II SA/Sz 634/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 listopada 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata P. S. kwotę [...] złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 27 i art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) po rozpatrzeniu wniosku A.K. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odmówił umorzenia ww. należności w kwocie [...] oraz odsetek ustawowych na dzień wystawienia decyzji w kwocie [...] z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez Gminę Miasto w okresie od [...] na rzecz osoby uprawnionej. Z uzasadnienia decyzji wynika, że według organu nie zachodzi szczególnie uzasadniona przesłanka stanowiąca podstawę do umorzenia zadłużenia. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania są następstwem niewywiązywania się skarżącego z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, ustanowionego wyrokiem niezawisłego sądu. Fakt wypłaty z budżetu państwa świadczeń z tytułu funduszu alimentacyjnego na rzecz zasądzonych alimentów nie zwalnia z obowiązku alimentacji wobec własnych dzieci. Do dnia wydania decyzji nie dokonano na poczet ustalonych zaległości systematycznych wpłat przez okres minimum miesięcy poprzedzających złożenie wniosku a pisma komornika potwierdzają bezskuteczną egzekucję wobec skarżącego. Odnośnie podnoszonego przez skarżącego argumentu, że przebywa w zakładzie karnym i nie posiada płatnej pracy organ wskazał, że okoliczności te nie stanowią przesłanki do umorzenia należności, ponieważ sytuacja zdrowotna, materialna, czy rodzinna dłużnika alimentacyjnego nie są samodzielnymi przesłankami do umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń. Okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności od dnia [...] stanowi efekt zabronionych działań skarżącego i jest okolicznością przez niego zawinioną, a nie jest przesłanką do orzeczenia o umorzeniu należności w rozumieniu prawa materialnego i na podstawie stanu faktycznego, tj. nie stanowi o wyjątkowości sytuacji materialnej skarżącego. Skarżący przebywa w A. Ś., w którym ma zapewnione całodzienne utrzymanie i w tym stanie rzeczy należy, w ocenie organu, odmówić racji jego wywodom dotyczącym sytuacji materialnej. Skarżący ma realną możliwość sukcesywnej poprawy swojej sytuacji materialnej, po opuszczeniu aresztu powinien podjąć wszelkie starania zmierzające do spłaty powstałych zaległości. W odwołaniu od ww. decyzji A.K. podniósł, że z uwagi na brak płatnej pracy nie jest w stanie spłacać choćby częściowo rosnącego wciąż zadłużenia. W latach [...] odbywał karę pozbawienia wolności i spłacił jego niewielką część. Aktualnie karę pozbawienia wolności będzie odbywał do [...] i nie jest w stanie obliczyć sumy całego zadłużenia, które w tym czasie powstanie, ale biorąc pod uwagę realne możliwości zarobku i rozpoczęcie spłaty długu po podjęciu pracy, kwota zadłużenia będzie nie do spłacenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wywiódł, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ww. ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien jednak być skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich na które zobowiązany nie ma wpływu i ma on charakter stały. W ocenie Kolegium odbywanie kary pozbawienia wolności, jej wymiar oraz karalność zobowiązanego nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odbywanie kary pozbawienia wolności nie jest bowiem okolicznością obiektywną – stan ten stanowi efekt zabronionych działań zobowiązanego i nie można go uznać za sytuację wyjątkową w świetle art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy (..). Z akt sprawy nie wynika, że skarżący jest trwale niezdolny do pracy. W ocenie Kolegium nie zachodzą szczególne okoliczności dotyczące skarżącego, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej. Jak słusznie zauważył organ I instancji, może on starać się o odroczenie terminu spłaty na okres pobytu w a. ś. Na powyższą decyzję A. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Odnosząc się do twierdzeń zawartych w zaskarżonej decyzji podniósł, że zgadza się ze stwierdzeniem, że ma możliwość sukcesywnej poprawy swojej sytuacji materialnej, jednakże mając na uwadze jego realne możliwości zarobkowania nie będzie on w stanie utrzymać siebie i jednocześnie spłacać zaległe alimenty. W ocenie skarżącego jeżeli przesłanką umorzenia długu może być zła sytuacja dochodowa, to on właśnie jest w takiej sytuacji i będzie nadal, nawet po odbyciu kary pozbawienia wolności, ponieważ nawet jeżeli dostanie pracę, to nie będzie to praca na stanowisku kierowniczym z wysokimi zarobkami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w rozstrzygnięciu i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się takiego naruszenia przepisów, które skutkowałoby jej uchyleniem. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodowa i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 ustawy). Użycie przez ustawodawcę sformułowania " " jednoznacznie wskazuje, że wydawane na podstawie tego przepisu decyzje administracyjne mają charakter uznaniowy. To natomiast oznacza że organ administracji działa w ramach uznania administracyjnego, będąc jednak związany przesłankami ustanowionymi w tym przepisie. Przesłanki te organ winien wykazać i odnieść się do nich w uzasadnieniu decyzji. Są nimi: sytuacja dochodowa i sytuacja rodzinna osoby ubiegającej się o umorzenie długu alimentacyjnego. Ustalenie przesłanek określonych w art. 16 ww. ustawy jest niezbędne do podjęcia decyzji o umorzeniu, bądź odmowie umorzenia długu alimentacyjnego, przy czym rozstrzygnięcie organu musi znajdować oparcie w okolicznościach sprawy. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego – (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.), ale także załatwić sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W ocenie Sądu na podstawie materiału zgromadzonego w przedmiotowej sprawie słusznie organy uznały, że skarżący nie może skorzystać z przywileju umorzenia kwot alimentacyjnych płaconych zamiast niego na koszt podatników. Organy rozpatrzyły wniosek uwzględniając przedstawioną przez niego sytuację osobistą i dochodową. Skarżący zresztą ustaleń tych nie kwestionuje, a jedynie prowadzi polemikę z ich oceną dokonaną przez organ administracji. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Kolegium, że okoliczność odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Nie można przy tym zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Nadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nimi związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien jednak być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Okolicznością taką w szczególności nie może być odbywanie kary pozbawienia wolności, ponieważ jak już wskazano stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Prawidłowo organ uznał, że skarżący nie jest niezdolny do pracy w ogóle, a zatem w przyszłości będzie miał możliwość spłacenia zadłużenia. Nie można jako okoliczności dającej podstawę do umorzenia zadłużenia alimentacyjnego traktować podnoszonej przez skarżącego okoliczności, że będzie pozbawiony wolności do roku, a z uwagi na swą karalność będzie miał zamkniętą drogę do dobrze płatnego zatrudnienia. Powyższe nie wyklucza możliwości podjęcia pracy w mniej korzystnych warunkach finansowych niż oczekuje skarżący i rozpoczęcia spłaty zadłużenia. Nie można wykluczyć, że skarżący podejmie nawet pracę w warunkach odbywania kary. Przebywając natomiast w A. Ś. ma zapewnione całodobowe utrzymanie, stąd też, przyszłe, ewentualne zarobki mogą zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić skargę jako niezasadną. W przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika działającego na zasadzie prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy oraz § 18 ust. 1 lit. c w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461).