zaś przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 ustawy). Z kolei, dochód członka rodziny, w rozumieniu ustawy o świadczeniach z funduszu alimentacyjnego (art. 2 pkt 5a ustawy), to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a. Okresem świadczeniowym, w rozumieniu art. 2 pkt 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jest okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. Mając na uwadze zarzuty odwołującej się organ II instancji podkreślił, że ustalenie prawa do świadczeń na dany okres świadczeniowy nie oznacza, że organ w trakcie tego okresu nie jest zobligowany do uwzględnienia zmian w sytuacji nie tylko dochodowej rodziny, ale również majątkowej. Nadto, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia (art. 19 ustawy). Prawodawca w art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów upoważnił organ właściwy wierzyciela oraz marszałka województwa do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia - bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego. W przedmiotowej sprawie, R. H. wstąpiła w dniu [...]r. w związek małżeński, w efekcie uległa zmianie nie tylko jej sytuacja rodzinna (rodzina powiększyła się o jednego członka), ale także nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej rodziny. Zdaniem Kolegium, do dochodu rodziny wliczyć należy dochody wszystkich członków rodziny osoby uprawnionej, na dzień wystąpienia zmiany w sytuacji rodziny, nawet jeżeli w roku, z którego dochody są brane pod uwagę, nie wchodzili oni w skład tej rodziny. W 2013 r. (tj. w roku poprzedzającym okres świadczeniowy 2014/2015) R. S. uzyskała dochód w kwocie [...] zł, a D. S. w kwocie [...] zł [...] zł – [...] zł podatek- [...] zł składka na ubezpieczenie zdrowotne – [....] zł alimenty). Skoro zatem w efekcie zmiany sytuacji rodzinnej doszło również do zmiany sytuacji dochodowej w taki sposób, iż doszło do przekroczenia kryterium dochodowego określonego w art. 9 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uchylenie przyznanego decyzją ostateczną prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego stało się konieczne i uzasadnione. Powyższą decyzję R. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. zarzucając obu decyzjom administracyjnym brak logicznego myślenia oraz wadliwego ujęcia dochodu w rodzinie, przy nieuwzględnieniu daty zawarcia przez nią związku małżeńskiego z D. S. Zdaniem skarżącej, przedstawione przez organy wyliczenia dochodu rodziny dotyczą matematycznie całego roku kalendarzowego, czyli sumy dochodu z jej pracy oraz dochodu męża. Oba te organy nie wzięły pod uwagę, że do chwili zawarcia związku małżeńskiego jej sytuacja rodzinna była tragiczna i wyjątkowo ciężka, jak na matkę samotnie wychowującą dwoje dzieci (synowie). Zarobki i skromne alimenty nie wystarczały na zaspokojenie potrzeb rodziny. Nie jest też prawdą, jakoby sytuacja rodziny w trakcie trwania okresu świadczeniowego poprawiła się, powodując przekroczenie progu [...] zł na osobę. Zmiana sytuacji finansowej nastąpiła po dacie zawarcia związku małżeńskiego, gdyż dopiero wtedy dochody małżonków można sumować i wykazywać jako dochód rodziny. Nie sposób zgodzić się z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji (strona 3 linia 7 do 9), gdzie decydent najpierw wskazuje, że zmiana sytuacji w rodzinie następuje na dzień wystąpienia zmiany, a dalej podaje, że dochody brane są pod uwagę, nawet jeżeli osoba nie wchodziła w skład tej rodziny. Takie postawienie sprawy przez organ jest chyba błędem lub wadliwą interpretacją pojęcia rodzina, zwłaszcza, że D. S. jest drugim mężem, a nie jest ojcem K. i E. H. Jego dochody wpłynęły na rodzinę z datą zawarcia ślubu. Wobec tego, w ocenie skarżącej, decyzja Burmistrza, jak też i decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. zostały wydane pod wpływem błędu w ustaleniach faktycznych. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość procedury. Uwzględnienie skargi, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej jako "P.p.s.a.", następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Należy też dodać, iż zgodnie z art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany z zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd, według podanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że przy jej podjęciu doszło do naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanową przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228) zwanej w skrócie "ustawą", a także przepisy obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123, poz. 836), zwanego dalej "rozporządzeniem". Bezsporne jest, że decyzją z dnia [...] r. przyznano R. H. (obecnie S.), na jej wniosek z dnia [...] r., świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci K. i E. H., po [...] zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r. Przyznane skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało następnie zweryfikowane decyzją Burmistrza z dnia [...] r. i utrzymującą ją w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. - na podstawie art. 24 ustawy, w związku ze zmianą od dnia [...] r. sytuacji rodzinnej skarżącej, wskutek zawarcia przez nią, w tym dniu, związku małżeńskiego. Powołując się na art. 24 ustawy organ I, a następnie również organ II instancji uznały, że zawarcie przez skarżącą związku małżeńskiego spowodowało przewidzianą w tym przepisie zmianę sytuacji dochodowej rodziny, którą ustalono przez dodanie do dochodu skarżącej, osiągniętych w roku 2013, uzyskanego w tym roku dochodu jej obecnego męża (II instancja), dzieląc ten dochód przez nową ilość członków rodziny, tj. przez 4, co, wg organów obu instancji, spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, skutkującego uchyleniem prawa skarżącej do tych świadczeń. W ocenie Sądu, takie mechaniczne dodatnie do dochodów skarżącej z roku bazowego 2013 osiągniętych w tym roku dochodów jej męża, mimo, iż nie był on w tym czasie jej mężem ani ojcem dzieci, na które przyznano świadczenie, nie jest prawidłowe. Zgodnie z art. 24 ust. 1ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonych decyzji, organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z przepisem tym korespondują przepisy art. 9 ust. 4a i art. 18 ust. 5 ustawy. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jako dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z kolei według art. 18 ust.5 ustawy, w przypadku, gdy dochód rodziny powiększony o dochód uzyskany powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Zdaniem Sądu, fakt zawarcia przez skarżącą związku małżeńskiego w [...]r. należało uznać za tożsamy z uzyskaniem przez nią dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. c ustawy, które nastąpiło z dniem zawarcia związku małżeńskiego, czyli po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, o którym mówi art. 9 ust. 4a ustawy. Takie stanowisko zajął także m.in. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 4 września 2013 r. w sprawie II SA/Po 758/13. W stanie faktycznym tej sprawy, dla obliczenia dochodu rodziny skarżącej, po zawarciu przez nią związku małżeńskiego zastosowanie miał zatem wyżej przytoczony art. 9 ust. 4a ustawy. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie organy nie uwzględniły tej instytucji (utraty lub uzyskania dochodu), uregulowanej w art. 9 ust. 3 - 4a ustawy, które to przepisy służą urealnieniu wysokości dochodu rodziny na dzień ubiegania się o prawo do świadczenia alimentacyjnego w stosunku do dochodów uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, w związku ze zmianą sytuacji finansowej wynikającą z uzyskania albo utraty dochodu. Organ winien także uwzględnić treść wyżej przytoczonego art. 18 ust. 5 ustawy. Poza tym, w przypadku utraty dochodu lub uzyskania dochodu do wniosku o świadczenia rodzinne należy dołączyć dokumenty potwierdzające ich utratę lub uzyskanie oraz ich wysokość (art. 23 ust. 4d ustawy o świadczeniach rodzinnych). Dokumenty te zostały określone w § 2 ust. 2 pkt 6 lit. I i m - rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U.z 2011 Nr 298, poz. 1769). Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że organ I instancji nieprawidłowo zaliczył dochód męża skarżącej z 2013 r. do dochodów rodziny ubiegającej się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji gdy w tym roku nie był on członkiem tej rodziny, a nie ustalił, czy i w jakiej wysokości uzyskiwał on ten dochód w miesiącu następującym po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty i czy dochód ten był uzyskiwany w dniu ustalenia prawa do świadczeń – jak tego wymaga art.9 ust. 4 a ustawy. Takie działanie organu I instancji stanowiło naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. oraz spowodowało, że przepisy prawa materialnego, o których mowa powyżej, zostały wadliwie zastosowane lub nie zastosowane. Na marginesie zauważyć też należy, iż z decyzji organu I instancji wynika, iż za podstawę zawartego w niej rozstrzygnięcia przyjęto z uwzględnieniem dochodu męża skarżącej, dochody rodziny za rok 2014 wyliczone na kwotę [...] zł, bez ich szczegółowej specyfikacji i wskazania dowodów. Organ odwoławczy przedstawił własne, wyżej opisane wyliczenie, przyjmując dochody męża skarżącej z 2013 r., ustalił ten dochód na kwotę [..] zł, bez ustosunkowania się do wyliczeń organu I instancji. Wskazane uchybienia organów orzekających w sprawie skutkowały koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 P.p.s.a, o czym Sąd orzekł na wstępie. Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji dokona ustaleń niezbędnych dla oceny spełnienia kryterium dochodowego rodziny skarżącej, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy, z uwzględnieniem przedstawionych wyżej rozważań i wniosków i oceni podstawy do zmiany pierwotnej decyzji w przedmiocie prawa skarżącej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wynikających z decyzji Burmistrza z dnia [...]r. znak [...], przyznającej skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego.