II SA/Sz 638/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.),, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi U. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie nieodpłatnego nabycia prawa własności oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...]r. U. C., działając przez pełnomocnika – adwokata, wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Gminy i Miasta S. z [...]r. w sprawie nieodpłatnego przeniesienia na rzecz M. P., prawa własności niezabudowanej działki gruntu oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] w obrębie R. gmina S., o powierzchni [...] ha. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że decyzja Burmistrza rażąco narusza prawo, w szczególności art. 118 ust. 2a i 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 12 i 35 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 127 § 3, art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 158 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówiło stwierdzenia nieważności wskazanej wyżej decyzji w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia prawa własności niezabudowanej działki gruntu nr [...], o powierzchni [...] ha położonej w obrębie R. na rzecz M. P. Organ ustalił, że M. P. i U. C. we wniosku z [...]r. skierowanym do Urzędu Gminy i Miasta S. zwrócili się o przyznanie prawa własności działki gruntu oznaczonej nr [...] i [...] po zmarłej K. P. Decyzją z dnia [...]r. Burmistrz Gminy i Miasta S. na podstawie art. 6 ustawy z 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych orzekł o nieodpłatnym przeniesieniu prawa własności działki nr [...] o pow. [...] ha położonej w R. na rzecz współwłaścicieli zabudowań posadowionych na działce nr [...]: M. P., U. C. i Ł. P., w odpowiednich częściach ułamkowych. W aktach sprawy znajduje się też wniosek M. P. z [...]r. o nieodpłatne przeniesienie własności działki gruntu oznaczonej nr [...]. Wnioskodawca zaznaczył, że wymienioną działkę użytkuje po zmarłych rodzicach K. i M. P. Wskutek uwzględnienia powyższego wniosku Burmistrz Gminy Miasta S., w decyzji z [...]r. na podstawie art. 118 ust.2a ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników orzekł o nieodpłatnym przeniesieniu własności niezabudowanej działki gruntu nr [...] o pow. [...] ha położonej w obrębie ewidencyjnym R. gm. S. na rzecz M. P. W uzasadnieniu decyzji stwierdza się, że dożywotni użytkownik działki M. P. zmarł w dniu [...]r., a K. P. zmarła w dniu [...]r., zaś przedmiotowa nieruchomość użytkowana jest przez syna M. P., co zostało potwierdzone przez Sołtysa wsi R. Pełnomocnik U. C. we wniosku z [...]r. o stwierdzenie nieważności decyzji z [....]r. wskazał, że wspólny wniosek M. P. i U. C. o nieodpłatne przyznanie własności działki nr [...] i [...] nie został rozpatrzony. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ I instancji, miał uzasadnione podstawy aby w decyzji z dnia [...]r. orzec o przyznaniu M. P. własności działki nr [...] o pow. [...] ha. Złożone przez pełnomocnika U. C. oświadczenie sąsiadów w przedmiocie użytkowania spornej działki nr [...] wskazują, że U. C. użytkuje część działki nr [...] od końca lat [...]-tych. M. P. w dniu [...]r. złożył w Kolegium oświadczenie, że działkę nr [...] użytkował od [...]r. Jednocześnie przyznał, że od około [...] lat część nr [...] o pow. ok. [...] m2 użytkuje U. C. Organ stwierdza, że żaden dowód nie kwestionuje okoliczności, że M. P. władał przedmiotową działką od [...]r. tj. od chwili śmierci K. P. Warunek faktycznego władania nieruchomością, o którym mowa w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego prawa tego - nie odbiera uprawnionemu zstępnemu okoliczność, że niewielką część tej działki użytkuje inny zstępny. Następnie Kolegium wywodzi, że przy ustaleniu cech rażącego naruszenie prawa należy uwzględnić obowiązujące zasady ogólnej trwałości decyzji administracyjnej oraz istotę zastosowania sankcji nieważności decyzji administracyjnej, której zastosowanie powoduje pozbawienie mocy prawnej decyzji ze skutkiem ex tunc. Nie każde zatem naruszenie prawa jest naruszeniem rażącym. Zdaniem Kolegium, według art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki może wystąpić zstępny osoby uprawnionej, czyli w cytowanym przepisie, nie bez powodu osoba zstępnego została wymieniona w liczbie pojedynczej, co oznacza, że własność działki może nabyć tylko jeden z uprawnionych zstępnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdza, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach w zakresie przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym, a przy tym także naruszenie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik U. C. wniósł o przesłuchanie U. C. oraz kilku świadków na okoliczność użytkowania działki nr [...] przez U. C. Podniósł też, że postępowanie organu było prowadzone w sposób pobieżny. Pełnomocnik U. C. zaznaczył, że nie podziela poglądu Samorządowego Kolegium Odwoławczego , jakoby własność w trybie art. 118 ust.2a ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników mógł uzyskać tylko jeden zstępny. Decyzją z dnia [...]r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję SKO z [...]r. i wskazało, że podtrzymuje poglądy dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji przedstawione w decyzji z [...]r. Kolegium zgodziło się też z poglądem, że przeniesienie własności nieruchomości w trybie art. 118 ust.2a w/w ustawy, może nastąpić na rzecz jednego zstępnego. Kolegium podkreśliło też, że wydanie decyzji z pominięciem udziału w postępowaniu jednej ze stron, mogłoby uzasadnić wniosek o wznowienie postępowania. Organ uznał, że brak jest potrzeby do przeprowadzania dowodów z przesłuchania strony i świadków, gdyż dowody te miałyby potwierdzić fakt, że U. C. użytkowała i nadal użytkuje działkę nr [...], co w chwili obecnej nie stanowi istotnej dla sprawy okoliczności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącej zarzucił organom administracji: 1 naruszenie -przepisu art. 156§1 pkt 2 kpa wskutek uznania, że nie stanowi rażącego naruszenia prawa w toku postępowania administracyjnego pominięcie przez organ podstawowych regulacji kpa wynikających w szczególności: - z treści przepisu art. 8, art. 10, art.12, art. 28, art. 89 § 2 kpa 2 naruszenie treści przepisu art. 118 ust.2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez uznanie, że beneficjentem zawartej w tym przepisie regulacji, może być wyłącznie jeden zstępny osoby uprawnionej do uwłaszczenia. Jednocześnie wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Gminy i Miasta S. z dnia [...] r. oraz dwóch decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego , które zapadły w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi doprowadziła do stwierdzenia, że skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie uznało, że decyzja Burmistrza Gminy i Miasta S. z [...]r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, które skutkowałoby stwierdzeniem nieważności decyzji, aczkolwiek Sąd nie podziela wszystkich argumentów uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, że w dniu [...]r. M. P. i U. C. złożyli pismo do Urzędu Miasta i Gminy w S. z prośbą o nieodpłatne przyznanie prawa własności działki gruntu po zmarłej K. P., oznaczonej nr [...] i [...] na terenie wsi R. Decyzją z dnia [...]r. Burmistrz Gminy i Miasta w S. przeniósł nieodpłatnie prawo własności działki gruntu oznaczonej nr [...] o powierzchni [...] ha położonej w obrębie ewidencyjnym R. na rzecz M. P. w 1/2 części gruntu, U. C. w 1/3 części gruntu i Ł. P. w 1/6 części gruntu. Wniosek dotyczący działki nr [...] nie został przez organ rozpatrzony. [...]r. M. P. składa ponowny wniosek o nieodpłatne przyznanie prawa własności działki gruntu nr [...], którą użytkuje po zmarłych rodzicach K. i M. P., co potwierdza Sołtys wsi R. i w odpowiedzi na ten wniosek, Burmistrz Miasta i Gminy S. decyzją z [...]r. przenosi nieodpłatnie prawo własności działki oznaczonej nr [...] o pow. [...] ha na rzecz M. P. Pomimo więc złożonego przez U. C. wniosku dot. działki nr [...] i [...] z [...]r., nie został on rozpoznany w części dotyczącej działki nr [...]. Sąd ustalił, że U. C. nie składała zażalenia do organu wyższego stopnia na bezczynność w tym zakresie (art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego). Zebrany w sprawie materiał dowodowy wydaje się wskazywać w ocenie Sądu, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z [...]r. odnośnie działki nr [...]. Składanie bowiem odrębnego wniosku dotyczącego przedmiotowej działki było zbędne, skoro strona złożyła taki wniosek wraz z M. P. [...]r. Jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, to w myśl art. 145 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, stanowi to przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego. Stwierdzenie nieważności decyzji i wznowienie postępowania to tryby nadzwyczajne procedury administracyjnej. Tryby te stanowią wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnej wyrażonej w art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przesłanki dotyczące wznowienia postępowania przedstawione zostały w art. 145 Kpa, a dotyczące stwierdzenia nieważności w art. 156 Kpa i nie jest możliwe ze względu na odmienność obu trybów, aby przesłanki z jednego z tych trybów stosować w innym trybie. Zdaniem Sądu nie może być mowy o rozszerzającej wykładni przy interpretowaniu trybów nadzwyczajnych. Przechodząc do oceny decyzji z [...]r. to podstawę prawną do jej wydania stanowił art. 118 ust.2a ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i w ocenie Sądu trafna jest ocena Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że decyzji tej nie można zarzucić, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela poglądy przedstawione w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych o tym, że rażące naruszenie prawa to takie naruszenie prawa, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części i decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym z punktu wiedzenia skutków jakie przynosi w praworządnym państwie. Taka sytuacja nie zachodzi w przedmiotowym przypadku, gdyż przeniesienie nieodpłatnie prawa własności działki nr [...] na M. P. nie jest decyzją wydaną z zaprzeczeniem stanu prawnego obowiązującego w tej mierze z uwzględnieniem opisanego wcześniej stanu faktycznego. Fakt pominięcia w postępowaniu U. C., jak Sąd wcześniej zaznaczył, może być rozpatrywane w kontekście wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd nie podziela stanowiska organów administracji, że literalne brzmienie przepisu art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wskazuje, że przeniesienie własności może nastąpić tylko na rzecz jednego zstępnego. Jednak w ocenie Sądu nie ma to decydującego znaczenia dla oceny zaskarżonej decyzji. Sąd nie znalazł też podstaw do tego, aby na etapie oceny przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze , czy w sprawie doszło do wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, należało przesłuchać świadków na okoliczność użytkowania działki przez U. C.. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.