II SA/Sz 637/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego D. S. kwotę [...] złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne udzielone skarżącemu na zasadzie prawa pomocy. Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] , działający z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] , decyzją z dnia [..] r., nr[...] , na podstawie art. 8, art. 37, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i art. 104 K.p.a. odmówił M. B. przyznania pomocy w formie zasiłku stałego. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że M. B. wniosek o przyznanie zasiłku stałego złożył w dniu [...] r. Pismami z dnia [...] r., [...] r., [...] r. organ zobowiązywał wnioskodawcę do przedłożenia niezbędnych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie organu M. B. dostarczył: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Orzecznika Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. oraz zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w B. o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna. Natomiast nie dostarczył: decyzji ZUS o braku uprawnień do renty, aktualnej decyzji ZUS o wysokości emerytury J. B., aktualnej decyzji ZUS o wysokości emerytury H. B.. W związku z niedostarczeniem wskazanych dokumentów organ pozostawił wniosek M. B. bez rozpoznania. Po złożeniu przez wnioskodawcę zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie SKO w [...] postanowieniem z dnia [...] r. uznało zażalenie za zasadne i wyznaczyło organowi I instancji dodatkowy termin załatwienia sprawy do dnia [...] r. W dniu [...] r. pracownik socjalny MGOPS w [...] udał się do miejsca zamieszkania M. B. w celu sporządzenia wywiadu środowiskowego. W mieszkaniu nie zastano wnioskodawcy, a jego ojciec odmówił podania jakichkolwiek informacji. W związku z tym pismem z dnia [...] r. wezwano wnioskodawcę do stawienia się w MGOPS w [...] w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz do dostarczenia brakujących dokumentów. W dniu [...] r. w ośrodku MGOPS w [...] przeprowadzono z M. B. wywiad środowiskowy. Wnioskodawca oświadczył, że utrzymuje się z prac dorywczych, nie ma własnego stałego dochodu. Nie ma środków finansowych na dokładanie się do budżetu rodzinnego, zamieszkuje u rodziców i zajmuje jeden pokój, korzysta z kuchni i łazienki. Oświadczył, że rodzice go nie utrzymują, jak jest w szpitalach to spożywa posiłki a jak nie, to wegetuje. Nie pracuje, jest zarejestrowany w PUP w B., leczy się z powodu [...] i[...] . Jak zarobi pieniądze to kupuje leki i jedzenie, a jak nie ma pieniędzy to nie kupuje, między nim, a rodzicami istnieje konflikt finansowy. Pismem z dnia [...] r. M. B. oraz jego rodzice oświadczyli, że prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe w mieszkaniu przy ul. [...] w [...] . Analizując zebrany materiał dowodowy organ podał, że prowadził już wczesnej postępowanie w sprawie przyznania stronie zasiłku okresowego, w latach [...] i wówczas ustalono, że M. B. nie jest osobą samotną, zamieszkuje wspólnie z rodzicami i od chwili utraty pracy, co miało miejsce ponad [..] lat temu, pozostaje na całkowitym utrzymaniu rodziców, którzy ponoszą koszty całości utrzymania mieszkania i koszty wyżywienia, korzysta z całego mieszkania. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim ze wskazaniem do pracy prostej i lekkiej. W ocenie organu, sytuacja M. B. nie uległa zmianie. Organ nie dał wiary oświadczeniu wnioskodawcy i jego rodziców o prowadzeniu odrębnych gospodarstw twierdząc, że zostało ono sporządzone na potrzeby prowadzonego postępowania. Oświadczenie to bowiem nie zostało sporządzonej w obecności pracownika MGOPS, a ojciec wnioskodawcy odmówił wpuszczenia pracownika do mieszkania przy ul. [...] i udzielenia jakichkolwiek informacji w związku z prowadzonym postępowaniem. Wnioskodawca nie czynił i nie czyni żadnych starań aby podjąć jakąkolwiek pracę zarobkową. Organ podkreślił, że z informacji pracownika socjalnego zebranych w [..] r. w miejscu zamieszkania M. B. wynika, że cały czas zamieszkuje on z rodzicami, jest na ich utrzymaniu, jest to zgodna rodzina i nie występują konflikty. Wnioskodawca był wielokrotnie widziany pod swoim blokiem w towarzystwie ojca J. i wspólnie wykonywali różne czynności np. naprawiali rower, przebywali razem w piwnicy. Organ podkreślił, że M. B. w trakcie wywiadu w dniu [...] r. nie zgodził się na wizytę pracownika i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. W trakcie rozmowy z pracownikiem udzielał zdawkowych odpowiedzi i nie rozwijał żadnego z omawianych tematów. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej lub pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności jeżeli jej dochód lub dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego dla osoby samotnej lub na osobę w rodzinie. Organ stwierdził, że M. B. nie spełnia żadnej z przesłanek wymienionej w treści wskazanego przepisu. Przede wszystkim nie jest on osobą samotnie gospodarującą i pozostaje w rodzinie ze swoimi rodzicami J. i H. B.. W związku z postawą przyjętą przez wnioskodawcę i jego rodziców nie było możliwe ustalenie wysokości dochodów rodziny. Natomiast posiłkując się wiedzą zgromadzoną przez organ we wcześniejszych postępowaniach i ustalonym wówczas dochodem rodziny, organ stwierdził, że kryterium dochodowe przewidziane przez przepisy ustawy o pomocy społecznej zostało przekroczone. Organ wskazał, że zgodnie z przepisami prawa art. 128 i art. 29 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodziców M. B. obciąża obowiązek alimentacyjny względem dziecka. Dopiero w sytuacji braku możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez rodziców i braku możliwości poprawy sytuacji osobistej M. B. mógłby się ubiegać o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. W odwołaniu od powyższej decyzji M. B. zarzucił, że jest ona oparta na błędnych ustaleniach faktycznych oraz wadliwej interpretacji art. 37 ustawy o pomocy społecznej. Odwołujący się podał, że przedłożył pisma ZUS w B. z których jednoznacznie wynika, że nie pobiera żadnych świadczeń, a informacje dotyczące rodziców mogą być przedstawione jednie na ich wniosek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., nr[...] , utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, Kolegium po przytoczeniu treści art. 37 ustawy o pomocy społecznej stwierdziło, że M. B. bezspornie spełnia jeden z warunków uprawniających do ubiegania się o przyznanie zasiłku stałego, a mianowicie legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] r. zaliczającym go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do [..] r. Jeżeli chodzi o drugi warunek, którym jest udokumentowanie prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego lub wspólnego gospodarowania, to organ II instancji stwierdził, że M. B. swoim zachowaniem i postawą utrudnia organowi ocenę jego uprawnień w szczególności dochodu oraz prowadzenia samodzielnego bądź wspólnego z rodzicami gospodarstwa domowego. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, M. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [..] wnosząc o ich zmianę i o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego. W skardze powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu II instancji, wskazując na kierowanie się przez organy subiektywną oceną i arbitralne przyjęcie, że prowadzi on wspólnie z rodzicami gospodarstwo domowe, pominięcie zaświadczeń ZUS o odmowie wydania decyzji o dochodzie rodziców, nie uwzględnienie, iż skarżący utrzymuje się z prac dorywczych - zbiórki złomu i runa leśnego. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wnosząc o oddalenie skargi. Pismem z dnia [...] r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik podniósł dodatkowo zarzut lakoniczności decyzji Kolegium i brak uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [..] z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie została podjęta z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] , utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania M. B. pomocy w formie zasiłku stałego. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał na niespełnienie przez wnioskodawcę przesłanki kryterium dochodowego, nie dał wiary bowiem jego oświadczeniom, że prowadzi gospodarstwo domowe sam, a nie wspólnie z rodzicami. W następstwie takiego stwierdzenia organy - powołując się na przepis art.37ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) – odmówiły przyznania wnioskowanej pomocy. Analiza ustalonego w sprawie stanu faktycznego prowadzi do wniosku, że stanowisko organów nie narusza obowiązujących przepisów prawa, a w szczególności przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Sąd administracyjny ma bowiem obowiązek uchylić zaskarżoną decyzję tylko wówczas, gdy narusza ona w sposób istotny obowiązujące prawo. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w rozważanej sprawie stanowił przepis art. 37 ust. 1 powołanej wcześniej ustawy o pomocy społecznej, regulujący zasady przyznawania świadczenia pieniężnego, jakim jest zasiłek stały. Zgodnie z powołanym przepisem tej ustawy, świadczenie to przysługuje osobie pełnoletniej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego w kwocie [...] zł - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, lub [...] zł - w przypadku osoby w rodzinie. Pojęcie "rodziny" ustawodawca zdefiniował w art. 6 pkt 14 powołanego aktu prawnego i oznacza ono osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Warunkiem przyznania zasiłku stałego jest zatem łączne spełnienie dwóch przesłanek: 1) niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy, 2) nieprzekroczenie kryterium dochodowego określonego w ustawie. Organy prawidłowo ustaliły, że M. B. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, co oznacza, że spełnia jedną z przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku stałego. Wątpliwości dotyczyły spełnienia przez M. B. kryterium dochodowego, co było uzależnione od ustalenia jego statusu jako osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie. Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie, dokonując oceny na podstawie sporządzonego wywiadu rodzinnego, oświadczeń złożonych w toku postępowania przez wnioskodawcę i jego rodziców, a także kierując się zasadami logiki i doświadczeniem życiowym prawidłowo wywiodły, że M. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, w znaczeniu tej wspólności ustalonym w ustawie o pomocy społecznej. Wprawdzie, w toku prowadzonego postępowania rodzice M. B. złożyli oświadczenie, twierdząc, że syn prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, jednak organ – zdaniem Sądu – prawidłowo ocenił, że oświadczeniu temu nie można dać wiary. Organ zasadnie wywiódł, że przeciwko temu oświadczeniu przemawiają inne fakty, a mianowicie to, że ojciec M. B. odmówił wpuszczenia pracownika socjalnego do mieszkania, z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania wynika, że cały czas zamieszkuje on z rodzicami, jest to zgodna rodzina, syn jest często widywany z ojcem pod blokiem przy ul. [...] , nie pracował i nie pracuje zawodowo, od [...] lat zarejestrowany jest jako bezrobotny w PUP w B. bez prawa do zasiłku. Sąd zauważa, że organ prowadzący postępowanie administracyjne rozstrzygając sprawę opierał się na zgromadzonym przez siebie materiale dowodowym, dokonał oceny na podstawie pełnej analizy tego materiału, wskazując znaczenie i wartość poszczególnych dowodów dla toczącej się sprawy, a także kierował się wiedzą i zasadami doświadczenia życiowego. W orzecznictwie podkreśla się, że wyczerpująco zebrany materiał dowodowy (art. 7 i 77 § 1 K.p.a.) podlega swobodnej ocenie organu. Zarzut skargi wskazujący na błędną ocenę stanu faktycznego oparty jest tylko na odmiennej ocenie tego stanu, do którego strona ma prawo, natomiast na tle niniejszej sprawy Sąd nie dopatrzył się aby ocena ta stanowiła naruszenie obowiązujących przepisów prawa. Kolegium zasadnie uznało, że M. B. jest osobą prowadzącą wspólne gospodarstwo domowe ze swoimi rodzicami J. i H. B.. Przedstawione okoliczności wyczerpują znamiona pojęcia rodziny, o którym mowa w art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy rodzice wnioskodawcy odmówili udostępnienia organom administracji informacji na temat wysokości otrzymywanej emerytury, tym samym organy administracji nie mogły ustalić wysokości dochodu tak rozumianej rodziny, a tym samym ustalić, czy skarżący spełnia wymogi do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Podanie informacji o wysokości dochodu jest elementem postępowania dowodowego, w ramach którego ciężar dowodu spoczywa na osobie i rodzinie ubiegającej się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Ponadto stosownie do art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia o świadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Skoro organy administracji nie uzyskały przedmiotowej informacji, tym samym nie były w stanie ustalić koniecznego elementu warunkującego prawo do świadczenia z pomocy społecznej, a zatem zasadnie podjęły decyzję o odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Mimo że, jak wskazał pełnomocnik skarżącego, decyzja organu odwoławczego jest lakoniczna, jednak nie wpływa to na trafność zawartego w niej rozstrzygnięcia i nie jest to uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy i skutkujące uchyleniem decyzji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze, wobec braku podstaw do kwestionowania legalności zaskarżonej decyzji, skarga, jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W pkt II wyroku przyznano wynagrodzenie pełnomocnikowi za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy art. 250 ww. ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).