II SA/Sz 623/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Asesor WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2008 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę, II. zasądza od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata kwotę [...] ([...]) złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. Po przeprowadzeniu - na wniosek J P - postępowania administracyjnego Prezydent Miasta na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, orzekł o wymeldowaniu S K z pobytu stałego z lokalu położonego w S, przy ul. (...). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że S K opuściła przedmiotowy lokal i tym samym spełniła przesłankę uzasadniającą wydanie decyzji o jej wymeldowaniu. Od powyższej decyzji odwołała się S K. Wojewoda decyzją z dnia (...) numer (...), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy stwierdził, iż zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz.993 z późn.zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję o wymeldowaniu osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z akt sprawy wynika, że odwołująca się nie mieszka w lokalu przy ul. (...) w S od kilku lat (dowód: wyjaśnienia S Kl z dnia 29.01.2007r., pismo z Komendy Powiatowej Policji z dnia 04.04.2006r. i z dnia 16.03.2006r., wniosek J P z dnia 22.02.2006r. o wymeldowanie). S K twierdzi, że została zmuszona do opuszczenia lokalu przy ul. (...) w S. Z ustaleń organu I instancji wynika, że ani w sądzie ani przed organami ścigania nie jest prowadzone postępowanie w sprawie o utrudnianie jej zamieszkiwania w tym lokalu i że w dniu 15.03.2004r. Sąd Rejonowy wydał wyrok (Sygn.akt IC (...)), w którym oddalił powództwo S K przeciwko T, J, A i A P o ochronę naruszonego posiadania przedmiotowego lokalu. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, iż w trakcie postępowania sądowego zostało udowodnione, że S K dobrowolnie opuściła przedmiotowy lokal i zamieszkała w lokalu położonym w S na Osiedlu (...). Sąd stwierdził przy tym także, że S K sporadycznie i tylko na kilka godzin przychodzi do miejsca stałego zameldowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony został pogląd, że jeżeli przed sądami lub organami ścigania nie toczy się i nie było prowadzone postępowanie, podczas którego mogło nastąpić ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez osobę. która twierdzi, że nie z własnej woli przebywa poza miejscem pobytu stałego, to uznać należy, że taka osoba opuściła - miejsce stałego zameldowania - w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem organu odwoławczego obiektywna ocena wszystkich dowodów zebranych przez organ gminy, w świetle wyżej przytoczonego stanowiska sądów administracyjnych prowadzi do wniosku, że odwołująca się spełniła przesłankę opuszczenia przedmiotowego lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ponadto organ wyjaśnił, że wymeldowanie S K ma na celu tylko uporządkowanie i zaktualizowanie ewidencji ludności i zapobiega utrzymywaniu tej ewidencji w fikcji. Zameldowanie nie ma związku z prawem do lokalu i nie jest jego źródłem. Art. 9 ust. 2 b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi bowiem, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Powyższa decyzja została zaskarżona przez S K do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i podniosła, że opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych musi mieć charakter stały i dobrowolny, "powinno się charakteryzować zamiarem osoby opuszczającej". Tym samym należy wykazać, że nastąpiło zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem pobytu oraz, że centrum życiowe znajduje się w innym miejscu. Ponadto zbadania wymaga również charakter opuszczenia miejsca pobytu stałego, które musi mieć charakter dobrowolny. Skarżąca swoje centrum życiowe nadal posiada w miejscu zameldowania tj. przy ul. (...) w S, bo w tym lokalu ma rzeczy osobiste i inne przedmioty obejmujące dobytek skarżącej. Ponadto posiada klucze do przedmiotowego lokalu mieszkalnego. O braku dobrowolności opuszczenia tego lokalu świadczą liczne działania podejmowane przez skarżącą. Bezspornym jest, iż skarżąca podejmowała środki ochrony swoich praw, poprzez składanie zawiadomienia o przestępstwie jak i wszczęła postępowanie o naruszenie posiadania. Ponadto za stwierdzeniem wymuszenia opuszczenia lokalu przemawiają liczne interwencje Policji. Należy zaznaczyć, iż Sąd Rejonowy, mimo oddalenia powództwa skarżącej wskazał, iż przychodzi ona do miejsca pobytu stałego. Skarżąca stwierdziła także, że stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji o opuszczeniu miejsca pobytu stałego przez skarżącą, nie zasługuje na uwzględnienie, z tego względu, iż stoi w sprzeczności z poglądem wyrażonym w wyroku NSA z dnia 28 listopada 2002 r. sygn. V SA 1492/2002, w którym stwierdzono, że "opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu i zamieszkania w innym miejscu, obliguje organ do dokonania czynności zameldowania w tym nowym miejscu bez potrzeb potwierdzenia uprawnień do przebywania nim". Stanowisko wyrażone wyżej i brak stosownego działania organu I instancji, polegającego na zameldowaniu skarżącej w nowym miejscu pobytu, powoduje, iż skarżąca, która jest w podeszłym wieku - 87 lat, uzyskuje status osoby bezdomnej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym w przypadku stwierdzenia przez Sąd, iż orzeczenie dotknięte jest istotnymi wadami prawnymi, polegającymi na naruszeniu przepisów prawa materialnego lub przepisów procedury administracyjnej, Sąd eliminuje z obrotu prawnego wadliwe orzeczenie – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia - poprzez jego uchylenie lub stwierdzenie jego nieważności (art.145 § 1) z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). W przeciwnym wypadku Sąd skargę oddala (art. 151 powołanej ustawy). Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, przeprowadzona pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym, doprowadziła do stwierdzenia, że decyzja ta jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, a skarga nie jest zasadna. Według art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr139, poz. 993 z późn. zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). Miejsce stałego pobytu danej osoby to więc miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu omawianego wyżej art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, ponadto organ winien ustalić zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Oczywiście przy ustaleniu zamiaru nie można poprzestać na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00 (niepubl.), wyrok NSA z dnia 6 lutego 2002 r., sygn. akt SA/Sz 1278/00 (niepubl.). Podkreśla się także, że opuszczenie dobrowolne ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Jednakże za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Przytoczony pogląd, pojawiający się w orzeczeniach sądów administracyjnych, może być w pełni usprawiedliwiony okolicznościami faktycznymi, ustalonymi w konkretnie rozpatrywanych sprawach ( wyrok NSA z 25.10.2005 r. sygn.akt II OSK 127/05 LEX 201427 ). W rozpatrywanej sprawie, poza sporem pozostaje kwestia nieprzebywania S K w lokalu przy ul. (...) w S. Tego faktu nie kwestionuje żadna ze stron postępowania, jak również organy obu instancji. Różnice występują natomiast na tle oceny charakteru opuszczenia przedmiotowego lokalu. Skarżąca podnosi, iż została zmuszona do opuszczenia lokalu i podejmowała wiele kroków mających doprowadzić ją do odzyskania możliwości zamieszkiwania w tym lokalu i nadal wyraża chęć zamieszkiwania w nim. Zdaniem składu orzekającego z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika by S K została zmuszona do opuszczenia lokalu przy ul. (...) w S. Z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego oddalającego powództwo skarżącej o przywrócenie utraconego posiadania wynika, że S K lokal przy ul. (...) w S opuściła dobrowolnie we wrześniu 1989 r. i zamieszkała w lokalu mieszkalnym na Osiedlu (...) w S, należącym do jej córki Z P. Fakt niezamieszkiwania w lokalu przy ul. (...) stał się także przyczyną wypowiedzenia S K umowy najmu tego lokalu ((...)). Co prawda Sąd w dalszej części uzasadnienia wyroku wskazał, iż S K posiada swoje rzeczy w przedmiotowym lokalu i od czasu do czasu odwiedza mieszkanie, nie oznacza to jednak, że skarżąca ma zamiar zamieszkania w tym lokalu. Sama skarżąca przesłuchiwana w dniu 29.01.2007 r. stwierdziła, że opuściła mieszkanie przy ul. (...) w S w marcu 2005 r. (już po wyroku Sądu Rejonowego oddalającego powództwo o przywrócenie utraconego posiadania) na skutek nieporozumień rodzinnych i nie była w nim od stycznia 2006 r., choć posiada tam swoje rzeczy. Posiada także klucze do lokalu choć nie wie czy są one nadal dobre. Powyższe jednoznacznie wskazuje na to, że choć skarżąca wyraża wolę zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, nie znajduje to odzwierciedlenia w jej działaniach. Jeżeli nawet uwzględni się jako datę opuszczenia lokalu datę podaną przez skarżącą (styczeń 2006 r.), przez okres jednego roku S K nawet nie usiłowała wejść do przedmiotowego lokalu, nie wie bowiem czy klucze, które posiada nadal pasują do zamków. Podejmowane działania również nie zmierzały bezpośrednio do odzyskania możliwości zamieszkania w przedmiotowym lokalu. Co prawda S K wystąpiła z wnioskiem o wszczęcie postępowania przeciwko J P, ale Prokuratura Rejonowa odmówiła wszczęcia dochodzenia w przedmiocie zmuszania do określonego zachowania (postanowienie z dnia (...)). Ponadto przed Sądem Grodzkim toczyło się postępowanie prywatnoskargowe sygn.akt (...), ale z aktu oskarżenia Z P przeciwko J P. Dodać także należy, że S K od wielu lat zamieszkuje wraz z córką Z P w lokalu na Osiedlu (...) w S, tak więc samo wymeldowanie z lokalu przy ul. (...) nie uczyni z niej osoby bezdomnej. Odnosząc się do cytowanego w skardze orzeczenia NSA z dnia 28.11.2002 r. sygn.akt V SA 1492/2002 należy zauważyć, iż zapadło ono w odmiennym stanie prawnym i faktycznym i nie może być brane pod uwagę w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też przepisów postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego też, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm.) orzekł, jak w sentencji. O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie § 19 w związku z § 18 ust.1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.